
تلفظ صحیح کلمه cepstrum بصورت سپستروم درسته یا کپسترم؟
پاسخ کوتاه این است: هر دو تلفظ استفاده میشوند و پذیرفتهشده هستند، اما از نظر ریشهشناسی تاریخی و قصد مبدعان واژه، تلفظ با «ک» یعنی «کِپستروم» (/ˈkɛpstrəm/) دقیقتر و اصیلتر است.
علت این دوگانگی و ماجرای جالب پشت آن به شرح زیر است:
واژه Cepstrum در سال ۱۹۶۳ توسط دانشمندان برجسته آمار و پردازش سیگنال (بروس بوگرت، مایکل هیلی و جان توکی - Bogert, Healy, Tukey) در یک مقاله مشهور ابداع شد.
آنها برای نشان دادن اینکه این تحلیل نوعی تحلیل طیفی جدید در حوزهای غیر از حوزه زمان یا فرکانس است، کلمات حوزه فرکانس را به صورت شوخطبعانهای با جابهجایی حروف (Anagram) بازسازی کردند:
spectrum → cepstrum (طیف → کپستروم)
frequency → quefrency (بسامد/فرکانس→ کوئفرکانسی)
filtering → liftering (فیلتر کردن → لیفتر کردن)
harmonic → rahmonic (هارمونیک → رهمونیک)
phase → saphe (فاز → سِیف)
magnitude → gamnitude (اندازه/دامنه → گَمنیتیود)
از آنجا که در کلمه Spectrum بخش «spec» دارای صدای «ک» (/spɛk/) است، جان توکی و همکارانش تصریح کردند که واژه Cepstrum نیز باید با صدای «ک» یعنی کِپستروم تلفظ شود تا پیوند آوایی آن با طیف (Spectrum) قطع نشود.
در قواعد ارتوگرافی (هجیکردن) زبان انگلیسی، یک قاعده عمومی به نام Soft C وجود دارد: هرگاه حرف C پیش از حروف e، i یا y قرار گیرد، صدای «س» میدهد (مانند Center, Cell, Century).
به همین دلیل، بسیاری از مهندسان و متخصصان انگلیسیزبان که تاریخچه ابداع این واژه را نمیدانستند، آن را بر اساس قواعد متداول خوانش انگلیسی بهصورت «سِپستروم» (/ˈsɛpstrəm/) تلفظ کردند.
دیکشنریها و مراجع بینالمللی: مراجعی نظیر مریام-وبستر (Merriam-Webster)، کمبریج و حتی متون مرجع پردازش سیگنال (نظیر کتابهای اوپنهایم و شیفر و مقالات IEEE) هر دو تلفظ را ذکر میکنند:Pronunciation: /ˈkɛpstrəm/or/ˈsɛpstrəm/\text{Pronunciation: } /ˈkɛpstrəm/ \quad \text{or} \quad /ˈsɛpstrəm/Pronunciation: /ˈkɛpstrəm/or/ˈsɛpstrəm/
در دانشگاهها و مقالات ایران:
اساتید و پژوهشگرانی که به ریشه تاریخی و بحثهای کلاسیک DSP علاقه دارند، معمولاً «کِپستروم» را ترجیح میدهند.
با این حال، اصطلاح «سِپستروم» (و ویژگیهای معروفی مثل «ضرایب سِپسترال مل» یا MFCC) در گفتوگوهای شفاهی بسیار مرسوم است و هیچکس آن را غلط یا نامفهوم تلقی نمیکند.
خلاصه: اگر میخواهید دقت دانشگاهی و وفاداری به مبدعان واژه را نشان دهید، «کِپستروم» ارجح است؛ ولی استفاده از «سِپستروم» نیز کاملاً رایج و پذیرفتهشده است.
