تاکنون برای همه ما پیش آمده است که در مواجهه با مشکلات و یا در موقعیتهای مختلف زندگی احساس کنیم به اندازه کافی ارزشمند نیستیم. داشتن احساس ارزشمندی و رضایت از خود به میزان عزت نفس ما بستگی دارد.
تعریف دقیق: عزت نفس به گفته کریستوفر براک از دو بخش تشکیل شده است: احساس شایستگی و احساس ارزشمندی.
احساس شایستگی به این معنی است که فرد با توجه به تواناییها و استعدادهایش بداند برای انجام چه کارهایی مهارت لازم را دارد و احساس ارزشمندی نیز از آن جهت است که مطمئن باشد هر طور که هست لیاقت زندگی کردن، نفس کشیدن و پیشرفت را دارد.
پس اگر زمانی که اشتباهی را مرتکب میشوید، خود را سرزنش کنید و اولین احساستان این باشد که آدم ارزشمند و یا به درد بخوری نیستید، عزت نفس شما با مشکل مواجه شده و لازم است برای تقویت آن اقدام کنید.
عزت نفس کاذب یعنی چه ؟
در برخی از مواقع فرد به درجهای از احساس ارزشمندی میرسد که به فردی مغرور، خودپسند و خودخواه تبدیل میشود. به گونهای که فکر میکند تنها اوست که ارزشمند است و فقط خودش است که میتواند حق زندگی و انتخاب داشته باشد. به این میزان از عزت نفس، عزت نفس کاذب میگوییم که باید با انجام تمرینات و گذراندن جلسات مشاوره به حدی از تعادل برسد. در غیر این صورت فرد با مشکلات جدی مواجه میشود، از جمله:
طرد شدن از طرف اطرافیان،
انجام کارهای اشتباه،
فواید داشتن عزت نفس در زندگی چیست ؟
شما با برخورداری از عزت نفس میتوانید:
پایههای شکلگیری عزت نفس
ناتانائیل براندن، رواندرمانگر و نویسنده، در کتاب «روانشناسی عزت نفس»، 6 پایه اصلی را اینگونه معرفی کرده است:
به عنوان مثال در زمانهایی که رفتارها، عملکردها، تصمیمگیریها و انتخابهای شما در زندگی، مطابق با ارزشهایی باشند که آنها را برگزیدهاید، بدون شک احساس ارزشمندی، لیاقت و در نتیجه عزت نفس بیشتری خواهید داشت.
تفاوت اعتماد به نفس و عزت نفس در چیست ؟
عزت نفس به احساس شما در مورد خودتان بستگی دارد و اینکه تا چه اندازه خود را فرد باارزشی میدانید. اما اعتماد به نفس یک ویژگی کلی نیست و شما در هر زمینهای که مهارت و توانایی بالایی داشته باشید، بدون شک در آن زمینه اعتماد به نفس بالایی خواهید داشت.
4 تفاوت اساسی این دو ویژگی عبارتند از:
معیار اندازهگیری عزت نفس یعنی چه ؟
احساس عزت نفس، ذهنیتی است در درون شما درباره این واقعیت که شما چه کسی هستید. به عبارت دیگر عزت نفس بر همه بخشهای زندگی شما تاثیر میگذارد. به همین دلیل قبل از هر چیز ابتدا لازم است میزان آن را بسنجید و دقیقا ارزیابی کنید که در چه سطحی از عزت نفس قرار دهید. این کار به شما کمک میکند تا بدانید چه اندازه لازم است برای افزایش عزت نفستان تلاش کنید و زمان بگذارید.
عزت نفس مانند اعتماد به نفس یک خطکش کلی برای اندازهگیری ندارد اما در طول زمان میتواند مقدارش کم یا زیاد شود. معیار سنجش عزت نفس، مقایسه میزان احساس ارزشمندی شما در طول زمان است. به بیان دیگر چیزی که در میزان عزت نفس شما تعیین کننده است، برخورداری از احساس لیاقت و ارزشمندی در کل زندگی است.
با 6 معیاری که در ادامه بیان میشود میتوانید میزان عزت نفستان را اندازهگیری کنید.
1)عزت نفس چیست :موفقیت
افرادی که عزت نفس بالایی دارند، همواره اهدافی را برای آینده خود تعیین کرده و آن را تصویرسازی میکنند. آنها مشتاق رسیدن به اهدافی هستند که برای خود تعیین کردهاند و باور دارند که برای رسیدن به آنها باید نهایت تلاش خود را به کار ببرند و مهارتهای جدیدی بیاموزند. این باور به آنها کمک میکند که در طول مسیر و مواجهه با سختیها و چالشها خسته و دلسرد نشوند.
2)شناخت استعدادها و تواناییها
عزت نفس بالا به افراد این امکان را میدهد تا استعدادها و تواناییهایشان را بشناسند و به این باور برسند که میتوانند با استفاده از آنها به خواستهها و اهدافشان دست پیدا کنند. در حقیقت با اعتماد به نفس بالا میتوان نقاط قوت و نقاط ضعف خود را شناخت و و در جهت تقویت آنها اقدام کرد.
3)عشق به خود
هیچ کس نمیتواند در مورد خودش افکار منفی داشته باشد و در عین حال خودش را فرد ارزشمندی بداند. کسانی که عزت نفس بالایی دارند، افکار سازنده را جایگزین افکار منفی و ناخوشایند میکنند و به خودشان احترام میگذارند. برای مثال فردی که عزت نفس بالایی دارد اگر راجع به موضوعی اطلاعات کافی نداشته باشد، به راحتی از کلمه نمیدانم استفاده میکند و اجازه میدهد دیگران به او کمک کنند و یا خودش تلاش میکند تا اطلاعاتش در رابطه با آن موضوع را افزایش دهد. اما در مقابل فردی که عزت نفس پایینی دارد، سعی میکند این موضوع را از دیگران پنهان کند و بابت این موضوع، خودش را سرزنش میکند.
4)عزت نفس چیست :ظاهر
افرادی که عزت نفس بالایی دارند ظاهر خود را همانطور که هست، میپذیرند و خود را دوست دارند. حتی اگر ظاهرشان مورد تایید دیگران نباشد و مورد تمسخر قرار بگیرند.
5)روابط
کسی که از عزت نفس بالایی برخوردار است، در برقراری ارتباط مؤثر با دیگران میتواند موفق عمل کند و کاری کند که دیگران به او احترام بگذارند. برای اینگونه افراد احساسی که نسبت به خود دارند مهمتر از نظر و قضاوت دیگران است. به همین دلیل لباسهای میپوشند که دوست دارند، به راحتی نظرات و عقایدشان را با دیگران در میان میگذارند، رفتاری دوستانه دارند و… .
6)قاطعیت
عزت نفس بالا به افراد قاطعیت میدهد تا بتوانند نظراتشان را در موقعیتهای مختلف اعلام کنند، تصمیمگیرها و انتخابهای قاطعانهای داشته باشند و حقشان را از دیگران بگیرند. عزت نفس بالا، خجالتی بودن را از افراد دور میکند تا بتوانند به نیازها و عقاید خودشان نیز توجه کنند.
نقش دوران کودکی در عزت نفس چیست و یعنی چه؟
اولین جامعهای که هر انسان وارد آن میشود، خانواده است و اولین افرادی که با آنها مواجه میشود، پدر و مادر هستند. تجربه احساسات اولیهای که به خصوص در سه سال اول کودکی نقش پر رنگی در شکلگیری شخصیت ما دارند، در شکلگیری میزان ارزشمندی و لیاقت درونی ما نیز اهمیت ویژهای دارند. مهمترین عاملی که عزت نفس را در دوران کودکی تحتتاثیر قرار داده و باعث شکلگیری یا نابودی آن میشود، دوست داشته شدن مشروط است.
دوست داشته شدن مشروط چیست؟
دوست داشته شدن مشروط یعنی «دوستت دارم اگر…»، «دوستت دارم ولی…»، «حالا که این کارو کردی دیگه مامانت/بابات نیستم» و… . زمانی که کودک دوست داشته شدن مشروط و تنبیههای پیاپی فیزیکی یا کلامی را تجربه میکند پیامی که دریافت میکند این است که: «من تنها در صورتی ارزشمند و دوست داشتنی هستم و میتوانم دیگران را راضی کنم که هر کاری میگویند را انجام دهم». کودکی که با این دیدگاه و در چنین شرایطی بزرگ شود، حتی اگر از دیگر جنبههای زندگی به خوبی تامین شود، باز هم آسیب میبیند. او حتی در سنین بزرگسالی و کهنسالی نیز به دنبال اثبات شخصیتش به خود و دیگران است و فقط خود را ماشین اجرای خواستههای دیگران میداند نه کسی که وجودش ارزشمند است.
دوست داشته شدن مشروط مهمترین و تاثیرگذارترین مساله در شکلگیری فرایند عزت نفس است.