پارادایم های متعددی در افغانستان وجود داشته اند که بر اساس بینش و دکترین های سیاسی رهبران و روسای دولت، همواره سبب ایجاد نزاع و درگیری در بین گروه ها و اقوام مختلف در این کشور بوده اند. برخی از این پارادایم ها، دنباله روی نظریات قبیله ای و نظام پادشاهی بودهاند و برخی دیگر نیز بر اساس مکاتب لیبرالیستی و سوسیالیستی، مفکوره خود را در سطح ملی، عملیاتی می کردند. اما باید یادآور شد که از میانه دهه ۶۰ م، غالبا این خط مشی ها چهره نظامی با بار منفی به خود گرفتند و باعث عقب افتادگی سیاسی و ملی شدند که ثمره آن، تحقیر و بی هویتی گسترده افغان ها، نقدینگی اقتصادی و کاهش بی سابقه تولید ناخالص داخلی شد که نهایتا تمامی اینها منجر به بالا رفتن خط فقر در جامعه منتهی گشت. افغانستان، بیش از هر زمانی دیگر، اینک خواهان توسعه و گفتگو بین نخبگان ملی، اندیشمندان و متفکرین سیاسی است، چراکه رویکرد صرف غرب گرایانه و صرف تحجر گرایانه، نمی توانند جامعه را به سعادت سیاسی برسانند. فلذا در اینجا یادآوری این مسئله که شاهد قومیت انگاری، که مفهوم ساده تر آن در اصطلاح، پشتونوالی در اشکال مختلف( چپی ، راستی و رادیکال) بودهایم، سبب انحصار قدرت در بین یک قشر خاصی از جامعه بسیط افغانستان شد که باعث بوجود آمدن احساس نارضایتی در بین سایر اقوام و طوایف گردید و متاسفانه همین گروه قومی، هیچگاه نتوانستند از عهدهی اداره جامعه به نحو احسن بر بیایند. به عنوان مثال، در دورهی حامد کرزای و اشرف غنی، عملا شاهد بوروکراسی مطلق در بین عناصر دولتی بودهایم و اکنون نیز شاهد یک نظم الیگارشی در تمام سطوح سیاسی هستیم. و اگر همین مقوله فعلی ادامه دار باشد، بار دیگر کشور، وارد بحران های عظیمی خواهد شد که راه برون رفت از آنها بسیار سخت و حتی غیر ممکن خواهد بود، و همینطور نسل های بعدی نیز، در حسرت و آرزوی افغانستانی آباد و مستقل، در جامعهای آنارشیک، روزگار به سر خواهند برد.
فلذا تنها راه حل، برای پایان دادن به تمامی تنش ها و منازعات بین طرفین درگیر، ایجاد نظام سیاسی بر اساس نظام فدرالیسم معتدل(نه متمرکز و نه غیر متمرکز) می باشد، که نتیجه آن، بازگشت ثبات سیاسی و اقتصادی در جامعه، افزایش روزافزون رفاه اجتماعی، میدان دهی و ایجاد فرصت برای نخبگان و عناصر با استعداد براساس شایستگی و استفاده حداکثر از امکانات سیاسی بر اساس پیاده سازی اصول انجنیری فرهنگی و ایجاد کنسرسیوم های بینالمللی و کریدور های متعدد از جمله؛ (کریدور یک کمربند- یک جاده)، عضویت در سازمان همکاری شانگهای، که منجر به احیای نقش فعال افغانستان در جاده ابریشم جدید خواهد شد، که اثرات بسیار مثبت و بالقوهای را برای کشور عزیزمان خواهد داشت. فلذا طالبان باید دست از جمود فکری خود بردارند و رویکرد دماگوژیسمی خود را متوقف نمایند، چرا که فلسفه سیاسی امارت طالبانی در بین عموم مردم،اندیشمندان و بازیگران داخلی و خارجی، فاقد مقبولیت و مشروعیت لازم است، چون مبنا و مکتب فکری آنها براساس الگو های افراطی کهنه و منسوخ شده مانند، ابن تیمیه، مودودی و مکتب دیوبندی است و در چارچوب نظام های مدرن، عملا نمی توان آنرا توجیه کرد.
نکته آخر اینکه، برخی از صاحبنظران معتقد به مشروعیت بخشیدن به طالبان از طریق لویه جرگه مشورتی هستند، که باید یادآور شد که این دیدگاه از پایه و اساس باطل است، چرا که میتوان دلیل منطقی و استدلال کافی آورد که از آخرین حکومت و قانون قبیلهای، مدت هاست که می گذرد و این سنت فرسوده و غیر مصطلح نمی تواند الگوی ارزشی و مناسبی در دنیای مدرن فعلی باشد.
حسینی _۱۰ حوت ۱۴۰۰