
به نام خدا
چند وقت پیش بود که وبلاگ نرمافزار «طاقچه» مطلبی منتشر کرد با عنوان «آشنایی با ادبیات و نویسندههای افغانستان»:
برای کسانی که نمیدانند: «طاقچه» فروشگاه آنلاین کتابهای صوتی و الکترونیک است که سالهاست مأمن و مأوای اهل ادب شده و اگر در مطالب وبلاگ آن چرخی بزنید، همیشه کتابهایی برایتان در آستین دارد. خلاصه که به لطف طاقچه و مطالب و کتابهایش، محال است در بنبست «چه کتابی بخوانم» گیر بیفتید.
پس از خواندن این مطلب، به فکر افتادم که چرا هیچوقت داستانی به زبان فارسی از نویسندگان افغانستان نخواندهام و چرا اصلاً حرفهای نویسندهای مثل خالد حسینی که همزبان من است، باید با واسطه از زبان انگلیسی به گوشم برسد.
در نرمافزار طاقچه، چند کتاب الکترونیکی و صوتی از نویسندههای افغانستانی به زبان فارسی موجود بود. در میان این کتابها، نام «انجیرهای سرخ مزار» از محمدحسین محمدی به چشم و دلم نشست. انجیر میوهٔ دلخواه من است و نام «مزار» را از نوای پرسوز و خاطرهٔ «ملاممد جان» به یاد دارم.
اما چنانکه در یادداشت معرفی کتاب هم آمده بود، چیزی که در داستانهای این کتاب انتظار مرا میکشید، نه طعم شربتین انجیرهای سرخِ رسیده؛ که طعم تلخ و گس و گزندهٔ جنگ بود. آن هم نه هر جنگی؛ بلکه «خانهجنگی» یا خودمان گفتنی: جنگِ داخلی.
من از بیگانگان هرگز ننالم که با من هرچه کرد آن آشنا کرد.
کتاب را باز کردم؛ اما تو گویی دلم را نگرفت. نمیفهمیدم. معنای خیلی چیزها را نمیفهمیدم. رو به هم سلاحکشیدن مردمان یک کشور را نمیفهمیدم. خون و خونخواهی قومی را نمیفهمیدم. اینقدر ارزانبودن جان آدمیزاد را نمیفهمیدم. درد آنها درد من نبود انگار؛ چنانکه گفتهاند: «تا خرمنت نسوزد احوال ما ندانی.»
با بعضی از واژهها هم غریبه بودم. نمیدانستم «قوماندان» به چهکسی میگویند، «پیکا» چیست، «سیلبُرد» کجاست و «پالیدن» یعنی چه.
این بود که از خواندن کتاب دست کشیدم و گذشت...
گذشت تا در روزگار کرونا، ارزانشدن جان آدمیزاد را و در میانۀ بازار داغ سیاست، رودرروی هم ایستادن مردم کشورم را دیدم.
گذشت تا همین چند روز پیش. همسایه از درخت خانهشان نوبرانگی انجیر آورده بود. انجیرهای سرخ و تروتازه را ورانداز میکردم و در دل مانده بودم کدام را دستچین کنم که صدای گویندهٔ خبر را شنیدم: «شهر مزار شریف سقوط کرد.»
شیرینی شهدِ انجیر زیر دندانم تلخ شد، گس شد، گزنده شد.
به یاد انجیرهای سرخ مزار افتادم که لابد الان رسیدهاند. شاید هم بادِ سیاهِ جنگ انجیرهای نارس را زیر پای فاتحان فرش کرده باشد.
هرچه هست کام مردم مزار شیرین نیست. کام من هم.
حالا انگار هم درد و هم زبان این مردم همسایه را میفهمم. حالا دیگر همدردیم و همزبان.
کتاب را دوباره باز میکنم:
