ویرگول
ورودثبت نام
محسن خادمی
محسن خادمی
محسن خادمی
محسن خادمی
خواندن ۲۸ دقیقه·۲۰ روز پیش

پزشکیِ بیش از حد: ‌تشخیصی و درمان افراطیِ بیماری کبد چربِ غیرالکلی

نویسنده: ایان رو

ترجمه: محسن خادمی

چکیده

بیماری کبد چرب غیرالکلی (Non-alcoholic fatty liver disease =NAFLD) امروزه شایع‌ترین علت ابتلا به بیماری‌های کبدی است. افزایش چشمگیر این بیماری طی ۲۰ سال گذشته، بیش از هر چیز حاصلِ به رسمیت شناخته شدنِ «کبد چرب در غیاب مصرف بیش از حد الکل» به عنوان یک بیماری مستقل است. با این حال، سیر طبیعی بیماری کبد چرب غیرالکلی به طور کامل شناخته نشده است؛ و با وجود اینکه تنها بخش کوچکی از افراد مبتلا به آن، دچار عوارض کبدی خواهند شد، اکثریت آن‌ها هرگز چنین تجربه‌ای نخواهند داشت. این وضعیت، احتمالِ «بیش‌تشخیصیِ» (Overdiagnosis) گستردۀ این بیماری را به شدت برجسته می‌کند. دستورالعمل‌های بالینیِ انجمن‌های تخصصیِ اروپایی در حوزه‌های گوارش و کبد، غدد درون‌ریز و چاقی، غربالگریِ کبد چرب را در گروه‌های پرخطر توصیه می‌کنند؛ امری که به نوبۀ خود، احتمالِ بیش‌تشخیصی و به دنبال آن «درمان افراطی» (Overtreatment) ناشی از نتایج مثبتِ کاذب را فزونی می‌بخشد. پیامدهای قابل‌انتظارِ بیش‌تشخیصی عبارتند از: آسیب‌های جسمانی (ناشی از اقدامات تشخیصی و درمانی)، و آسیب‌های روانی-اجتماعی (ناشی از برچسب‌زنی بیماری (Disease Labelling)). برای درک بهترِ هم‌زمانِ مزایا و خطراتِ مرتبط با تشخیص زودهنگام این بیماری، انجام مطالعات آینده‌نگر (Prospective) امری ضروری است.

مقدمه

اصطلاح «بیش‌تشخیصی» در سال ۲۰۱۱ توسط ولچ (Welch) و همکارانش رواج یافت. بیش‌تشخیصی یک اصطلاحِ کلی است که مسائل مشخصی را در ارتباط با مفهوم وسیع‌ترِ «پزشکیِ بیش از حد» (Too much medicine) پوشش می‌دهد؛ و مواردی چون بیش‌تشخیصی (به معنای دقیق کلمه)، شناساییِ بیش‌ازحد (Over-detection) و تست‌های مثبتِ کاذب، درمان‌زدگی (درمانِ افراطی)، و طبی‌سازی افراطی (Over-medicalization) را در بر می‌گیرد. این مسائل اغلب ناشی از اشتیاق به تشخیص زودهنگامِ بیماری‌ها با هدفِ پیشگیری از ناخوشی (illness) و ارتقای کیفیت زندگی هستند. بنا به تعریفِ کارتر و همکارانش، امروزه بیش‌تشخیصی به طور دقیق چنین تعریف می‌شود: «تشخیص یک عارضه یا وضعیت در یک فرد که درمانِ آن هیچ‌گونه سود و منفعتی برای او به همراه ندارد.» نمونه‌های فراوانی از بیش‌تشخیصی در متون علمی، غالباً در پیِ تغییر در تعاریف بیماری‌ها (نظیر کاهش آستانه‌های تشخیصی برای دیابت نوع ۲)، افزایش حساسیتِ تست‌های تشخیصی، یا مشارکت در غربالگری‌های جمعیتی پدید می‌آیند. این بیش‌تشخیصی می‌تواند از طریق بررسی‌ها و درمان‌های غیرضروری، به سلامت فرد آسیب رساند و همچنین هزینه‌های فرصتِ از دست رفتۀ (opportunity cost) گزافی را بر نظام‌ سلامت تحمیل کند؛ چرا که منابعِ محدود، صرفِ مداخلاتی می‌شوند که سودِ اندکی دارند یا اصلاً سودمند نیستند.

گرایش به درمان افراد فاقد ‌علامت، نمونۀ بارز بسیاری از مفاهیمِ «پزشکی بیش از حد» است. برای مثال، افرادی که در آنها فشارخون بالا تشخیص داده می‌شود، با هدفِ پیشگیری از سکته قلبی یا مغزی تحت درمان قرار می‌گیرند. اگرچه نشان داده شده است که این درمان در سطح جمعیت منجر به کاهش مرگ‌ومیر کلی می‌شود و برخی افرادِ تحتِ‌درمان از آن سود خواهند برد، اما بسیاری از آن‌ها هم بهره‌ای نخواهند برد. برای افراد مبتلا به فشارخون خفیف، احتمالِ بهره‌مندی اندک است، اما خطراتِ عوارض جانبیِ جسمی و روانی-احتماعی پایش و درمان، همواره وجود دارند. در واقع، زمانی که فرد قرار نیست به هیچ‌یک از عوارض فشارخون بالا دچار شود، شناسایی این وضعیت مصداق «تشخیص بیش از حد» است که تقریباً به ناچار به «درمان بیش از حد» و  احتمال بروز آسیب می‌انجامد.

«بیماری کبد چرب غیرالکلی» اکنون شایع‌ترین بیماری کبدی در جهان است و یک‌چهارم جمعیت بزرگسال جهان را درگیر کرده است؛ به‌طوری‌که پیش‌بینی می‌شود هزینه‌های سالانه مراقبت‌های بهداشتی مرتبط با آن، تنها در ایالات متحده آمریکا از ۱۰۰ میلیارد دلار فراتر رود. ارتباط بیماری کبد چرب غیرالکلی با دیابت نوع ۲ و سندروم متابولیک، فرصتی را برای تشخیص زودهنگام فراهم می‌کند؛ و به همین دلیل، برخی از نهادهای متخصص اکنون غربالگری این بیماری را در افراد مبتلا به این عارضه ها توصیه می‌کنند. با این حال، سیر طبیعی بیماری کبد چرب غیرالکلی به‌طور کامل تعریف نشده است. علاوه بر این، خطر مطلق مرگ‌ومیر ناشی از علل غیرکبدی (مانند بیماری‌های قلبی-عروقی و سرطان‌های غیرکبدی) بسیار بیشتر از خطرات ناشی از خودِ بیماری کبدی است. تا به امروز، هیچ درمان داروییِ مجوزداری به‌طور خاص برای کبد چرب غیرالکلی وجود ندارد و مزایای تشخیص زودهنگام آن نیز نامشخص است. در این مقاله، به بررسی پتانسیل آشکارِ «تشخیص بیش از حد» کبد چرب غیرالکلی و پیامدهای احتمالیِ ناشی از آن خواهم پرداخت.

یک چشم‌انداز تاریخی

ایجاد کبد چرب در غیاب مصرف بیش از حد الکل (یعنی بیش از ۳۰ گرم در روز برای مردان و بیش از ۲۰ گرم در روز برای زنان) از دیرباز شناخته شده و به عنوان وضعیتی پاتولوژیک توصیف شده است. در واقع، نخستین مورد از سیروز (cirrhosis) و مرگ ناشی از عوارض کبدیِ مرتبط با کبد چرب و دیابت، در سال ۱۹۳۸ توصیف شد. با این حال، استاتوهپاتیت غیرالکلی (non-alcoholic steatohepatitis (NASH)) [که در آن علاوه بر تجمع چربی در کبد، التهاب و آسیب سلول‌های کبدی هم دیده می‌شود] تا سال ۱۹۸۰ شناسایی و توصیف نشده بود. این گزارش، سایر پژوهشگران را ترغیب کرد تا افراد را از نظر ابتلا به استاتوهپاتیت غیرالکلی ارزیابی کنند و فراوانی شیوع آن را در کسانی که عوامل خطر (risk factors) داشتند، تعیین نمایند.

اصطلاح «بیماری کبد چرب غیرالکلی»، که شامل استئاتوز ساده [تجمع چربی در سلول‌های کبد] بدون التهاب (یعنی کبد چرب غیرالکلی و استاتوهپاتیت غیرالکلی [تجمع چربی همراه با التهاب و آسیب سلولی] می‌شود، برای نخستین‌بار در اواسط دهۀ ۱۹۸۰ ابداع شد، هرچند تا سال ۲۰۰۰ وارد اصطلاحات رایج پزشکی نشد. از سال ۲۰۰۰ به این سو، تعداد مطالعات علمیِ بررسی‌کنندۀ کبد چرب غیرالکلی به‌همراه رشد سریع درمان‌های پیشنهادی برای بیماران مبتلا به استاتوهپاتیت غیرالکلی، افزایشی تصاعدی داشته است.

شیوع و سیر طبیعی بیماری کبد چرب غیرالکلی

از آنجا که بیماری کبد چرب غیرالکلی یک بیماری جدید است، پژوهش‌ها بیشتر بر توصیف میزان شیوع آن در سطح جمعیت متمرکز بوده‌اند. میزان شیوع این بیماری اغلب از طریق تعمیم و تسری نتایجِ مطالعات انجام‌شده بر روی افرادِ دارای عوامل خطر برای بیماری کبد چرب غیرالکلی — مانند دیابت نوع ۲ — یا از طریق مطالعات جمعیتی‌ای برآورد شده است که در آن‌ها، بیماری کبد چرب غیرالکلی بر اساس افزایش‌ توجیه‌نشدۀ سطوح آمینوترانسفرازهای کبدی [آنزیم‌های کبدی] یا وجود استئاتوز [تجمع چربی] در سونوگرافی تعریف می‌شود. یک مرور سیستماتیک از این مطالعات نشان داد که شیوع جمعیتی بیماری کبد چرب غیرالکلی (که بر اساس وجود استئاتوز در تصویربرداری در کشورهای توسعه‌یافته تعریف شده است) حدود ۲۵ درصد است.

تعیین شیوع استاتوهپاتیت غیرالکلی در سطح جمعیت دشوارتر است؛ زیرا تشخیص قطعی آن متکی به نمونه‌برداری کبدی است. در بیمارانی که به دلایل بالینیِ تحت بیوپسی کبد قرار گرفته‌اند، مشخص شده است که حدود ۶۰ درصد به استاتوهپاتیت غیرالکلی مبتلا هستند. به دلایلِ آشکارِ عملی و اخلاقی، مطالعات اندکی به بررسیِ میزانِ ابتلای افرادی پرداخته‌اند که به دنبالِ نمونه‌برداریِ کبدیِ غیرضروری (بدون اندیکاسیون بالینی)، مبتلا به استاتوهپاتیت غیرالکلی تشخیص داده شده‌اند؛ با این حال، تخمین زده می‌شود که این نسبت بین ۲۰ تا ۳۰ درصد باشد.

شیوع فیبروز کبدیِ دارای اهمیت بالینی در سطح جامعه به‌طور روزافزونی مورد مطالعه قرار گرفته و با استفاده از روش‌های غیرتهاجمی، از جمله «الاستوگرافی گذرا» (Transient Elastography) [نوعی روش تصویربرداری برای سنجش سفتیِ کبد]، بین ۲ درصد تا ۱۲/۹ درصد تخمین زده می‌شود. بخش عمده‌ای از این موارد به بیماری کبد چرب غیرالکلی نسبت داده می‌شود. شناخت سیروزِ مرتبط با بیماری کبد چرب غیرالکلی نیز در حال افزایش است؛ و این در حالی است که گزارش‌های متناقضی دربارۀ فراوانی نسبی آن در مقایسه با سایر علل شایع بیماری‌های کبدی، از جمله بیماری کبدی مرتبط با الکل و عفونت ویروس هپاتیت C وجود دارد.

توصیفِ سیرِ طبیعیِ تمامِ بیماری‌های مزمنِ کبدی دشوار است؛ زیرا روند پیشرفت آن‌ها کند است و معمولاً از آسیب اولیه تا بروز نارسایی کبدی یا کارسینوم هپاتوسلولار (hepatocellular carcinoma) [سرطان کبد]، دهه‌ها طول می‌کشد. در مورد بیماری کبد چرب غیرالکلی، سیر طبیعی این بیماری عمدتاً از طریق مطالعۀ نمونه‌های بیوپسیِ کبدی از گروه‌های به دقت گزینش‌شدۀ بیماران تعریف شده است؛ بیمارانی که به متخصصان در مراکز درمانی سطح دوم یا سوم، زیر نظر مراکز بزرگ دانشگاهی ارجاع داده شده‌اند. به‌طور سنتی، کبد چرب غیرالکلیِ ساده، وضعیتی خوش‌خیم در نظر گرفته می‌شد و خطر پیشرفت بیماری در آن ناچیز بود. در مقابل، تصور می‌شد که استاتوهپاتیت غیرالکلی پدیدۀ مهاجم‌تری است که در آن، التهابِ مداوم موجب افزایش خطر پیشرفت بیماری کبدی می‌شود و به سیروز و احتمالاً نارسایی کبدی و کارسینوم هپاتوسلولار [سرطان کبد] می‌انجامد. دو گزارش، این دیدگاه را به چالش می‌کشند. هر دو مطالعه نشان می‌دهند که حتی افرادی که در نمونه‌برداریِ اولیۀ خود با تشخیصِ کبد چرب غیرالکلیِ ساده مواجه بوده‌اند نیز در معرض خطر پیشرفت فیبروز کبدی قرار دارند. یک مرور سیستماتیک از مطالعاتی که افرادِ تحتِ نمونه‌برداریِ مکررِ کبدی را بررسی کرده‌اند، از این مطالعاتِ مستقل پشتیبانی می‌کند و پیشرفت فیبروز را در هر دو گروهِ کبد چرب غیرالکلیِ ساده و استاتوهپاتیت غیرالکلی توصیف می‌کند. نکتۀ مهم اینکه، این بررسی تنها داده‌های مربوط به ۳۶۶ بیمار را در ۱۱ مطالعۀ مشاهداتی شامل می‌شد؛ که با توجه به شیوعِ بالای این بیماری در سطح جمعیت، عدد بسیار کوچکی است. به علاوه، این مطالعات اغلب تک‌مرکزی بوده‌اند و خطرِ «سوگیری انتخاب» (selection bias) برای انجام بیوپسیِ مجددِ کبد به‌طور قابل‌توجهی بالاست. [زیرا نمونه‌برداریِ مجدد معمولاً تنها برای بیمارانی تجویز می‌شود که حالشان رو به وخامت گذاشته، نه افرادی که وضعیت پایداری داشته‌اند؛ در نتیجه، سرعت و میزان پیشرفت بیماری بیش از حدِ واقعی برآورد می‌شود.] برای مثال، بعید است که به افرادی که نمونه‌برداریِ کبدیِ آن‌ها کبد چرب بدون التهاب را نشان می‌دهد، بدون تغییر در وضعیت بالینی‌شان، بیوپسیِ دومِ کبد پیشنهاد شود. در مقابل، اگر این نگرانی وجود می‌داشت که بیوپسیِ اولیۀ کبد، شدت بیماری را کمتر از حدِ واقعی نشان داده است، یا اگر در طول دورۀ پیگیری تغییرات نامطلوبی رخ می‌داد (مانند افزایش وزن یا بروز دیابت نوع ۲) احتمال اینکه بیوپسیِ دوم به بیمار پیشنهاد شود بیشتر بود. این عوامل موجب می‌شوند که سرعتِ پیشرفتِ بیماری بیش از حدِ واقعی برآورد شود و نگرانی‌ها را در خصوص ضرورتِ تشخیصِ بیماری کبد چرب غیرالکلی و پایشِ افرادی افزایش دهند که با تشخیصِ کبد چرب غیرالکلیِ ساده و استاتوهپاتیت غیرالکلی شناسایی شده‌اند؛ پایشی که با هدفِ بررسی احتمال بروز بیماری پیشرفتۀ کبدی صورت می‌گیرد.

پیامدهای بالینیِ افراد مبتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و موضوع بحث و مناقشه است. پیش‌بینی می‌شود این بیماری به یکی از علل اصلیِ پیوند کبد در ایالات متحده آمریکا تبدیل شود و شمار افرادی که به کارسینومِ هپاتوسلولارِ (hepatocellular carcinoma) مرتبط با بیماری کبد چرب غیرالکلی مبتلا می‌شوند رو به افزایش است. با این حال، هم در گروه‌های بالینیِ بیماران مبتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی و هم در مطالعاتِ مبتنی بر جمعیت، تنها تعداد انگشت‌شماری از افراد دچار عوارضِ مرتبط با کبد شده‌اند. حتی در میان افرادی که مشخص شده است (در مورد گروه‌های بالینی) یا پیش‌بینی می‌شود (در مطالعات جمعیتی) به فیبروزِ پیشرفته یا سیروز مبتلا هستند، نرخِ بروزِ عوارضِ کبدی پایین بوده است. به عنوان مثال، مطالعاتِ هم‌گروهی (cohort studies) گزارش داده‌اند که تنها از هر چهار مرگ در افراد مبتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی و فیبروزِ پیشرفته (یعنی فیبروزِ مرحله‌ی ۳ یا ۴)، یک مورد ناشی از بیماریِ کبدی بوده است. با توجه به شیوعِ توصیف‌شدۀ بیماری کبد چرب غیرالکلی، تعدادِ شرکت‌کنندگانِ گنجانده‌شده در این گروه (۲۹۰ نفر) اندک بوده است. در نتیجه، برای درکِ بهترِ خطرِ بیماریِ کبدی در بیماران مبتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی، مطالعاتِ جمعیتیِ (population-based) بزرگ‌تری انجام شده است. این مطالعات اغلب از داده‌های «بررسی ملی سلامت و تغذیه» استفاده کرده و یافته‌های خود را بر اساسِ وجودِ کبد چرب در سونوگرافی یا غلظت‌های افزایش‌یافتۀ آلانین آمینوترانسفراز (alanine aminotransferase) (یعنی بیش از ۴۳ واحد بر لیتر) گزارش کرده‌اند. یکی از این مطالعات، از تشخیص کبد چرب به روش سونوگرافی برای شناساییِ گروهی از افراد مبتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی استفاده کرد و سپس برای پیش‌بینیِ وجودِ فیبروزِ پیشرفته، از شاخص‌های غیرتهاجمی (از جمله «شاخص فیبروز بیماری کبد چرب غیرالکلی») بهره گرفته شد. این گروه به مدتِ میانگینِ ۱۵ سال تحت پیگیری قرار گرفتند و از میان ۴۰۸۳ فرد مبتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی، ۷۷۹ مورد مرگ رخ داد. از این ۷۷۹ مرگ، ۱۹ مورد (۲/۴ درصد) ناشی از بیماریِ کبدی بود و تنها یک مورد در گروهی رخ داد که پیش‌بینی می‌شد احتمالِ بالایی برای داشتنِ فیبروزِ پیشرفته داشته باشند. شایع‌ترین علل مرگ‌ومیر عبارت بودند از بیماری‌های قلبی‌عروقی (۳۷/۵ درصد) و بدخیمی‌های غیرکبدی (۲۱/۴ درصد)؛ موضوعی که نرخ بالای مرگ‌ومیرهای رقابتی (competing mortality: مرگ ناشی از سایر علل رقیب، مانند بیماری‌های قلبی، که مانع از بروز مرگ ناشی از بیماری کبدی می‌شوند) را در بیماران مبتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی بیش از پیش برجسته می‌سازد. نکتۀ قابل‌توجه اینکه، نسبت مرگ‌ومیرهای ناشی از بیماری کبدی در مطالعاتِ مبتنی بر جمعیت (۲/۴ درصد) به‌مراتب کمتر از مطالعات هم‌گروهی مبتنی بر بیوپسی (۱۳/۱ درصد) است. این تفاوت، شواهدِ بیشتری از وجودِ احتمالیِ «سوگیری انتخاب» در مطالعات هم‌گروهی را فراهم می‌کند.

این مشاهده که مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی‌عروقی در افراد مبتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی شایع است، پژوهشگران را بر آن داشته است تا این فرضیه را مطرح کنند که بیماری کبد چرب غیرالکلی یک عامل خطرِ مستقل برای بیماری‌های قلبی‌عروقی محسوب می‌شود. چندین مسیرِ پژوهشی، از جمله مطالعاتی که نرخِ افزایش‌یافتۀ پیشرفتِ پلاک‌های تصلب شرایین کاروتید (carotid atheroma progression) را شناسایی کرده‌اند، از این فرضیه پشتیبانی می‌کنند؛ با این حال، عوامل خطرِ مشترک مانند دیابت نوع ۲ و سندروم متابولیک (metabolic syndrome)، هرگونه ارتباط بین بیماری کبد چرب غیرالکلی و بیماری‌های قلبی‌عروقی را مخدوش می‌کنند. این موضوع همچنان در هاله‌ای از ابهام است که آیا تشخیصِ بیماری کبد چرب غیرالکلی، پیش‌بینی‌پذیریِ بیماری‌های قلبی‌عروقی را در یک جمعیتِ پرخطر بهبود می‌بخشد یا خیر.

درمان‌های بیماری کبد چرب غیرالکلی

تغییراتِ رژیم غذایی و ورزش که منجر به کاهش وزن می‌شوند، سنگ‌ بنای مدیریت و درمانِ بیماری کبد چرب غیرالکلی به شمار می‌روند. تغییرِ رژیم غذایی منتهی به کاهش وزن با بهبودِ هر دو شاخصِ حساسیت به انسولین و بافت‌شناسیِ کبد (liver histology) همراه بوده است؛ در حالی که ورزش اثراتِ مفیدی بر مقاومت به انسولین و چربیِ کبد دارد. با این وجود، هیچ دادۀ کنترل‌شده‌ای (controlled data: داده‌های حاصل از مطالعات کنترل‌شده یا کارآزمایی‌های بالینی) این اثراتِ مفید را در افراد مبتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی به اثبات نرسانده است. تغییراتِ رژیم غذایی و ورزش به‌طور‌گسترده‌ای در حفظ سلامت و پیشگیری از سایر عوارضِ سندروم متابولیک مؤثر شناخته شده‌اند؛ بنابراین، فارغ از داشتن یا نداشتنِ تشخیصِ بیماری کبد چرب غیرالکلی، این راهکارها باید به افرادی که دچار اضافه‌وزن، چاقی یا دیابت نوع ۲ هستند، توصیه شوند.

دستورالعمل‌های بالینی استفاده از قرص پیوگلیتازون (pioglitazone) [که برای کنترل قند خون در دیابت نوع ۲ استفاده می‌شود] و ویتامین E را در افراد مبتلا به استاتوهپاتیت غیرالکلی توصیه می‌کنند. این توصیه‌ها بازتاب‌دهندۀ کمبودِ نسبیِ شواهدِ پشتیبانِ درمان‌ها برای استاتوهپاتیت غیرالکلی و تمایل به پیشگیری از عوارض و مرگ‌ومیرِ مرتبط با کبد هستند. درمان معمولاً برای افرادی که به فیبروز پیشرفتۀ کبد مبتلا هستند توصیه می‌شود، زیرا این بیماران بیشترین خطرِ ابتلا به عوارض را دارند، هرچند مطالعات معمولاً افراد مبتلا به سیروز را از بررسی‌ها کنار می‌گذارند. هیچ مطالعه‌ای با مدت‌زمانِ پیگیریِ کافی نتوانسته است بهبودیِ پیامدهای بالینی را با این درمان‌ها نشان دهد، با این حال یک متاآنالیز حاکی از آن است که فیبروز کبدی ممکن است با درمان با پیوگلیتازون بهبود یابد.

ضرورت غربالگری افراد دارای عوامل خطر برای بیماری کبد چرب غیرالکلی

شیوع بالای بیماری کبد چرب غیرالکلی در سطح جامعه و اهمیت بالینیِ تشخیص بیماریِ پیشرفتۀ کبدی، چندین گروهِ تخصصی را بر آن داشته است تا غربالگریِ جمعیت‌های در معرض خطر (از جمله افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، دارای ویژگی‌های سندروم متابولیک، یا هردوی آن‌ها) را توصیه کنند. غربالگری با این هدف توصیه می‌شود که تشخیصِ زودهنگامِ بیماری کبد چرب غیرالکلی افزایش یابد تا افراد مبتلا به بیماریِ پیشرونده شناسایی شده و برای پیشگیری از عوارضِ سیروز تحت درمان قرار گیرند. در دستورالعمل اروپاییِ سال ۲۰۱۶ (که به تأییدِ انجمن‌های تخصصیِ نمایندۀ حوزه‌های کبدشناسی (hepatology)، غدد درون‌ریز (endocrinology) و چاقی رسیده بود) توصیۀ غربالگریِ افراد در معرض خطر، با بالاترین درجه‌بندیِ شواهدِ علمی تأیید شد؛ این در حالی بود که هیچ مطالعۀ اولیه‌ای یا تحلیلِ هزینه‌ـ‌کاراییِ (cost-utility analyses) معتبری از این رویکرد پشتیبانی نمی‌کرد. در بریتانیا نیز «مؤسسه ملی تعالی سلامت و مراقبت» (NICE) در سال ۲۰۱۶ راهنمای بالینیِ جامعی را منتشر کرد که به تشخیص و مدیریتِ بیماری کبد چرب غیرالکلی می‌پرداخت.

این دستورالعمل حاوی توصیه‌ای است مبنی بر اینکه باید آگاه بود که بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲ یا سایر مؤلفه‌های سندروم متابولیک، در معرض خطر ابتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی قرار دارند و به تبعِ آن، این افراد باید مورد آزمایش قرار گیرند. در مورد کودکان و نوجوانان، توصیۀ صریحی برای غربالگریِ گروه‌های در معرض خطر ارائه شده است. توجیه‌ِ ارائه‌شده برای این توصیه این بود که کودکان مبتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی احتمالاً در اوایل بزرگسالی دچار عوارضِ بیماری کبدی می‌شوند و بنابراین تشخیصِ زودهنگام آن امری حیاتی است. اگرچه این رویکرد منطقی به نظر می‌رسد، اما در مطالعات بالینی مورد آزمون قرار نگرفته است و این پیش‌فرض را در دل خود دارد که تشخیصِ بیماری کبد چرب غیرالکلی هیچ‌گونه پیامد منفیِ ناخواسته‌ای به دنبال ندارد.

شواهد دال بر پزشکیِ بیش از حد در بیماری کبد چرب غیرالکلی

توصیف‌های مربوط به بیماری کبد چرب غیرالکلی شباهتِ چشمگیری به مشاهداتی دارد که  پیش‌تر در توصیف‌های مربوط به بیش‌تشخیصیِ فشارخون بالا مطرح شده بود. خطرِ بروزِ عوارضِ مرتبط با کبد در میانِ افراد مبتلا به نوع خفیف این بیماری (یعنی کبد چرب غیرالکلیِ ساده) پایین است. اکثرِ این افراد، به بیماری کبدی ای که از نظر بالینی معنادار باشد مبتلا نخواهند شد؛ از این رو در معرض خطر بیش‌تشخیصی قرار دارند.

افزایشِ بروزِ بیماری که با افزایشِ مشابهی در مرگ‌ومیرِ آن همراه نباشد، به‌شدت مؤیدِ بیش‌تشخیصی است. از زمانِ شناخته‌شدنِ گستردۀ بیماری کبد چرب غیرالکلی در متونِ علمی منتشرشده، شیوعِ این بیماری به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. در انگلستان، تعداد دفعاتِ بستری در بیمارستان که در آن‌ها بیماری کبد چرب غیرالکلی به‌عنوان یکی از دلایلِ پذیرش ذکر شده بود، در سال ۲۰۱۶ به ۶۶,۲۷۶ مورد رسید (یعنی ۲۷ برابر بیش از سال ۲۰۰۱). با این حال، تعداد افرادی که علت اصلی مرگشان بیماری کبد چرب غیرالکلی بوده، به‌طور قابل‌توجهی کمتر است. در انگلستان و ولز، شمار مرگ‌ومیرهای ثبت‌شده که به بیماری کبد چرب غیرالکلی نسبت داده شده‌اند، بین سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۵ کمتر از سه برابر افزایش یافته و از ۱۶۵ مورد به ۴۱۲ مورد رسیده است. این یافته‌ها توسط مطالعاتِ منتشرشده در خصوص سیرِ طبیعیِ بیماری پشتیبانی می‌شوند؛ مطالعاتی که نشان می‌دهند تنها شمار اندکی از افرادِ تشخیص‌داده‌شده با بیماری کبد چرب غیرالکلی، در نهایت دچار عوارض یا مرگ‌ومیرِ مرتبط با کبد می‌شوند. چنین داده‌هایی این چشم‌اندازِ نگران‌کننده را مطرح می‌کنند که بسیاری از افرادِ مبتلا به تشخیصِ بیماری کبد چرب غیرالکلی، هم‌اکنون یا در آینده تحت بررسی‌ها یا درمان‌هایی قرار خواهند گرفت که هیچ سود و فایده‌ای برای آن‌ها نداشته و حتی این پتانسیل را دارد که موجب آسیب به آن‌ها شود.

علاوه بر بیش‌تشخیصی به معنای دقیقِ کلمه، مسئلۀ عمدۀ دیگری که افرادی را که در فکرِ غربالگریِ بیماری کبد چرب غیرالکلی هستند با خود درگیر می‌کند، خطر نتایج مثبتِ کاذب در آزمایش‌هاست. ویژگی‌های عملکردیِ آزمون‌های تشخیصیِ مورد استفاده برای شناساییِ بیماری کبد چرب غیرالکلی در سال ۲۰۱۶ توسط «مؤسسه ملی تعالی سلامت و مراقبت» ارزیابی شدند. در این میان، شایع‌ترین آزمونِ تشخیصی برای شناسایی استئاتوز (تجمع چربی در کبد)، سونوگرافی است. در یک متاآنالیز (که شامل 9 مطالعه و ۵۵۵۴ شرکت‌کننده بود و به عنوان بخشی از بررسیِ شواهد انجام شد)، سونوگرافی برای شناسایی استئاتوز (که به صورت درگیریِ بیش از ۳۰ درصد از سلول‌های کبدی یا همان هپاتوسیت‌ها (hepatocytes) تعریف می‌شود) از حساسیتِ ۷۹ درصدی برخوردار بود. اختصاصیتِ سونوگرافی [اختصاصیّت (specificity) نشان می‌دهد که یک آزمایش با چه دقتی می‌تواند افرادی را که واقعاً بیمار نیستند، به‌درستی منفی تشخیص دهد] ۸۵ درصد برآورد شد؛ رقمی که با در نظر گرفتن آن در بسترِ یک برنامه‌ی غربالگری مبتنی بر شیوع عوامل خطر، از احتمال بروز تعداد زیادی نتیجه‌ی مثبتِ کاذب و به‌تبع آن، تشخیص‌های نادرست بیماری کبد چرب غیرالکلی حکایت دارد. به عنوان نمونه‌ای در این زمینه، شیوع دیابت نوع ۲ در بزرگسالان بریتانیا، ۶ درصد (معادل ۲.۷ میلیون نفر) است و فرض بر این است که شیوع واقعی بیماری کبد چرب غیرالکلی در میان مبتلایان به دیابت ۵۰ درصد باشد؛ این موضوع، با در نظر گرفتنِ نرخِ مثبتِ کاذبِ ۱۵ درصدی، چنانچه سونوگرافی به عنوان یک آزمون غربالگری به صورت همگانی به اجرا درآید، منجر به آن خواهد شد که ۲۰۰ هزار نفر نتایج مثبتِ کاذب دریافت کنند.

با در نظر گرفتنِ هم‌زمان مفاهیمِ تستِ مثبتِ کاذب و بیش‌تشخیصی (به معنای دقیق کلمه)، و نیز با لحاظ کردن اقدامات تشخیصیِ تکمیلی پس از شناساییِ کبد چرب در سونوگرافی، می‌توان نسبت احتمالی افرادی را که در معرض خطرِ بیش‌تشخیصی قرار دارند، مشخص کرد. مطالعۀ روتردام (Rotterdam study) شیوع جمعیتی فیبروز کبدیِ واجد معنادارای بالینی را با استفاده از الاستوگرافی گذرا [روش غیرتهاجمی برای ارزیابی سفتی کبد] برآورد کرد. در این مطالعه، ارزش اخباریِ (predictive value) مثبتِ وجودِ استئاتوز برای شناساییِ فیبروز کبدیِ واجد معنادارای بالینی، کمتر از ۱۰ درصد بود. بنابراین، بیش از ۹۰ درصد از افراد مبتلا به استئاتوز، به فیبروز کبدیِ واجد معناداری بالینی مبتلا نبودند؛ امری که خطرِ بیش‌تشخیصی و عواقبِ آن را در آن‌ها افزایش می‌دهد. [یعنی اگر با سونوگرافی متوجه شویم فردی کبد چرب دارد، کمتر از ۱۰ درصد احتمال دارد که کبد او واقعاً دچار فیبروز بالینی خطرناکی شده باشد؛ و در مقابل، در بیش از ۹۰ درصد موارد، این سونوگرافیِ مثبت به معنای وجود یک فیبروز جدی نیست (که این نشان‌دهندۀ خطای بالا و رفتن افراد سالم به چرخۀ بررسی‌های پراسترس و غیرضروری بعدی است).] همراه کردن استئاتوز با حضور دیابت نوع ۲، ارزش اخباریِ مثبت را به حدود ۱۵ درصد رساند، اما همچنان اکثریت قاطع این افراد را در معرض خطر بیش‌تشخیصی باقی گذاشت.

پیامدهای قابل‌پیش‌بینیِ غربالگری و بیش‌تشخیص‌گذاری

انجام گستردۀ غربالگری برای بیماری کبد چرب غیرالکلی، از آنجا که این بیماری شیوع بالایی دارد، ناگزیر به افزایش مواردِ تشخیص خواهد انجامید. اما سودمندیِ تشخیصِ بیماری کبد چرب غیرالکلی در بسیاری از موارد جای تردید دارد، چرا که تنها تعداد اندکی از افراد دچار عوارض مرتبط با کبد می‌شوند. علاوه بر این، مداخلاتِ رژیمی با هدفِ کاهش وزن و برنامه‌های ورزشی، از پیش برای جمعیت پیشنهادی غربالگری (که شامل افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ یا ویژگی‌های سندروم متابولیک هستند) توصیه و تجویز می‌شوند. هیچ شاهدی در دست نیست که ثابت کند برچسبِ تشخیصیِ کبد چرب غیرالکلی، موجبِ پیرویِ بیشترِ افراد از رژیم غذایی یا برنامه‌های ورزشی می‌شود. بنابراین، فوایدِ این تشخیص ناگزیر باید از طریقِ به‌کارگیریِ درمان‌های اختصاصی حاصل شود. از آنجا که هنوز هیچ دارویی برای این مورد پروانۀ تأیید نگرفته است، هیچ توجیه و منطقِ قوی‌ای نیز وجود ندارد که انتظار داشته باشیم تشخیصِ زودهنگامِ بیماری کبد چرب غیرالکلی، پیامدهای بالینی را تغییر دهد.

با توجه به شیوع بالای این بیماری و اینکه روش‌های تشخیصیِ آن ارزشِ پیش‌بینی‌کنندۀ پایینی دارند و گاهی هم تهاجمی‌اند، بروز عوارض منفی ناشی از غربالگری بسیار محتمل است. وجودِ استاتوهپاتیت غیرالکلی [التهاب و آسیب کبدیِ ناشی از چربی] پیش‌شرطی برای دریافت درمانِ اختصاصی یا ورود به کارآزمایی‌های بالینی است و اگر این رویکردها مد نظر قرار گیرند، انجام بیوپسی کبد [نمونه‌برداری از بافت کبد] برای تشخیص استاتوهپاتیت غیرالکلی الزامی خواهد بود. بنابراین، چنانچه بیماری کبد چرب غیرالکلی شناسایی شود و نگرانی‌هایی در رابطه با پیشرفت بیماری کبدی شکل بگیرد، انگیزۀ قوی‌ای برای انجام بیوپسی کبد به وجود خواهد آمد. در مجموعه‌ مطالعاتی که نمونه‌برداری از کبد بر اساس ضرورتِ بالینی انجام شده است، شیوع استاتوهپاتیت غیرالکلی در میان بیماران مبتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی حاکی از آن است که تشخیصِ بالینیِ استاتوهپاتیت غیرالکلی دارای اختصاصیتِ (specificity) حدوداً ۵۰ درصدی است [یعنی عملکرد این تشخیص در تفکیک افرادِ واقعاً بیمار از افرادِ غیربیمار، دقیقاً به اندازۀ شیر یا خط انداختنِ سکه، تصادفی و غیرقابل‌اعتماد است]؛ در این صورت، حداقل نیمی از نمونه‌برداری‌ها هیچ‌گونه دستاوردِ درمانی‌ای برای بیمار به همراه نخواهند داشت. این میزان با گزارشِ کارآزمایی‌های بالینی نیز تأیید می‌شود؛ مطالعاتی که در آن‌ها بیش از نیمی از شرکت‌کنندگانِ احتمالیِ تحت غربالگری، در نهایت وارد مطالعه نمی‌شوند، و این اتفاق بیشتر اوقات به این دلیل رخ می‌دهد که در نمونۀ بیوپسیِ اولیۀ کبد، اثری از استاتوهپاتیت غیرالکلی دیده نمی‌شود.

درمان‌های پیشنهادی برای استاتوهپاتیت غیرالکلی [التهاب و آسیب کبدیِ ناشی از چربی] که در دستورالعمل‌های بالینی معرفی شده‌اند، غالباً ویتامین E و قرص پیوگلیتازون (pioglitazone) هستند. هیچ‌یک از این داروها اثربخشیِ لازم را در کاهش رویدادهای بالینی [نظیر سیروز کبدی، نارسایی کبد، سرطان اولیه کبد] در بیماران مبتلا به استاتوهپاتیت غیرالکلی نشان نداده‌اند و هر دو با عوارض جانبی‌ای همراه بوده‌اند که برخی از آن‌ها می‌توانند جدی باشند. درمان با پیوگلیتازون، با افزایش خطر نارسایی قلبی، بروز سرطان مثانه، و کاهش تراکم معدنی استخوان (که خود را به صورت افزایش نرخ شکستگی‌ها در بیماران زن نشان می‌دهد) همراه بوده است. یک متاآنالیزِ مربوط به مصرف ویتامین E که ۴۶ کارآزمایی و ۱۷۱۲۴۴ نفر را شامل می‌شد، حاکی از آن است که این درمان ممکن است موجب افزایش مرگ‌ومیر کلی شود؛ موضوعی که با هشدارِ جدی تأکید می‌کند نباید از آن در بیمارانی که فوایدِ درمان برایشان نامشخص است، استفاده شود.

افزایش‌های گزارش‌شده در تعداد افرادی که برای آن‌ها بیماری کبد چرب غیرالکلی تشخیص داده شده است، پرسش‌های مهمی را دربارۀ تأثیر این تشخیص بر فردِ مبتلا مطرح می‌کند. صرفِ ارائۀ تشخیصِ بیماری کبد چرب غیرالکلی ممکن است کیفیتِ زندگیِ فرد را تحت‌تأثیر قرار دهد. در خصوص سایر بیماری‌های کبدی، مانند عفونت HCV (هپاتیت C)، صرفِ این باور که فرد به بیماری کبدی مبتلا است (صرف‌نظر از اینکه این بیماری واقعاً وجود داشته باشد یا خیر)، با کیفیت زندگی پایین‌تر و نامطلوب‌تری همراه است. اگرچه برآوردهای کیفیتِ زندگی در افراد مبتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی، اختلالات و آسیب‌هایی را در بسیاری از ابعادِ عملکردی نشان می‌دهد، اما مشخص نیست که آیا این موارد ناشی از بیماری‌های همراهِ مرتبط (مانند چاقی و دیابت نوع ۲) هستند یا مستقیماً به خودِ تشخیص بیماری کبد چرب غیرالکلی مربوط می‌شوند. خطر اینجاست که با برچسب‌زدن به فرد با عنوانِ بیماری کبد چرب غیرالکلی، ممکن است او در معرض بررسی‌ها و درمان‌های اضافی قرار گیرد که که می‌تواند تأثیرات زیانباری بر وضعیت‌اش داشته باشد.

مسیر پیش رو

بهبود پایگاه شواهد در چندین حوزه، از جمله سیر طبیعی بیماری و پیامدهای آن در افراد مبتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی (به‌ویژه در سطحِ مراقبت‌های اولیه) درکِ ما را از فواید تشخیص این بیماری ارتقا خواهد داد. این مطالعات، برآوردهای مربوط به بار اضافیِ عوارض و مرگ‌ومیرِ مرتبط با هم بیماری کبد و هم بیماری‌های همراهِ مرتبط را دقیق‌تر خواهند ساخت. هنگامی که چنین داده‌هایی فراهم شوند، می‌توانند اطلاعاتِ بیشتری در خصوص فواید احتمالی درمان‌های بیماری کبد چرب غیرالکلی و استاتوهپاتیت غیرالکلی و میزان خطر بیماری کبد ارائه دهند. علاوه بر این، این داده‌ها برای پشتیبانی از توسعه ابزارهای تشخیصی (که در صورت در نظر گرفتن غربالگری هدفمند ضروری هستند) و همچنین برای ارزیابی مقرون‌به‌صرفه بودن آن‌ها و درمان‌های در حال توسعه، مورد نیازند. بدون وجود چنین شواهدی، پیشرفت‌های تشخیصی و درمانی ممکن است زیر سؤال بروند. توسعه درمان‌های اثربخش برای عفونت ویروس هپاتیت C، انگیزه‌ای ایجاد کرده است تا غربالگری هدفمند جمعیت مورد بررسی قرار گیرد تا امکان ارائۀ درمان فراهم شود. این رویکرد، تا حدی به دلیل کمبود داده‌های باکیفیت درباره سیر طبیعی بیماری در سطح جمعیت، مورد انتقاد قرار گرفته است. درس گرفتن از این تجربه و بهبود درک اپیدمیولوژی بالینی بیماری کبد چرب غیرالکلی، زمانی که ابزارهای تشخیصی و درمان‌های مؤثرتری در آینده در دسترس قرار گیرند، به نفع بیماران خواهد بود.

ارائۀ راهبردهایی برای شناسایی بهتر افرادی که بیش از دیگران در معرض خطر عوارض کبدی ناشی از بیماری کبد چرب غیرالکلی قرار دارند، از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. از آنجا که ایجاد فیبروز کبدی [زخم‌شدگی بافت کبد] در نهایت پیامدهای بالینی افراد مبتلا به بیماری کبدی را تعیین می‌کند، بررسی رویکردهایی که افراد دارای فیبروز پیشرفته را شناسایی می‌کنند، منطقی است. اگرچه چندین راهبرد غیرتهاجمی برای شناسایی فیبروز کبدی (به‌جای بیماری کبد چرب غیرالکلی) توسعه یافته‌اند، اما مطالعاتی که تشخیص را به پیامدهای بالینی در سطح جمعیت پیوند می‌دهند، در مراحل اولیه خود قرار دارند.

روش‌هایی که توسعه یافته‌اند قادرند سیروز را با دقت معقولی شناسایی کنند، به‌طوری که مقادیر حساسیت (sensitivity) و اختصاصیت (specificity) آن‌ها در حدود ۰.۹۰ است؛ با این حال، تشخیص در این مرحله ممکن است برای پیشگیری از عوارض بیماری کبدی خیلی دیر باشد. علاوه بر این، افراد مبتلا به سیروز از کارآزمایی‌های بالینی فاز ۳ بیماری کبد چرب غیرالکلی کنار گذاشته می‌شوند و ممکن است نتایج این مطالعات قابل تعمیم نباشد. استفاده از آزمایش‌های غربالگری برای شناسایی بیماران مبتلا به فیبروز که بیشترین خطر عوارض و مرگ‌ومیر کبدی را دارند، با محدودیت دیگری نیز روبه‌روست. در اینجا، همان‌طور که در مطالعات شیوع جمعیتی بیماری کبد چرب غیرالکلی گزارش شده و برای سایر بیماری‌ها (مانند بیماری عروق کرونر قلب) نیز شناخته شده است، تعداد افرادی که با فیبروز پیشرفته شناسایی می‌شوند، اندک است. اگرچه خطر رویدادهای کبدی در افراد باقی‌مانده کمتر است، اما این گروه آن‌قدر بزرگ است که تعداد رویدادها در آن از گروه پرخطر فراتر می‌رود؛ موضوعی که اثربخشی مداخلۀ غربالگری را در سطح جمعیت محدود می‌کند. این عوامل ممکن است توجیحی فراهم کنند تا به‌جای تنها شناسایی افراد مبتلا به سیروز، به دنبال شناسایی کسانی باشیم که فیبروز در آن‌ها در حال پیشرفت است. با این حال، دقت این آزمایش‌ها در شناسایی فیبروز در مراحل اولیه کاهش می‌یابد و این خطر وجود دارد که به‌جای بیماری کبد چرب غیرالکلی، با بیش‌تشخیصیِ فیبروز کبدی مواجه شویم.

یک روش جایگزین برای شناسایی فیبروز جهت پیش‌بینی پیامدهای نامطلوب، انجام آزمایش‌های اختصاصی برای تشخیص استاتوهپاتیت غیرالکلی (به‌جای کل بیماری کبد چرب غیرالکلی) با کمک سنجش نشانگرهای زیستی خون است. رایج‌ترین نشانگر زیستی پیشنهادی در این زمینه، قطعۀ کراتین-۱۸ (keratin-18 fragment) است که آپوپتوز [مرگ برنامه‌ریزی‌شده] سلول‌های کبدی را به عنوان شاخصی جایگزین برای آسیب کبدی در استاتوهپاتیت غیرالکلی اندازه‌گیری می‌کند؛ با این حال، نتایج نشان داده‌اند که این روش برای استفاده در غربالگری جمعیتی به اندازۀ کافی حساس نیست. نشانگرهای زیستی دیگری، از جمله موارد مبتنی بر متابولومیکس (metabolomics) [دانش بررسی جامع مولکول‌های کوچک متابولیتی]، در حال توسعه هستند. اگرچه این روش امیدوارکننده است، اما میزان حساسیت نشانگرهای زیستی متابولیتی برای شناسایی استاتوهپاتیت غیرالکلی (۷۱ درصد) ممکن است استفاده از آن‌ها را در این زمینه منتفی سازد.

پژوهش در زمینۀ توسعه راهبردهای نشانگر زیستی بیشتر جهت شناسایی افرادی که در معرض خطر بالای ابتلای به بیماری کبدیِ دارای اهمیت بالینی قرار دارند، باید در اولویت باشد. با توجه به مقیاس جمعیتی، این راهبرد نشانگر زیستی برای کنترل هزینه‌های آزمایش، تقریباً به‌طور قطع به روشی مبتنی بر آزمایش خون (به‌جای روش‌های پرهزینه‌ترِ تصویربرداری) نیاز دارد. برای ارزیابی نقش این نشانگرهای زیستی در شناسایی افرادِ مبتلا به بیماریِ کبدیِ مهم دارای اهمیت بالینی در سطح جامعه، انجام مطالعاتی جهت سنجش دقت این آزمون‌ها در جمعیت عمومی ضروری خواهد بود.

در نهایت، رادیکال‌ترین رویکرد برای کاهش آسیب‌های ناشی از تشخیص بیش از حدِ احتمالی، حذف کبد چرب غیرالکلی ساده از تعریف بیماری کبد چرب غیرالکلی است. افراد مبتلا به کبد چرب غیرالکلی ساده که هیچ شواهدی از فیبروز کبدی ندارند، با خطر کمی از عوارض و مرگ‌ومیر کبدی روبه‌رو هستند و به همین دلیل، نیازی نیست برچسب بیماری کبدی به آن‌ها زده شود. اگرچه کبد چرب غیرالکلی ساده با خطرات متابولیک مانند افزایش خطر ابتلای بعدی به دیابت نوع ۲ یا بیماری‌های قلبی‌عروقی همراه است، اما این خطرِ همراه به خودی خود ممکن است برای نامیدن کبد چرب غیرالکلی ساده به عنوان یک «بیماری» کافی نباشد. به رسمیت شناختن خطر پایین ابتلا به بیماری‌های کبدی در آینده برای افراد مبتلا به کبد چرب غیرالکلی ساده، و تمرکز روی کسانی که به استاتوهپاتیت غیرالکلی، فیبروز پیشرفته و یا هر دو مبتلا هستند، می‌تواند رویکرد درمانی هدفمندتری را فراهم کند و مانع از آن شود که افراد دارای کبد چرب غیرالکلی ساده، تحت بررسی‌ها و درمان‌های بالقوه آسیب‌زا قرار گیرند.

نتیجه‌گیری

افزایش سریع شیوع بیماری کبد چرب غیرالکلی، هم ناشی از تغییرات شیوع عوامل خطر در جمعیت و هم نتیجۀ به رسمیت شناخته شدن کبد چرب غیرالکلی ساده (علاوه بر استاتوهپاتیت غیرالکلی) به عنوان یک بیماری است. پیشنهاد اجرای غربالگری بیماری کبد چرب غیرالکلی در میان افراد دارای عوامل زمینه‌ساز، خطر تشخیص بیش از حد در مقیاس وسیع را به همراه دارد؛ زیرا بیشتر افراد شناسایی‌شده به بیماری کبدی دارای اهمیت بالینی مبتلا نخواهند شد. پیامدهای این بیش تشخیصی شامل بررسی‌ها و درمان‌های گستردۀ افراد شناسایی‌شده با احتمال آسیب جسمانی، و نیز برچسب‌زنی بیماری است که خطرات روانی‌اجتماعی به همراه دارد.

مطالعات بالینی‌ای که پیامدهای سلامتی را در آینده دنبال می‌کنند، برای تعیین فواید و مضرات تشخیص زودهنگام بیماری کبد چرب غیرالکلی در سطح فردی ضروری است. این مطالعات باید مسیرهای تشخیص بیماری کبدیِ دارای اهمیت بالینی را واکاوی کنند؛ از جمله آزمون‌هایی که استئاتوز [تجمع چربی در کبد]، استاتوهپاتیت [التهاب کبد همراه با چربی] یا فیبروز [تشکیل بافت اسکار] را تشخیص می‌دهند. در کنار آن، ارزیابی موشکافانه‌ای لازم است تا خطرات تشخیص بیش از حد در بیماری کبد چرب غیرالکلی، راهبردهای قابل‌اجرا برای کاهش این خطرات، و هزینه‌های مرتبط با آن — هم برای فرد و هم برای کل جامعه — مورد سنجش قرار گیرد.

 -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

این مقاله ترجمه ای است از:

Rowe, Ian A. "Too much medicine: overdiagnosis and overtreatment of non-alcoholic fatty liver disease." The lancet Gastroenterology & hepatology 3.1 (2018): 66-72.

* نمودارها و رفرنس‌های مقاله را می‌توانید در مقالۀ انگلیسی مشاهده کنید.

 -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جمع بندی

·       شیوع بالای بیماری کبد چرب غیرالکلی (یک‌چهارم بزرگسالان جهان) و رویکردهای غربالگری فعلی، خطر تشخیص بیش از حد و مداخله‌ی غیرضروری را در مقیاس وسیع به همراه دارد.

·       سیر پیشرفت این بیماری معمولاً بسیار کند است و خطرات مرگ‌ومیر ناشی از مشکلات کبدی در مقایسه با بیماری‌های قلبی-عروقی و بدخیمی‌های غیرکبدی ناچیز است؛ مطالعات قبلی با نمونه‌های بافتی به دلیل سوگیری انتخاب، سرعت پیشرفت بیماری را بیش از حد واقعی نشان داده‌اند.

·       برچسب‌زدن بیماری، استرس روانی‌اجتماعی ایجاد می‌کند و بررسی‌ها یا درمان‌هایی مانند پیوگلیتازون یا ویتامین E عوارض جسمانی جدی به دنبال دارند.

·       راهکار بنیادی برای کاهش این آسیب‌ها، تمرکز بر افراد دارای فیبروز پیشرفته یا استاتوهپاتیت به‌جای موارد ساده‌ی تجمع چربی، و بازنگری در تعریف بالینی بیماری است تا از برچسب‌زنی و مداخلات زیان‌بار برای افراد کم‌خطر جلوگیری شود.

۰
۰
محسن خادمی
محسن خادمی
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید