خیلی از پدر و مادرها زمانی که قرار است فرزند دوم به دنیا بیاید برای آماده سازی فرزند اول مشکل دارند. حواسمان باشد این بازهی زمانی قبل از به دنیا آمدن فرزند دوم بسیار مهم و و ارزشمند است برای اینکه فرزند اول آمادگی چنین چیزی را داشته باشد.
دوره گذار به یک خواهر یا برادر بزرگتر بودن، چالشانگیزترین واقعهای است که بسیاری از کودکان آن را تحمل میکنند و مشکلات سازگاری با این امر همچنان موضوع نگرانی است. این امر به ویژه در مواردی مطرح است که پاسخهای کودک تند و تیز هستند.
تولد یک خواهر یا برادر، موقعیتی است که فرصتهایی را برای یک کودک میسازد تا به از دست دادن توجه انحصاری مادر واکنش نشان دهد.

پرخاشگری خواهران و برادران بر 70% خانوادهها تأثیر میگذارد و آن را تبدیل به شکل حاکم خشونت درون خانوادگی ساخته است.
بسیاری از والدین بر این باور هستند که نوزادانی که دلبستهی ایمن هستند تحت تأثیر رفتار تبعیض آمیز قرار نخواهند گرفت. یا همانطور که یکی از والدین میگفت از حسادت “مصون” خواهند بود. این نوشته یک مادر است:
“دکتر عزیز! من اخیراً مقالهای از شما در مورد حسادت در نوزادان خواندم. من بسیار شگفت زده میشدم که کودک ۱۲ ماههام حسادت نشان میداد. فکر نمیکنم که پیش از این، او مرا حین در آغوش گرفتن کودک دیگری دیده باشد. بنابراین من هیچ دلیلی برای نگرانی به او ندادهام.
اما او در ۱۱ ماهگی در زمانی که من و همسرم یکدیگر را در آغوش میگرفتیم یا میبوسیدیم، حسادت نشان میداد. امروز او بسیار معترض بود. من یکی از گربههایمان را برداشتم و در آغوش گرفتم و او به من لگد زد تا من او را پایین بگذارم. من و همسرم توجه بسیاری به او میکنیم و فکر میکردیم که او را در برابر حسادت مصون ساختهایم.”
پژوهشها خیلی جالب هستند. ما از پژوهشهایمان دریافتیم که هیچ شواهدی وجود ندارد که نوزادانی وجود دارند که در برابر حسادت مصون باشند. در مقابل ما دریافتیم که حتی نوزادانی با خلقوخوی ملایم نیز که با یک مادر حساس و غیرافسرده، دلبستگی ایمن دارد به دلیل رفتار تبعیضآمیز غمگین یا حتی خیلی غمگین شود.
در کودکان خردسال نیز به محض دیدن مادر، در حالی که کودک دیگری را در آغوش گرفته است، رفتار دلبستگی به شدت برانگیخته میشود.
آنها نباید از خودشان هم به دلیل چنین شکستی ناامید شوند. باید این را درک کرد که کودک تازه متولد شده نباید به دلیل آن که “موجب” حسادت شده است، سرزنش شود.

درست است که کودک تازه وارد ممکن است راه اندازی باشد که پاسخی را برانگیزد. اما شواهد نشان میدهند به محض آن که یک خواهر یا برادر جدید وارد صحنه میشود، حسادت ایجاد میشود و برای مدتی باقی میماند.
نوزاد یا کودکی که پاسخ شدیدی نشان میدهد و بعد از آن به سختی آرام میشود یا در واقع سطوح افزایشی مقاومت نشان میدهد، ممکن است کودکی باشد که به حمایت بیشتری نیاز دارد.
در مقابل، برخی نوزادان قطع ارتباط میکنند. برخلاف پاسخهای خوب تنظیم شدهی نوزادانی که قادرند با تمرکز روی بازی، حواس خود را پرت کنند، این نوزادان عبوس و مهار شده به نظر میرسند.
این پاسخهای ظریف ممکن است به راحتی سو تعبیر شوند یا کنار گذاشته شوند. کودکان حسود مثل بزرگسالان حسود با شیوههای مختلفی که پرخاشگرانه یا رقابت آشکار عمل، فکر و احساس میکنند
ممکن است راههایی برای کمک به خانوادهها وجود داشته باشد. تا کودکانشان را برای ورود یک خواهر و برادر جدید آماده کنند. توصیههای عمومی مانند اینکه تغییرات و جداییها را در زندگی کودک به حداقل برسانید به نظر مناسب میرسند.
کودکان از داشتن خزانهی راهبردهای تنظیم هیجانی بهرهمند میشوند. آمادگی مؤثر برای ورود یک خواهر یا برادر تازه متولد شده شامل فرایندی است که کودکان میتوانند حتی در سنین پیش کلامی از طریق آن، اطمینان و مهارتهایی را به دست آورند که به آنها به طور کلی برای مدیریت استرس کمک نماید.
بنابراین حتی اگر مشخص باشد که ما نمیتوانیم احساس کودک در زمان اشتغال جایگاهش توسط یک خواهر یا برادر دیگر را تغییر دهیم، میتوانیم قدمهایی در جهت اطمینان دادن به او برداریم و او را به مهارتهایی تجهیز کنیم که به وی کمک خواهند کرد تا این احساسات را مدیریت کند.

نکاتی برای آماده کردن کودکان برای ورود یک خواهر یا برادر تازه:
نکتهی اول این است که جوری برخورد نکنیم که انگار یک اسباببازی برای فرزند اول دارد به دنیا میآید و حتماً حواسمان باشد جایگاه فرزند دوم را در زندگی درست تبیین کنیم.
برای این مورد چه کاری میتوانیم انجام دهیم؟
مهمترین کار قصه گویی است. توصیه میکنیم از قصههای مختلف در مورد حیوانات شروع کنید. مثلاً: «قورباغه سه سالش است و خدا قرار است به آنها یک قورباغه خواهر بدهد و قرار است خواهرش به دنیا بیاید.»
حالا شب بعد این داستان را با ماجراهای مختلف برای یک حیوان دیگر حتی در مورد گیاهان یا عروسکهایش باشد. ولی آماده سازی ذهنی به صورت قصه با ماجراهای واقعی.
مثلاً: «زمانی که خواهر قورباغه به دنیا آمد، مادر نیاز دارد بیشتر به او توجه کند. خود مادر ضعیفتر شده و به اندازهی کافی نمیتواند بازی کند با بچه اول. ولی بچهی اول انقدر خوشحاله که خدا بهش خواهر داده و با این موضوع کنار میآید. تازه به مادرش هم کمک میکند.»
اگر به چند ماه آخر داریم میرسیم حتماً قصهها با شخصیتهای انسانها گفته شود و انسانهای مختلف را مطرح میکند.
یکی از نکاتی که حتماً باید بگنجانیم این است که مادر وقتی دارد آماده میشود و ساک فرزند دوم را آماده میکند و آن شبی که خانه نیست را برایش قصه میسازیم. حالا فرزند میتواند پیش پدربزرگ و مادر بزرگ باشد.
حتماً باید بچهی من دو ماه قبل از اینکه فرزند دوم به دنیا بیاید، معمولاً بهتر است از هفت ماهگی مادر یا قبل از آن برای اینکه آمادگی این را کودک داشته باشد. چون ممکن است زودتر لازم باشد بچه به دنیا بیاید و بیمارستان بودن و دور بودن از کودک اولین گام منفی در زندگی کودک اول میشود.

به همین دلیل توصیه میشود که در مورد این قضیه، قصهها را بگویید و در طول روز با همدیگر، با خود کودک وسایل بچهی دوم را آماده کنید. وسایل بچهی دوم را مثل پیراهنی که برای بچهی اول میخرید برای بچهی دوم هم میخرید و بهش نگاه کنید.
نه اینکه بگویید وای چقدر نازه، چقدر گوگولیه و به صورتی نگاه کنیم که انگار لباس بچهی دوم اسباببازی بچهی اول است. تمام این چیزها باعث میشود وقتی کودک اول با واقعیت موجود مواجه میشود، بسیار شدید در مورد بچهی دوم جبهه میگیرد و در این حالت خانوادهها با مشکلات زیادی مواجه میشوند.
مرکز آموزشی – توانبخشی مشکلات ویژه یادگیری ذهن فرزام با برگزاری دورههای بهبود مهارتهای ذهنی (DMS) و دورههای بهبود مهارتهای رفتاری (DBS)، آماده خدمات رسانی به شما والدین گرامی و فرزندان دلبندتان میباشد.