در دوران هخامنشیان، زنان جایگاهی فراتر از خانه و خانواده داشتند و در قلب زندگی سیاسی ایران باستان حضور داشتند. آتوسا، دختر کوروش بزرگ و همسر داریوش اول، نمونهای از این زنان بانفوذ است؛ نفوذ او به حدی بود که مورخان او را «مادر شاهان» نامیدهاند و بسیاری تصمیمهای مهم دربار بدون مشورت با او گرفته نمیشد.
نقش زنان فقط محدود به دربار نبود. الواح گِلی تختجمشید نشان میدهد زنان در کارگاهها، کشاورزی و نساجی فعال بودند و حتی به عنوان مدیران کارگاهها فعالیت میکردند. آنها حقوق مشخصی داشتند، سهمیه جیره میگرفتند و گاهی حقوقشان از مردان هم بیشتر بود، به ویژه اگر باردار یا دارای فرزند بودند. این استقلال اقتصادی، زنان هخامنشی را بخشی از تولید و اقتصاد جامعه کرده بود.
در عرصه سیاست و دیپلماسی نیز زنان نقش داشتند. همسران شاهان نه تنها مشورت میدادند، بلکه گاهی رابط با دیگر دربارها و پادشاهان خارجی بودند. منابع یونانی از زنانی مثل پانتیا و استاتیرا یاد کردهاند که در پیمانهای صلح و روابط دیپلماتیک تأثیرگذار بودند. این نشان میدهد حضور زنان در قدرت صرفاً نمادین نبود.
حتی در عرصه نظامی، زنان ایرانی آموزشهای لازم برای تیراندازی، اسبسواری و دفاع از خود را میدیدند و در مواقع بحرانی میتوانستند نقش پشتیبان یا فرماندهی بخشهایی از سپاه را برعهده بگیرند. این آمادگی نظامی نشان میدهد زنان نه تنها در خانه، بلکه در حفاظت و استمرار حکومت هم سهیم بودند.
زنان هخامنشی مالک زمین، دارای حقوق قانونی و مستقل در تصمیمگیریهای اقتصادی و اجتماعی بودند. آنها میتوانستند سفر کنند، تجارت کنند و مدیریت املاک و کارگاهها را برعهده بگیرند. جایگاه زنان در ایران باستان، مقایسه با تمدنهای همزمان، بسیار برجسته و قابل توجه بود.
دوران هخامنشی تصویری از زنی قدرتمند و فعال ارائه میدهد: زنی که میتواند هم مدیر، هم کارگر، هم مشاور شاه و گاهی حتی رزمجو باشد. این دوران گواهی بر این است که احترام و مشارکت زنان، یکی از شاخصهای تمدن و پیشرفت در تاریخ ایران باستان بوده است.