حاشیه ای بر کتاب «خال سیاه عربی» اثر حامد عسکری

پیش درآمد:
ابتدا بگویم نوشتن هرگونه نقد بر این کتاب از من ساقط است. به چند دلیل. اول این که من بیش از حد تصورتان از زبان حامد عسکری لذت می برم و از ایشان الگو برداری نیز می کنم. وقتی کسی معلم توست و فراتر از آن در لنز دوربین اوزمو و گوشی اپل گروه همراهش تا کربلا رفته باشی و پلک به ایوان نجف و مسجد کوفه گشوده باشی دیگر سخت و حتی نشدنی است که نقدش کنی. البته دلیل اول من خودش دو دلیل بود. یکی آموختن از آقای عسکری و دوم هم سفر شدن با صفرنامه او. پس برویم سراغ دلیل سوم. این یک سفرنامه است. سفرنامه ها به شدت سلیقهای هستند. با کسی سفرنامه ای سازگار است که بگوید رفتیم فلان جا. فلان معماری را داشت. منظورم سفرنامه ای دقیق و تنظیم شده است. سفرنامه ای که صرفا قرار است به شما بگوید این سفر چه بود. این سفری که رفتم چه دیدم. مهم نیست تجربه درونی سفر چیست. صرفا رفتیم و آمدیم. خوب هستند. فکر نکنید نویسندگان چنین سفرنامه هایی را مذمت می کنم. این سفرنامه ها لازم هستند. این سفرنامه ها بسیار خوب هستند. مثلا من اگر بخواهم به سفری صرفا تفریحی بروم احتمالا این سفرنامه هایی که با دقت به روند سفرشان پرداخته اند را در اولویت خواندن قرار می دهم. یک دسته دیگر سفرنامه ها آنهایی هستند که می گویند بیرون چه خبر است اما شما سفر را از پنجره چشم های آنها نمی بینید بلکه سفر را از پنجره ذهن آنها می بینید. مثل این سفرنامه. شما می بینید وقتی نویسنده ما به فخ می رسد ما فقط فخ را نمی بینیم. شاید اصلا فخ را نمی بینیم. ما کربلا را می بینیم. روضه کربلا می شنویم. اما کربلا نیستیم. من در حقیقت، به خصوص در مورد سفر معنوی حج چنین شکل نگارشی را بیشتر می پسندم. خب وقتی این شکل نگارش سفرنامه به سلیقه من سازگارتر است نمی توانم نقدش کنم. این دلیل سوم. و اما دلیل چهارم. سفرنامه ای که پیش روی ماست یک سفرنامه معمولی نیست. آقای عسکری نرفتهاند یک کشور اروپایی یا جای دیگر محض گشت و گذار و تفریح و چشیدن غذا و دیدن فضا. رفتهاند حج. مدینه، مکه، عرفات، منا، فخ، جده. این سفرنامه کاریست که زائر خانه خدا برای خدا انجام داده تا چون منی با حسرت زیارت درست و درمان خانه خدا بخوانم و اگر عرفات و منا و مسجد الحرام را نمی فهمم، با بقیعش بغض کنم. به این چهار دلیل نقد من اعتباری که ندارد هیچ، دلم هم نمی خواهد نقد کنم. دلم نمی آید نقد کنم. این نوشته صرفا حاشیه است. تنها و تنها حاشیه است. نوشته ام که دلم خوش باشد یک گوشه کار را گرفتهام.
مقدمه:
در بخش قبلی حسابی توضیح دادم که چرا نقد نخواهم کرد. اما این دلیل نمی شود که حرفی نزنم. درباره خال سیاه عربی حرف بسیار دارم. من عمدتا حساب و کتاب تقویم قمری را ندارم. هر چند جدیدا حساب و کتاب تقویم شمسی را هم به درستی ندارم. اما حالا که این متن را می نویسم دو هفته به فاطمیه مانده است. از رحلت پیامبر که می گذرد در این فاصله کوتاه سه ماهه تاریخ اسلام شتاب می گیرد. رحلت پیامبر، سقیفه، مصادره فدک، خطبه فدکیه، حمله به خانه حضرت زهرا(س)، سقط محسن و شهادت حضرت زهرا(س). شتاب تاریخ اسلام در این مرحله شتاب خوبی نیست. خطش را که می گیری می شود جمل. می شود صفین. می شود حکمیت. می شود خوارج. می شود نهروان. می شود شهادت امیرالمومنین و امام حسن و کربلا. تهش را که بگیری می شود آل سعود. بقیعی که حرم ندارد. زائر ندارد. ضریح و حتی قبر درست و حسابی ندارد. بخواهم از درد هایی که از سقیفه شروع شده و تا همین حالا ادامه دارد بگویم می شود همان بیتی که در ظاهر آقای عسکری را به این حج برد:
«به روضه خوان محل گفته ام غروب بیا تا
تو از خرابه بخوانی من از منا بنویسم»
متن:
🚨هشدار:این بخش از نوشته ممکن است بخش هایی از داستان را لو بدهد.
خب قرار بود نقد نکنم. می خواهم حالی که با سفر گرفتم را بازگو کنم. با سفری که نکردم. خرده داستان های ابتدایی بسیار جالب بود. راستش را بخواهید از داستان مکالمه تلفنی شگفت زده شدم. یعنی راستش را بخواهید تا حدی این داستان جذاب بود که می توانست برود جزء آن عاشقانه های تعریف کردنی. تا حدی از خواندن این داستان هر چند کوتاه لذت برده بودم که به دوستان حامد عسکری پسندم پیام دادم که حتما این کتاب را بخوانند. حتی اگر تمام کتاب را نخواندند داستان این تلفن را بخوانند. اما بعد از آن، کاش من هم می توانستم بروم حرم حضرت رقیه(س) و حرف ها و حاجت هایم را به ایشان بگویم. یا کسی داشتم که این کار را برایم می کرد و حرف هایش می گرفت. جوری که بیایم و برای دیگران نیز بگویم. واقعا ماجرای سوریه و زیارت خانوادگی آقای عسکری از حرم حضرت رقیه(س) در گیر و دار ساخت برنامه و مستند خیلی بیشتر از این ها جای حرف زدن دارد. اما اگر بخواهم اینجا گیر کنم به انتهای کتاب نخواهم رسید. ادامه داستان و آن تلفن و آن شکل خواست شگفت زدگی پشت فرمان. در کل اتفاقاتی که منجر به جور شدن سفر شد بسیار جذاب و دلچسب بود. و حتی معجزه آسا. آدم واقعا دلش می خواهد یکی از این دسته اتفاقات نصیبش شوند. به هر حال داستان به عربستان و مدینه می رسد. از اینجا گوشه زدن های سیاسی شروع می شود. صادقانه بگویم من به شدت با این گوشه زدن ها موافقم. عربستان در این سالها مخالف خوان تعزیه های معاصر بوده است. از ممنوعیت های ریز و درشت علیه شیعیان در خود عربستان تا مصالحه با صهیون و مقاتله با یمن. البته گوشه زدن ها فقط مخالفت با سیاست های سلطنت وهابی نیست. به قول خود آقای عسکری:«آنچنان رونق اقتصادی ایجاد کنم... ولش کن». و این ها از ابتدای فرودگاه شروع می شود. اما مهمترین بخش این کتاب برای من مدینه است. مدینه عجیب است. شبی که این قسمت ها را می خواندم با روایت های بقیع بغض کرده بودم و اشک در چشمانم جمع شده بود. هر لحظه امکان داشت شروع به اشک ریختن کنم و از سوی دیگر توان ادامه خواندن را نداشتم. من حتی نمی دانستم که مرقد ام البنین ابتدای بقیع است. ناگاه ذهنم رفت به اردوگاه امام حسین و روضه هایی که شنیده بودم که بله خیمه حضرت ابالفضل اولین خیمه اردوگاه بوده است. و روضه های امام حسنی. روضه پهلوی شکسته، کوچه های بنی هاشم، حضرت زهرا(س). چقدر خوب است این بخش های کتاب. چقدر دوست داشتم این ها را. و ای کاش یک شبی من هم می توانستم کلید حرم پیامبر را دست بگیرم و بچرخانم و در حرم را باز کنم. و چقدر دوست دارم بروم مسجد شیعیان. بروم چای عراقی را درست وسط عربستان بخورم و اشهدان علیاً ولی الله را میان کشوری بشنوم که «علیاً ولی الله» گریز است. بعد بروم میان درخت ها قدم بزنم و فکر کنم که حضرتش چه حرف هایی را در خاک آن باغ پنهان کرده است. این سفرنامه در نوع خود بی نظیر است. خیلی پسندیدم. جلوتر برویم. مکه را چقدر خوب نوشته بودند. بسیار عالی. من یک بار زمانی که 3 سال داشتم به زیارت کعبه رفته بودم و چیزهایی را به خاطر دارم. و تمام این خاطرات زنده شد. کاش یک بار در عرفات باشم و باران بزند. می خواهم گزیده تر بگویم. کاش من هم می توانستم عید غدیر را گل بگیرم و بروم رکن یمانی را ببوسم و شیرینی پخش کنم. یا گوشه مسجد الحرام مولودی بخوانند و دست بزنم. چقدر کاش داریم با سرزمین وحی. اما کاش های ما با این وضع در این سرزمین روضه ممنوع نمی شود که نمی شود. اما بخش پایانی کتاب. محرم. مشهد. وقتی همه چیز خوب است آدم کیف می کند. و این خوب چقدر بهتر است وقتی به چنین پایانی برسد. خدا حج بدهد، به نام امیرالمومنین مزینش کند، آخرش لباس عزای امام حسین را به دستت بدهد و محرمت را در مشهدالرضا رقم بزند. چقدر خوب. چقدر این کتاب را دوست داشتم.
امتیاز کتاب: پنج از پنج
صدق الله العلی العظیم