ـ سوم دبیرستان پوشیده در لباسهای تیرۀ فرم مدرسه و نشسته در نیمکتهای کهنسال و از ریخت افتاده بودیم. از خنکی صبح گذشته بود اما نسیم خنک و بازیگوشانهای از پنجرههای گشوده میگذشت و تنهای جوانمان را که مملو از خواسته و آرزو و عصیان بود دربرمیگرفت. در اثنای چنین روز عصیانگر و نوجوانی بودیم که «ح» گفت در فانتزیهای ذهنیاش همیشه مردی که با اوست به صورتش ضربه میزند و او در خیال از این خشونت لذتمند و دیوانه میشود. لبهای نازک و نارنجیاش که همرنگ با موهایش بود به تبسم کوچکی لرزیدند.
صورتم را به سوی «ح» چرخاندم و صورتش را تصور کردم که با ضربهای کج میشود و او بلافاصله از لذت میخندد. جای انگشتهای مرد همچون مهری روی صورتش باقی میماند. در رمانهایی که آن دوره بینمان متداول بود و دست به دست بینمان در کلاس میچرخید، همیشه مردی وجود داشت که زنی را کتک میزد اما زن با تمام توان تحمل میکرد تا در انتها مثل یک مومن فداکار اجر صبرش را بگیرد و مرد عاشق او بشود. در تمامشان این اتفاق دست نیافتنی رخ میداد و مرد عاشق زن میشد. زن همه چیز را میبخشید و به زندگی عاشقانه و خشونتبار خود ادامه میدادند.
ـ چند روز پیش جمع گشته و درمانده در کاناپۀ سبز مورد علاقۀ مادرم به بازیگر مردی نگاه میکردم که در فیلم قبلیاش، بینهایت مرد مهربان و یکدلی بود. از او خوشم نمیآمد و حتی غرضورزانه بازی و چهرهاش را نقد میکردم. در مواردی چنان بدجنس میشدم که چهرهاش را آمیخته به بلاهتی عمیق و نابخشودنی میدیدم. در فیلم جدیدش رکیکانه حرف میزند، اگر کسی عصبانیاش کند روی میز میکوبد، خشمگین است و اغلب واکنشهای تندی دارد. در عین ناباوری از او خوشم آمد. او همان مرد بود، با همان چهره و ویژگیهای ظاهری و اینبار او را دوست داشتم.
ـ باید از آن روزِ ناباورانه به شب گرمی بیایم که آناکارنینا میخواندم. آنا درست نمیدانست از کارنین چه میخواهد. هنگامی که مسابقه شروع شد و ورونسکی تن خود را با تن اسبش یگانه احساس کرد، آنا چشم از ورونسکی برنمیداشت و با چشمهایی گشوده که در زیر سایۀ مژگانش پنهان بود، با خود میگفت «من زن بدی هستم، زنی در تباهی افتاده و نانجیب. اما از دروغ گفتن بیزارم و تاب تحمل دورویی را ندارم. اما این مرد به دروغ زنده است. او از کار ما خبر دارد، همه چیز را پیش چشم میبیند. در دلش چه احساسی دارد که میتواند به این آسودگی بحث کند؟ اگر مرا و ورونسکی را میکشت به او احترام میگذاشتم.»
کارنین با دیدن روابط آنا و ورونسکی از کوره درنمیرود، یا لااقل تا اینجا که من خواندهام از کوره در نرفته است. شبها کتابی میخواند و صبحها به امور و کارها رسیدگی میکند. اهل نظم و گفتوگوست. اما آنا تشنه است تا کارنین را وحشی و دیوانه ببیند که از چشمانش خون غضب و حسد میچکد و آنا را همچون گنجشککی در دام میاندازد و زیر بار «مردانگی غیرتمند» خویش له میسازد. آنا چون گرگیست که طعمۀ خود را از دور نظاره میکند تا بلکه فریادی بکشد و تنش را با خشونت تمام خراشی بدهد و مجروح کند. آنا عاشق عصیان و خشونت است؛ شبیه به شراب داغ و مسکر و دیوانه کنندهای که در رگهای خود و ورونسکی جریان دارد.
کارنین تمام مدت مسابقه از همسرش چشم برنداشت و آنا با تماشای ورونسکی نفس نمیکشید و دستش با تشنج بادبزنش را میفشرد. حتی پس از آنکه آنا در کالسکه به او معترف شد که معشوقۀ ورونسکی است و از او متنفر است عصبانی نشد. تنها گفت «خواهش میکنم که این وضعیت به ظاهر آبرومند را رعایت کنید تا وقتی اقدامات لازم را برای حفظ شرافت و خوشنامی خود بکنم و به شما اطلاع بدهم.»
آنا که در نسبت دادن اوصاف به او ناتوانم که مبادا در دام ذهنی دیگری بیفتم، درست همانند روزی است که ما سوم دبیرستان پوشیده در لباسهای تیره فرم مدرسه و نشسته در نیمکتهای کهنسال و از ریخت افتاده بودیم. حتی یکی از ماست و گویی میانمان در کلاس مینشست و همگی همگام با یکدیگر در غشایی بزرگ از نادانستگی و ابلهی میل به خشونتی مردانه را در خود میپروراندیم. میل به خشونتی مردانه که تن او و ما را دربربگیرد و راضی و خشنودمان کند و تمام خوشبختیمان را در اسارت خویش داشته باشد.
ـ میخواهم خیلی به قبلتر بازگردم: عصر گرمی است و اینستاگرامم را بالا و پایین میکنم. سه نفر دور یک میز نشستهاند. یکی از پسرها خطاب به پسر و دختری که دوست هستند میگوید تو خیلی غیرتی بودی. پسر گویی که کارش را در حق دختر درست انجام داده است، صورتش مملو از شعف و آرامش میشود. دختر با لذت میخندد و سر تکان میدهد. پسر سوال میکند و تو دوست داشتی؟ لبخند دختر عمیقتر میشود، به تنش کش و قوسی میدهد و مثل یک دلبر تعلیم دیده میگوید بله.
اکنون میدانم به صورت نادانستهای در تمام این سالها تحت تعلیم بسیار موشکافانه و رازوارانهای بودهام تا مردانگی و خشونت را همپایه و آمیخته و هممعنا بشمارم. همواره خودم را عاری دانسته و همچون ویروسی از آن خود را مبرا و پاک دانسته و فکر کردهام اگر روزی چنین باشم چه ابله و دیوانهام و میبینم بودهام و چه بیخبر. این جریان در درون من چه سالها که زندگی کرده و من بیخبر از هستی آن گسترشش دادهام. روی این گفتمان و عبارت ساده و فراگیر آن همان «مرد غیرتی» است که جمع کثیری از زنان از آن فراریاند و هرکه تابعش باشد دیوانهای بیش نیست. اما روی پنهان آن همین روایتهای کوتاه است که در مدرسه، دانشگاه، رمانهای عامهپسند، فیلمهای دسته چندم با فیلمنامههای تابع جریان سیاستهای جنسیتی، فیلمهای ساخته شده برای اینستاگرام و یوتیوب و حتی در آناکارنینا جریان دارند.
از سالهای سوم دبیرستان خیلی گذشته است و در کشوری زندگی میکنم که جنگ آمیزۀ اصلی امور روزمرۀ زندگی من است. تماشا کردن و چک کردن محمولۀ سنگینی از اخبار پیشۀ چندین ماهۀ من است. و در این اثنا آنچه بیش از هرچیزی آزارم داده است اخباری است که از سوی ایران منتشر میشود. غیور، مردانگی، جوانان غیور در صحنه، غیرت، مردان غیور شهید، مردان حاضر به یراق. باز هم میگذرم و برای مطلب آخر به فوتبال ایران فکر میکنم، در تمام این سالها. هربار که گلی زده میشود فریاد میکشند آفرین به این جوان غیور ایرانی، مرد با غیرت. سیاست حاکم میآموزاند غیرتمندی مردانه و ایرانی بودن همپیاله و جداناشدنیاند.
به کجا میشود فرار کرد و به واسطۀ کدام دستهای بزرگ و جادویی میشود گوشهای بچهها را پوشاند تا نیاموزند و تعلیمی دست این تفکر نشوند و همچون ما در نوجوانی از لذت تنهای کوچکشان به چنین اشتباهی به لرزه نیفتد.
۲۶ تیر.