قرآن اعجاز الهی مهجور 14
« میاندیشیم تا تغییر کنیم یا میاندیشیم تا فقط بیندیشیم؟»
بسم الله الرحمن الرحیم
وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا وَلَٰكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ ۚ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ۚ ذَٰلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ۚ فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ
اگر او ( بلعم باعورا) را لایق میدانستیم، مقامش را بهواسطۀ آن کرامات بالا میبردیم؛ ولی او با بیلیاقتیاش، به دنیا چسبید و تابع میل خودش شد. حالِ او مثل حال سگ هاری است که چه به او حمله کنی چه رهایش کنی، از تشنگی لَهلَه میزند و به تو حمله میکند! این است آخرعاقبتِ کسانی که آیهها و نشانههای ما را دروغ بدانند. بله، این داستان را برایشان تعریف کن تا فکرشان را بهکار بیندازند.
( اعراف ۱۷۶ )
نکاتی بر گرفته از تفاسیر:
آیا مقام و شأن بلعم و بندگی خالصانهاش او را لایق این نکرده بود که خدا او را بالا و بالاتر ببرد؟
یعنی خدا نمیخواست و بنا نداشت مقامش را بالا ببرد؟ چرا؟
اگر خدا مقام بلعم را بالا نَبَرد ، پس دیگر مقام و مرتبه هیچ کس دیگر را نباید بالا ببرد. چرا؟
کسی که آنقدر اعتبار و آبرو در نزد خدا دارد که دعای او را اجابت میکند، شایسته نیست که خداوند مقام و مرتبه او را بالا و بالاتر ببرد؟
کسی که صاحب کرامت است و مردم او را همچون عیسی علیهالسلام دوست داشتند و بجز او برای رفع نیازهای معنویشان سراغ کس دیگری نمیرفتند، چگونه است که خدا میگوید اگر میخواستیم مقام او را بالا میبردیم؟ خوب خدای متعال چرا نخواستی؟ برای بلعم که نمیخواهی برای ما مردم عادی که صاحب هیچ کرامتی و ویژگی خاصی نیستیم، قطعا نمیخواهی. این چه ظلمی است که در حق بندگانت روا میداری؟
چرا؟
چرا؟
چرا؟
بله خداوند مقام و مرتبه کسی را بالا نمیبرد، چه بلعم باشد و چه نباشد. چه صاحب کرامت باشد و چه نباشد. چه دعای او را اجابت بکند و چه اجابت نکند. خداوند مقام و مرتبه را به کسی که به واسطه انجام عمل صالح اختیاری کسب کرده است، عطا میکند.
چیزی شدن و کسب کردن اختیاری است. اجباری نیست. بله خدا در جای دیگری میفرمایند اگر قرار بود مردم به جبر هدایت شوند، خودمان خوب بلد بودیم همه را هدایت کنیم.و مقام و مرتبه بدهیم. همچنانکه که مثلا به فرشتهها مقام و مرتبههای گوناگون دادهایم و آنها هم از شانی که در آن قرار گرفتهاند نه ذرهای بالاتر و یا پایینتر میروند. اصلا نمیتوانند. فرشتهها چیزی نمیشوند، بلکه چیزی هستند که هستند. همهی آفریدهها چنین هستند.فقط آدمیان و جنیان چیز قابل ذکری نیستد و خدا آنها را با چنین ویژگیای آفریده است، اما به انها این اختیار را داده است تا چیزی بشوند. یعنی از ان چیزی که قابل ذکر نبود ، خودشان را تبدیل به چیز قابل ذکر و ارزشمند کنند. و وقتی این کار را با اختیار کردند خداوند چنان مقام و مرتبهای را به آنان عطا میکند که همهی دیگر آفریدهها باید او را سجده کنند و مطیع و مسخر محض او باشند.
بلعم هم با عبادت اختیاری و بندگی خالصانه مقامی را کسب کرده بود و خدا هم به تناسب مقامی که کسب کرده بود، کراماتی را به او عطا کرده بود و حرفش را گوش میداد و میخرید و برایش ارزش قائل بود. ولی همین بلعم باز هم با عمل اختیاری این عبادت و بندگی را رها کرد و خود را از ارزش انداخت. یعنی خودش مقامش را پایین آورد.بنابراین عطاهایش را هم از او گرفت. بلعم به زندگی در زمین چسبید و کمکم لذات مادی برایش اهمیت بیشتری از رضایت خداوند داشت.
« أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ » یعنی بلعم چنان به زمین چسبید که اصلا زمین شد. در زمین و لذات آن خودش را جاودانه کرد(أَخْلَدَ، خلود )
البته مولوی ریشه آن را کبر و غرور میداند
پنجه زد با موسی از کبر و کمال
آنچنان شد که شنیدستی تو حال
چه بسا درست هم میگوید. چراکه صاحب کرامت بودن اگر مواظب نباشی، آدمی را دچار غرور و شان و مقام کاذب میکند و «این منم که صاحب چنین و چنانم» به زمینت میزند، چنانکه بلعم را زد و او هم به زمین چسبید و خوشش آمد « أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ» و کمکم پیرو این خوشش آمدن شد«وَاتَّبَعَ هَوَاهُ ۚ» و شد آنچه نباید میشد. بلعم تبعیت هوای نفس را با اختیار پذیرفت. و چنان به دهانش مزه کرد که دیگر سیرمونی نداشت. اژدهای نفس و حرصش آزاد شد.
«حرص اژدرهاست نه چیزیست خرد »
بلعم نفس حرص و شهوت و دنیا خواهیاش را آزاد کرد و مهمتر از آن آزادش گذاشت. و این رهایی ازادی نفس اماره بلعم را به سگ هاری تبدیل کرد که برای دنیا و لذات آن دائم لهله میزد.
بلعم شد بلهاث. چه سیر و سیراب بود چه گرسنه و عطشناک، دهانش برای بلعیدن باز بود و دائم طلب میکرد و میخواست.
برای شهوات دنیا مثل سگ هار لهله میزد.
بله این حکایت بعضی از ما آدمیان است . باشد تا بیندیشیم و تغییر روش و رفتار بدهیم. نه بیندیشیم تا فقط بیندیشیم.
مثل آن بنده خدا که میگوید : میاندیشم پس هستم.
خوب این را فهمیدی که هستی، حالا اندیشه کن چگونه باید باشی. حالا که هستی چگونه بودن را انتخاب کن. اگر نه هی بگویی« میاندیشم پس هستم » که بیعقلی است. اندیشیدن باید به بهتر بودن و شدن ختم شود اگر نه مزخرفی بیش نیست.
صاحب کرامت اندیشیدن و صاحب علم هستی ، خوب هستی که هستی. بلعم هم چنین بود. از این عبور کن. عبرت بگیر و «أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ» نباش.
«فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ»