بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَـٰنِ ٱلرَّحِیمِ
حمۤ 1 تَنزِیلࣱ مِّنَ ٱلرَّحۡمَـٰنِ ٱلرَّحِیمِ 2
(سوره فصلت 1 - 2)
حم
ﺍﻳﻦ ﻛﺘﺎﺑﻲ ﺍﺳﺖ ﻧﺎﺯﻝ ﺷﺪﻩ ﺍﺯ ﺳﻮﻱ ﺧﺪﺍ ﻛﻪ ﺭﺣﻤﺘﺶ ﺑﻲ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﻭ ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﻲ ﺍﺵ ﻫﻤﻴﺸﮕﻲ ﺍﺳﺖ .
تفسیر کوتاه شده از آیتالله جوادی آملی (تفسیر تسنیم)
دربارهٴ تنزيلِ «رحمان» و «رحيم» دو بيان نوراني از حضرت امير(سلام الله عليه) در نهج البلاغه هست که يکي براي اصل خلقت و ديگری برای نازل کردن قرآن کريم است؛ دربارهٴ اصل خلقت، آن خطبهٴ معروف حضرت است که فرمود: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُتَجَلِّي لِخَلْقِهِ بِخَلْقِه؛حمد و سپاس برای خداوندی است که برای خلقش به سبب خلقش تجلی کرد.»(خطبه ۱۰۸)
کلّ آفرينشِ صحنهٴ هستي، تجلّيِ پروردگار است؛ لذا هر موجودي به منزلهٴ آينه است، چه اينکه از آن به آيت ياد ميشود و در اين آينه ميشود اوصاف الهي را مشاهده کرد. اين تعبيرِ عامّ حضرت در آن خطبه است که فرمود: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُتَجَلِّي لِخَلْقِهِ بِخَلْقِه». بيان نوراني ديگرِ آن حضرت در خصوص نزول قرآن کريم است که فرمود: «فَتَجَلَّی لَهُمْ سُبْحَانَهُ فِي كِتَابِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَكُونُوا رَأَوْه؛پس خداوند سبحان برای مردم در کتابش قرآن بدون اینکه دیده شود تجلی کرد.»(خطبه ۱۴۷)
با اينکه سراسرِ جهان خلقت تجلّيِ الهي است، دربارهٴ خصوص قرآن کريم فرمود: ذات اقدس الهي در اين کتاب تجلّي کرده است، ولي مردم او را نميبينند. اين تعبير دربارهٴ کلّ عالَم نيست، بلکه دربارهٴ خصوص قرآن است، براي اينکه قرآن يک آينهٴ شفافتري است؛ قرآن شفافتر از آسمان و زمين است و آيت بودنِ قرآن بالاتر از آيت بودنِ آسمان و زمين و مانند آن است، اين علم الهي است که ظهور کرده است؛ لذا فرمود: توقّع آن است که مردم آثارِ متکلّم را در کلام ببينند، آثار کاتب را در کتاب ببينند، آثار قائل را در قول ببينند و اين قرآن چون قول، کلام و کتاب خداست، خداي سبحان در مقام فعل، تجلّيِ ويژه ای در اين کتاب کرده است، ولي متأسفانه اهل قرآن اين را نميبينند. پس تنزيلي که ذات اقدس الهي دربارهٴ قرآن کريم دارد، يک تنزيل ويژهاي است،
اين تنزيلي که مبدأ فاعلي آن رحمانيت الهي است از يک سو و رحيميت الهي است از سوی ديگر و قرآن، منزَّل است نه تنزيل؛ منتها اطلاق مصدر بر آن برای شدّت مبالغه است، فرمود: اين تنزيل، به صورت کتاب در آمده است که من گفتم و رسول من نوشت و همه آيات و احکام او در اين کتاب به صورت شفاف و روشن باز است و ابهامي و اجمالي در آن نيست.
ظاهر قرآن هرچند هنرمندانه و اعجازگونه برای فهم شما رقیق و سهل و آسان شده است(تنزیل)اما باطن آن همچنان سنگین و رقیبناپذیر است.و اگر کسی توان یابد تا از ظاهر به باطن سفر کند میتواند این بطون غایب را در ظاهر ببیند و میتواند با سفر از ملک به ملکوت از لیلةالقبر به لیلةالقدر نائل شود.
تو لیلةالقبری برو تا لیلةالقدری شوی
چون قدر مر ارواح را کاشانه شو کاشانه شو
با قرآن لیلةالقدری شویم.