قرآن اعجاز الهی مهجور
ابلیس و آدم ( بخش اول )
«گذشته»
بسم الله الرحمن الرحیم
قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ
(خداوند به او) فرمود: «در آن هنگام که به تو فرمان دادم، چه چیز تو را مانع شد که سجده کنی؟» گفت: «من از او بهترم؛ مرا از آتش آفریدهای و او را از گل!»
( اعراف ۱۱_۱۲)
نکات تفسیری:
چرا شیطان خود را برتر و بهتر از آدم و نوع او میدانست؟ و چرا با اینکه میدانست چندان فرقی بین خاک و آتش نیست و آفریده و مخلوق ، بالاخره آفریده و مخلوق است با ویژگیها و خصوصیاتی متفاوت ، به قیاسی باطل دست زد و آتش را برتر از خاک دانست.شیطان در صف فرشتگان بود و عظمت خلقت بسیاری از آنها را فهم میکرد و میدانست. اما قبلاً خود را با آنها قیاس کرده بود و خود را بسیار برتر از آنها میدید و میدانست. فرق و تفاوت شیطان با آنها در این بود که شیطان با اختیار به مراتبی رسیده بود که آنها در آن مرتبه و با آن آفریده شده بودند . و شیطان میدانست که در پیشگاه خداوند این مزیتی برای فرشتگان نیست. پس هر روز به مراحل و مراتب بالاتری دست مییافت و جایگاه ویژهای پیدا میکرد. کم کم تا جایی رسید که شاید برای بسیاری دستنیافتنی بود. به او عزازیل میگفتند . مورد گفتوگوهایی از طرف خداوند بود که کسی را به آن راه نبود. به نوعی خداوند به تنهایی با او صحبت میکرد. و شاید از بعضی از این اسرار مگو آگاه شده بود. و آن تعیین خلیفه در زمین بود. شیطان با خود میگفت : چه کسی بهتر از من !! چه کسی لایقتر از من !!! نگاه فرشتگان هم به او همین بود. برایش جایگاه ویژهای قائل بودند و وقتی در صف تسبیح کنندگان خداوند در کنار فرشتگان قرار میگرفت ، برایش راه باز میکردند و کنار میرفتند و با احترام و سلام و صلوات او را به صف اول دعوت میکردند و مینشاندند. شیطان سر به زیر و آرام عبا و عمامه اش را جمع و جور میکرد و با تواضع همراه با فرشتگان به تسبیح و تقدیس خداوند میپرداخت. فرشتگان تسبیح او را میستودند و به او آفرین میگفتند چرا که کاری جز این نمیدانستند. و کم کم که از خبر جانشینی خداوند در زمین آگاه شدند، او را بهترین گزینه برای این مهم میدانستند و فقط منتظر اعلام آن بودند. با خود میگفتند :واقعاً چه کسی بهتر از عزازیل. کی کجا و عزازیل کجا؟ ما کجا و عزازیل کجا؟ هیچ کس نمیتواند به چنین جایگاهی که او دارد برسد. به سجده هایش نگاه کنید!!! و شیطان در حالی که این حرفها را میشنید سر از سجده بر نمیاشت که بر نمیداشت. هیچ کس نمیتوانست سجده های طولانی شیطان را تکرار کند. گاهی اوقات در این سجدههای طولانی از حال میرفت و فرشتگان با آتش و قند او را سرحال میآوردند.!!!!
تا اینکه خداوند خبر سری تعیین خلیفه را علنی کرد و گفت که میخواهم نمایندهای در زمین بگذارم که او را از خاک خلق و سامان دادهام.
إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا مِنْ طِينٍ( ص۷۱)
خبری بسیار شگفت انگیز برای آنها.
از خاک ، خاک ؟!! آفرینشی تازه ؟! مخلوقی دیگر ؟!! برای چه؟
وَ إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً... ( بقره ۳۰)
برای اینکه نماینده و خلیفهی من باشد.
شیطان شنید و به ناگهان سر از سجده برداشت و تسبیح و تقدیس را رها کرد. فرشتگان زیر چشمی این حرکت غیر منتظره شیطان را نگاه کردند و متوجه چیز تازهای در چهره و حرکات او شدند. چیز تازهای از اعماق وجود شیطان بیرون میریخت که قبل از این سابقه نداشت. شیطان نگاهی به فرشتگان کرد و سوالی را در ذهن آنها کاشت.
قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَ يَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ..... ( بقره۳۰)
پروردگارا چه میکنی ؟ یک وقتی نعوذ بالله ، بله به خودت پناه میبریم از این حرف در برنامههایت اشتباهی نکردهای؟! به ما نگاه کن . به تقدیس و تسبیح ما بنگر!!! مگر کم میگذاریم. اصلاً ما را ول کن ، یک نگاهی به عزازیلت بینداز ، چنان تو را تقدیس و تقدیس میکند که آرزوی ماست. نکند حق را ناحق کنی. حق باید به حقدار برسد و چه کسی محقتر از عزازیل. این خاک محل خون و خون ریزی است در حالی که جنس عزازیل دیگر حتی آتش نیست و تماما ملکوتی شده است . اگر نه در میان ما چه میکند. فکر کنیم اگر تجدید نظری بفرمایید بد نباشد.
خداوند فرمود:
..... قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ( بقره۳۰)
باشید تا بدانید فقط وقتی از روح خودم در او دمیدم او را سجده کنید ، همگی
فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ( ص ۷۲)
وقتی خلقتش را کامل کردم و به او جان دادم، در برابرش به سجده بیفتید.»
فرشتگان گفتند :
قَالُوا سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَاۖ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ( بقره۳۲)
تو بهتر میدانی و به سجده افتادند
فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ( ص۷۳)
همۀ فرشتگان بیاستثنا سجده کردند
اما این بار عزازیل را همراه خود ندیدند. و از این سرپیچی و تمرد بسیار تعجب کردند. چیزی از اعماق وجود شیطان بیرون زد و کفرش نمایان شد و اصطلاحا کفری شد.
شیطان سجده نکرد
إِلَّا إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ(ص ۷۴)
و دشمنی با خدا را نمایان کرد. و به گذشتهی پربار و اعمال نیکش و جنس متفاوتش نازید و سربلند کرد و گفت: این بود مزد من ؟!! این بود نتیجهی آن همه عبادات خالصانهی من ؟!! نگاهی به گذشتهی من بینداز ، بعد جایگاه برای کسی تعیین کن.
و با تمرد و غرق در غرور، متکبرانه گفت:
أَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ
من بهترم ، من از آتشم و این مخلوق مفلوکت از خاک . هرگز و هرگز او را سجده نمیکنم.
خداوند فرمود:
قَالَ فَاهْبِطْ مِنْهَا فَمَا يَكُونُ لَكَ أَنْ تَتَكَبَّرَ فِيهَا فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ الصَّاغِرِينَ
فرمود: «از این مرتبه پایین برو. تو در این حدّ و اندازه نیستی که در این مقام تکبر کنی! برو بیرون! تو دیگر خوار و بیعزتی.»
شیطان با تکبر و تمرد از دستور خداوند ، خط بطلان بر همهی گذشتهی پر افتخارش کشید و کفر خودش را نمایان ساخت. و یکی از دلایلی که خداوند در جواب فرشتگان فرمود:قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ( بقره۳۰)
همین آشکار شدن کفر شیطان بود و رانده شدنش از بارگاه الهی.
آیا بشر کنونی به علم و دستاوردهای آن نمینازد و آیا بشر کنونی حاضر است سر به زیر بیندازد و رو به کلام الهی بیاورد و یا نه متکبرانه و وحقیحانه آن را آتش میزند و به آن بیاعتنایی میکند.؟!!!
قرآن اعجاز الهی مهجور
ابلیس و آدم ( بخش دوم )
« آدم یا ابلیس؟!»
بسم الله الرحمن الرحیم
قَالَ فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ ( اعراف ۱۶)
گفت: «حالا که از راه بهدرم کردی، در راه درست تو در کمینشان مینشینم.
نکات تفسیری:
ابلیس با آفرینش آدم مورد آزمایش بسیار سختی قرار گرفت و خداوند کفر درونیش را آشکار کرد و با لجاجت شیطان در این کفر او را از مرتبهای که در آن بود، راند. احتمالاً شیطان آدم و نسل او را سبب نافرمانی خودش میدید. و با خود میگفت : اگر خداوند آدم را نمیآفرید ، او چرا نافرمانی کند؟ و برای همین نافرمانی خودش را به خداوند نسبت داد و سبب آن را آفرینش آدم دانست. و گفت:
قَالَ فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ
به همین دلیل گفت: هر موقع که یرای آدمیان راه راستی تعیین کردی ، من حتما سر آن راه کمین میکنم و آنان را از راه بدر خواهم کرد. اصلاً با تمام توانم آنان را محاصره خواهم کرد و شما هم خدای گرامی و بزرگ!!! بسیاری از آنان را سپاسگزار نخواهی دید و آن وقت میفهمی که چه کسی را بر « أَنَا » برتری دادهای!!!
ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ ۖ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ( اعراف ۱۷ )
این توجیه را آدمی هم به کار میبرد و دلیل انجام بدکاریهایش را خدا میداند و میگوید اگر خدا نمیخواست نه ما ونه پدرانمان نه چیزی غیر او را میپرستیدیم و نه چیزی را حرام و یا حلال میدانستیم. این خواست خداست که ما چنین میکنیم
وَقَالَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا عَبَدْنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ نَحْنُ وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ ۚ... ( نحل ۳۵ )
اگر خدا میخواست که ما گناه نکنیم پس چرا شیطان را قبل از ما آفرید؟
و نمیداند که شیطان هم میگوید: اگر خدا نمیخواست که من منحرف شوم پس چرا آدم را بعد از من آفرید.
هم بدکاران و هم شیطان متاسفانه عمل خود را به خدا نسبت میدهند و خود را مجبور به گناه و نافرمانی میدانند.
نه ابلیس برای این آفریده شد ((( چنان که خیلیها گمان میبرند
گفت ابلیسش گُشای ، این عَقد را
من مِحَکّم قلب را و نقد را
امتحانِ شیر و کلبم کرد حق
امتحانِ نقد و قلبم کرد حق
قلب را من کی سیه رو کرده ام ؟
صَیرَفیّ ام ، قیمتِ او کرده ام
نیکوان را رَه نمایی می کنم
شاخه های خشک را بر می کنم
این علف ها می نهم از بهرِ چیست ؟
تا پدید آید که حیوان ، جنسِ کیست)))
تا آدمیان امتحان شوند و خوب از بد تشخیص داده شود
و نه آدم آفریده شد تا شیطان او را سجده نبرد و خدای را نافرمانی کند و از مقام و مرتبه اش هبوط کند و جزء صاغرین شود.
بلکه خدا جن و انس را نیافرید مگر برای « عبادت »
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ( ذاریات ۵۶ )
البته به جن و انس « اختیار » داد تا آنها انتخاب کنند و لازمهی انتخاب ، امتحان و آزمایش است . و در این راه هم جنیان را مایهی آزمایش آدمیان و هم آدمیان را مایهی آزمایش جنیان قرار داد و فرقی بین زود و یا دیر آفریده شدن هر کدام و یا بین جن و انس بودن آنها و آدم و ابلیس بودنشان نگذاشت.
فقط
برترین کسان در نزد خداوند باتقواترین آنها هستند
«.... إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْۚ .....»
چه جن باشد چه انس.
چنانکه خداوند در قیامت هر دو گروه را مورد خطاب قرار میدهد و آنها اقرار میکنند که یکدیگر را در دنیا فریب دادهاند.
وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ ۖ وَقَالَ أَوْلِيَاؤُهُمْ مِنَ الْإِنْسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ وَبَلَغْنَا أَجَلَنَا الَّذِي أَجَّلْتَ لَنَا ۚ قَالَ النَّارُ مَثْوَاكُمْ خَالِدِينَ فِيهَا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ ۗ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ ( انعام ۱۲۸ )
روز قیامت که خدا همگان را جمع کند، شیطانها را اینطور سرزنش میکند: «خیلی از انسانها را گمراه کردید.» انسانهایی که دوست شیطانها بودند، اعتراف میکنند: «خدایا، ما به همدیگر فایده رساندیم و گذشت و گذشت، تا به سرانجامی رسیدیم که تو برایمان تعیین کرده بودی.» خدا هم حکم میکند: «آتش جایگاهتان است که آنجا ماندنی هستید؛ مگر آنکه خدا چیز دیگری بخواهد؛ چون خدا کاردرستِ داناست.»
قرآن اعجاز الهی مهجور
ابلیس و آدم ( بخش سوم )
« عزم »
بسم الله الرحمن الرحیم
فَقُلْنا یا آدَمُ إِنَّ هذا عَدُوٌّ لَکَ وَ لِزَوْجِکَ فَلا یُخْرِجَنَّکُما مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقى ( طه ۱۱۷ )
پس گفتیم: اى آدم! این (ابلیس) دشمن تو و همسر توست! مبادا شما را از بهشت بیرون کند; که به زحمت و رنج خواهى افتاد!
نکات تفسیری:
آدمی برای بندگی و عبادت خداوند با اختیار آفریده شده بود. و این عبادت و بندگی میبایست بسیار متفاوت باشد از آنچه که فرشتگان از سر غریزهی فرشتگی و یا شیطان از سر تکبر و غرور انجام میدادند. و برای این مهم خداوند زمین و هر آنچه در آن بود را برای آدم آفرید و آنچه را که در آسمانها و زمین بود ، مسخر او کرد و برایش چیزی کم نگذاشت اگر نه این اختیار با غریزه و جبر چه فرقی داشت. و وقتی از کسی انتظار داری که با اختیار انتخاب کند ، باید همهچیز را در اختیارش بگذاری ، اما راهنمایش کنی که چه بکند و چه نکند ، به که رو کند و از که رو بگرداند، کدام راه را برود و کدام راه را نرود ، چه چیز برایش خوب است و چه چیز برایش خوب نیست. برای همین همه چیز را به او الهام کرد و نشانش داد.
فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا ( شمس ۸ )
و راه بد و خوب را نشانش داد!
و بعد گفت : هر کس تقوای بیشتری داشته باشد ، به او نزدیکتر و گرامیتر است. یعنی خواست و انتظار خداوند از آدم و آدمی پیش گرفتن راه و روش تقوی است . و تقوی ورزیدن و یا نورزیدن در زمین و زندگی در آن معنی پیدا میکند . ولی قبل از آن به آدم گفت:
وَيَا آدَمُ اسْكُنْ أَنتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ فَكُلَا مِنْ حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ ( اعراف ۱۹ )
آی آدم بفرما و در باغی که امکانات بهشتی دارد اقامت کن و از تمام مواهب آن استفاده کن ولی از آنجا که همهی آنها مناسب تو نیست من جمله این درخت ، از این درخت نخور که به ضررت تمام خواهد شد و اگر این کار را بکنی به خودت ظلم کردهای !!! حالا خود دانی . و در ضمن بدان که این ابلیس بنای دشمنی با تو را برداشته است و بدجور کینهات را در دل دارد پس مواظب باش که با وسوسههایش تو را از بهشت بیرون نکند. حالا این تو و همسرت و این هم مواهب بهشتی . خلاصه مواظب باش که به این عهد وفا کنی. خوب گوشهایت را باز کن . تو اکنون ولیعهد مایی .
حضرت آدم و همسرش همچنان که در باغ بهشتی قدم میزدند و از نعمات آن به وجد آمده بودند و برای زندگی در بهشت برنامه ریزی میکردند ، به سخنان خدا هم گوش میدادند و نمیدادند . بله بلهای میگفتند و حتماً حتماً نی میکردند. ولی خدا میدید که زرق و برق بهشت گویا شنوایی آدم را مختل کرده است و این عهد و هشدارها را فراموش خواهد کرد. و در او ارادهای قوی و عزمی راسخ نیافت .
اما از آن طرف ابلیس با تمام وجود و توانش و تمام لشکریانش خودش را برای گمراه کردن آدم و آدمی آماده میکرد .
فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ ...( نحل ۶۳)
......وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ فَهُمْ لَا يَهْتَدُونَ( نمل ۲۴)
فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطَانُ ( اعراف ۲۰)
وَ قَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْۖ وَ مَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِيۖ .....( ابراهیم ۲۲)
..... الشَّيْطَانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَأَمْلَىٰ لَهُمْ( محمد ۲۵)
... إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا ...( آل عمران۱۵۵)
يَا بَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ ...( اعراف۲۷)
«... و یریدُ الشیطان ان یضلّهم ضلالا بعیداً» (نساء:۶۰)
و کذلک جعلنا لکلّ نبى عدواً شیاطین الانس و الجنّ یوحى بعضهمالىبعض زخرفالقول غروراً» (انعام:۱۳)
«وعدهم و ما یعدهم الشیطان الاّ غروراً.» (اسرا: ۶۴)
طبق این آیات ابلیس و لشکریانش آدم و آدمی را از راههای : تریین، وسوسه، دعوت، فریفتن، لغزاندن ، به فتنه انداختن،، گمراه کردن، القاء، وعده دروغ دادن و ......
به انحراف میکشاند و در این راه هم از قبل از تولد هر آدمی تا آخرین ثانیههای عمر کارشان را شروع میکند و ادامه میدهد. و با عزمی راسخ تا نابودی کامل همهی آدمیان میکوشد.
اما آدم و فرزندان او که ما باشیم ، دشمنی شیطان را از یاد میبریم و به هشدارهای خداوند اعتنایی نمیکنیم و به طور کلی ارادهای قوی و عزم راسخی در مبارزه با شیطان نداریم. چرا؟!!!!
وَلَقَدْ عَهِدْنَا إِلَىٰ آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَلَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْمًا( طه ۱۱۵)
به آدم سفارش کردیم نزدیک آن درخت نشود؛ ولی فراموش کرد. در کل، برای عمل به آن سفارش، در او عزم جدّی ندیدیم.
قرآن اعجاز الهی مهجور
ابلیس و آدم ( بخش چهارم )
« آدم باشیم »
بسم الله الرحمن الرحیم
قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ ( اعراف ۲۳ )
آدم و حوّا دستبهدعا گفتند: «خدایا، ما به خودمان بد کردیم. اگر ما را نیامرزی و به ما رحم نکنی، حتماً سرمایۀ عمرمان را میبازیم.»
نکات تفسیری:
آدم ، آدمی یکتاپرست ، مهربان، درستنگر ، راستاندیش، خیرخواه، نصیحت شنو بود. اما طینتی پاک و ساده داشت و فراموش میکرد که شاید دیگرانی اینچنین نباشند. و نمیتوانست قبول کند که کسی بتواند به غیر از این باشد. برای همین وقتی ابلیس به اسم خداوند قسم یاد کرد و خود را خیرخواه او نشان داد،
وَقَاسَمَهُمَا إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ( اعراف ۲۱ )
( ابلیس )جلویشان هم سفتوسخت قسم خورد که: «من خیرخواه شمایم!»
و از آنجا که بهشت و مواهب آن را دوست میداشت و آرزوی ماندن ابدی در آن را داشت ، قسم و حرف شیطان را که گفت:
....قَالَ يَا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلَىٰ شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَمُلْكٍ لَا يَبْلَىٰ( طه ۱۲۰ )
......درِ گوشش خواند: «آیا درختی نشانت بدهم که با خوردن میوهاش به زندگی جاودان و ریاست بیپایان برسی؟»
پذیرفت و با همسرش رفتند و از آن درخت خوردند. و شد آنچه را که خداوند به او هشدار داده بود.
«....فَتَشْقى»(طه۱۱۷)
و به رنج و زحمت افتاد و با دست خود به خود ستم کرد.
اما فورا متوجه خطا و اشتباه خود شدند و با اقرار به آن از خدا خواستند که آنها را ببخشد و به آنها رحم آورد که مبادا به خسران ابدی دچار شوند.
قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ ( اعراف ۲۳ )
آدم و حوّا دستبهدعا گفتند: «خدایا، ما به خودمان بد کردیم. اگر ما را نیامرزی و به ما رحم نکنی، حتماً سرمایۀ عمرمان را میبازیم.»
خداوند با اینکه آدم و حوا سفارشش را گوش نکرده بودند
... وَعَصَىٰ آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَىٰ( طه ۱۲۱)
اینطور شد که آدم، هم به سفارش خدا گوش نکرد، هم به آن سراب نرسید.
به خاطر اقرار به خطا و اظهار ستم به خودشان ، آنها را بخشید و توبهشان را پذیرفت و هدایتشان کرد.
ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَىٰ( طه ۱۲۲)
بعد، خدا او را برگزید: به او لطف کرد و دستش را گرفت.
آدم بعد از نافرمانی از دستورات خداوند ، پذیرفت که به خود ستم کرده است اما ابلیس علاوه بر آنکه با تکبر و غرور نافرمانی کرد و از دستور خداوند سرباز زد، خداوند را هم مسبب انحراف خود دانست و هرگز از خداوند تقاضای عفو و بخشش نکرد . بلکه با جسارت مزد عمری عبادات خودش را از خدا طلب کرد و چون به قیامت علم یقینی داشت از خدا خواست که به او تا قیامت مهلت بدهد و خدا نیز نه تا قیامت که تا «وقتی معلوم» به او مهلت داد. و شیطان با همهی رندی و زرنگیاش احمقانه دچار جهنمی ابدی و خودخواسته شد.
آدم به آدمیان نشان داد که اگر اشتباهی کردید، فوراً توبه کنید چرا که خداوند توبه پذیر و مهربان است. و همچنان که توبه آدم و حوا را پذیرفت توبهی آنها را هم میپذیرد.
فَتَلَقَّىٰ آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ ۚ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ( بقره ۳۷ )
البته آدم از خدا حرفهایی یاد گرفت و توبه کرد.خدا هم توبهاش را پذیرفت؛ زیرا فقط اوست توبهپذیر مهربان.
در پیشگاه خداوند به خطاهایمان اقرار کنیم و از او طلب عفو و مغفرت کنیم. مثل « آدم » رفتار کنیم.
قرآن اعجاز الهی مهجور
ابلیس و آدم ( بخش پنجم )
« صعود »
بسم الله الرحمن الرحیم
قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًاۖ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَا هُمْ يَحْزَنُونَ( بقره۳۸ )
گفتيم: «همگي از آن، فرود آييد! هرگاه هدايتي از طرف من براي شما آمد، كساني كه از آن پيروي كنند، نه ترسي بر آنهاست، و نه غمگين شوند.»
نکات تفسیری:
رانندهای که بر خلاف هشدارها و علائم راهنمایی جاده، و بدون استفاده از وسایل ایمنی در سرازیری مسیر راه با سرعت به دره سقوط میکند و به خودش و همراهانش آسیب میزند، نمیتواند از عوارض این آسیب در امان باشد. و نیز نمیتواند اعتراضی داشته باشد چرا که هر چه کرده است خودش سر خودش آورده است. مثلاً اگر فرزندش در این حادثه کشته شده باشد، جز خودش چه کسی را میتواند مقصر بداند و نمیتواند مثلاً رو به خدا کند و بگوید من تند رفتم تو چرا بچهام را کشتی؟ کشته شدن در تصادف از سرعت زیاد و بدون توجه به هشدارها و با وجود درک این موضوع ، عارضهی آن است و تنها کسی که راننده است مقصر است و ناچار از پذیرش این موضوع است. و اینکه با حسرت بگوید : خودم کردم که لعنت بر خودم باد. به دست خودم به خودم و دیگران ظلم کردم.
هبوط حضرت آدم عارضهی نافرمانی در بهشت بود و با وجود توبه و اقرار به ظلم به خود ، آدم نمیتواند عوارض این نافرمانی را نپذیرد و به خدا شکایت برد . چرا که خدا گفته بود که در صورت خوردن از درخت از ظالمین خواهی بود و به زحمت خواهی افتاد.
وَيَا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ فَكُلَا مِنْ حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَٰذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ( اعراف ۱۹ )
و تو ای آدم، با همسرت در این باغ ساکن شوید و از هر جا و هر چیزش که دوست دارید، استفاده کنید؛ ولی نزدیک این درخت نشوید و از آن نخورید؛ وگرنه بد خواهید دید!»
نه آن راننده میتواند اعتراض کند که چرا باید چند ماه در بیمارستان باشم و نه حضرت آدم میتواند اعتراض کند که چرا باید از بهشت به زمین هبوط کنم . چرا که اینها نتیجهی طبیعی عملی است که انجام دادهاند.
خداوند ابلیس را هم از مقام و مرتبه اش تنزل داد.
قَالَ فَاهْبِطْ مِنْهَا فَمَا يَكُونُ لَكَ أَنْ تَتَكَبَّرَ فِيهَا فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ الصَّاغِرِينَ( اعراف۱۳)
ابلیس نه تنها نافرمانی ، بلکه جسارت هم کرد و گفت: که مسبب همهی این کارها خداوند است. و به همین دلیل جزء « صاغرین » شد. اما آدم خطایش را پذیرفت و توبه کرد. به همین دلیل با اینکه هبوطش به زمین عارضهی طبیعی نافرمانی اش بود، خداوند رهایش نکرد و او را از رانده شدگان قرار نداد بلکه گفت: حواسش را جمع کند و اگر به راهنماییهایش توجه کند ، هیچ غصه نخورد و ترسی نداشته باشد. و مطمئن باشد که هوایش را خواهد داشت.
قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًاۖ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَا هُمْ يَحْزَنُونَ( بقره۳۸ )
یعنی اگر آدم و آدمیان به رسولان و راهنماییهای آنها که در قالب « کتاب » همراه آنهاست ، توجه کنند و به آنها گوش بدهند و به کار ببندند، زندگی در زمین نه تنها هبوط نیست که صعود و برآمدن دوبارهای است که پاداش آن نه آن بهشت کذایی ، بلکه بهشتی است که وسعت آن همعرض آسمانها است.
وَسَارِعُوا إِلَىٰ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ( آل عمران ۱۳۳ )
سرعت بگیرید برای رسیدن به آمرزش خدا و بهشتی که بهپهنای آسمانها و زمین است و برای خودمراقبان آماده شده است.
یعنی هر موقع بشر با هر وسیلهای، توان داشت ته آسمانها را ببیند ، که نمیتواند ، میتواند وسعت بهشت را حساب کند که یعنی نمیتواند.
و این چه هبوطی است که میتوان با انجام عمل صالح به چنین بهشتی صعود کرد که نعمتهایش را نه گوشی شنیده و نه چشمی دیده است.
فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ( سجده ۱۷ )
کسی نمیداند چه نعمتهایی خارج از تصور برای آنان کنار گذاشته شده است؛ بهطوریکه اشک شوق از دیدگان جاری میسازد! این پاداش نتیجۀ کارهایی است که میکردند.
در حدیثی قدسی آمده است:
اَعْدَدْتُ لِعِبادی الصّالِحین ما لا عین رَأتْ وَلا اُذُن سَمِعَتْ وَلا خَطَرَ عَلی قَلْبِ بَشَر؛
برای بندگان نیکم چیزی [بهشتی] مهیا نمودم که نه چشمی دیده و نه گوشی شنیده و نه به ذهنی خطور کرده است.
هبوط سقوط نیست که صعود است.و لازمهی صعود تلاش و کوشش و گوش سپردن به راهنما است.
راهنما پیامبر ( ص ) و « قرآن » راهنماییهای خداوند است. به آن گوش بسپاریم و با تاسی از پیامبر ( ص ) و امامان معصوم علیهم السلام به آن عمل کنیم.
به صعود بیندیشیم.
قرآن اعجاز الهی مهجور
ابلیس و آدم ( بخش ششم )
« خوشا ابلیس »
بسم الله الرحمن الرحیم
يَا بَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَاۗ إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَ قَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لَا تَرَوْنَهُمْۗ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ( اعراف۲۷)
نکات تفسیری :
شیطان آدم را فریفت و باعث شد که پوشش حیا و عفت بهشتیاش را از دست بدهد. آدم دستپاچه خود را با برگهای درختان بهشتی پوشاند.
فَدَلَّاهُمَا بِغُرُورٍۚ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا وَ طَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِۖ....( اعراف ۲۲ )
یعنی آدم و حوا در بهشت پوششی از حیا داشتند که شیطان آن را از تن آنها کند.( يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا)
پوشش حیامند نعمتی بهشتی بود که آدم آن را از دست داد.
برای همین خداوند به فرزندان آدم هشدار میدهد که مبادا شیطان همان فیلمی را که سر آدم آورد ، دوباره سر شما بیاورد و با دلایل واهی و دروغ شما را بفریبد و لباس حیا را از تن شما بکند ( يَنْزِعُ )
اما متأسفانه فرزندان آدم دوباره فریب شیطان را خوردند و لباس حیا و شرم را از تن کندند. معمولاً تجربهی ناگوار پدران درس عبرتی است برای فرزندان تا دوباره آن را تکرار نکنند. اما بنی آدم شیرخام خورده است و فراموش کار!!!! و این موضوع در عصری که ما در آن زندگی میکنیم چنان وضوحی دارد که برایمان عادی شده است. پوشش داشتن و یا نداشتن و نوع آن را حق طبیعی هر انسانی میدانیم و متعرض کسی میشویم که به نوع پوشش دیگران که از مرز حیا رد شده است، اعتراض میکند. و میگوییم : به تو چه؟ بدن خودش است و دوست دارد که هر طور دلش میخواهد آن را بپوشاند و به کسی ربطی ندارد.
واتعجبا !!! یا للعجب !!!
عصر ما شده است ، عصر برهنگی.
اکنون لباس عاملى شده است براى انواع تجمل پرستى ها، توسعه فساد، تحریک شهوات، خودنمائى، تکبر، اسراف و تبذیر و امثال آن، حتى گاه لباس هائى در میان جمعى از مردم به خصوص جوانان غرب زده دیده مى شود که جنبه جنون آمیز آن بر جنبه عقلانیش برترى دارد و به همه چیز شباهت دارد جز به لباس.
و خوشا به حال ابلیس و قبیلهاش و بدا به حال فرزندان آدم. ابلیس با کندن لباس از تن فرزندان آدم آنان را به ایمانی تازه رهنمون کرد و آن پرستش خودش است.
إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ
برهنگی چنان غلبهای بر فرزندان آدم پیدا کردهاست که دیگر نیاز به هیچ توضیحی نیست. فقط کافی است به فرزندان آدم نگاهی بیندازیم.
خوشا ابلیس!!!!!!!
قرآن اعجاز الهی مهجور
ابلیس و آدم ( بخش هفتم )
« خوشا بندگی »
بسم الله الرحمن الرحیم
إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ ۚ وَكَفَىٰ بِرَبِّكَ وَكِيلًا (اسرا ۶۵)
«... البته تو بر بندگانِ نابم تسلطی نداری؛ زیرا در برابر وسوسههای شیطان، همین بس که خدا تکیهگاهشان باشد.»
نکات تفسیری:
بعد از نافرمانی ابلیس از دستور خداوند و لجاجت بر رای مستکبرانهی خود و آشکار شدن کفر درونیش ، با اشارهای تحقیر آمیز به آدم گفت : این ، این!! این را که از خاک برآمده است سجده کنم؟
...أَأَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِينًا ( اسراء٦١)
خاک کجا و آتش کجا؟ حالا ببین چنان افسارش بزنم و به هر انحرافی بکشانمش که دیگر از برتری او بر من پشیمان شوی و بدانی که این که از خاک آفریدهای چه غلطها که نخواهد کرد و به چه گناهانی که دست نخواهد آلود. اگر تا قیامت مهلتم دهی همهشان را به هلاکت خواهم افکند مگر تعداد اندکی.
متاسفانه یکی از حرفهای راست شیطان همین بود. آدمیان چنان در گناه و تباهی غرق شدند و هستند که گویا بسیاریشان اصلأ برای جهنم آفریده شدهاند. انگار نه عقل دارند و نه بینایی و شنوایی. در استفاده نکردن از این امکانات شناختی از چهارپایان هم کمترند.
وَ لَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِۖ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَ لَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَاۚ أُولَٰئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّۚ أُولَٰئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ( اعراف۱۷۹)
خداوند در جواب ابلیس گفت: برو و هر غلطی میخواهی بکن. در جهنم برای تو و هر که دنبالهرو تو باشد جزای کاملی آماده شده است. برو و هر چه از دستت برمی آید برای به انحراف کشاندن آدمیان بکن.
وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَأَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ وَشَارِكْهُمْ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ وَعِدْهُمْ ۚ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُورًا ( اسراء ۶۴ )
از آنان هر که را توانستی با آوازت [به سوی باطل] برانگیز، و [برای راندنشان به سوی طغیان و گناه] با سواره ها و پیاده هایت بر آنان بانگ زن، و با آنان [از راه سوق دادنشان به حرام] در اموال و [از طریق وسوسه کردنشان به زنا] در اولاد شریک شو، و به آنان وعده [دروغ] بده [که از قیامت، حسابرسی، بهشت و دوزخ خبری نیست] و شیطان آنان را جز از روی باطل و دروغ وعده نمی دهد.
اما بدان تو با همهی فریبکاریهات و با تمام لشکریانت هیچ تسلطی بر بندگانم که بر من توکل کردهاند و مرا وکیل خود قرار دادهاند ، نخواهی داشت و خودت را بکشی هم نمیتوانی کسی را که من پشتیبان او هستم ، کوچکترین آسیبی بزنی. بله میتوانی آنها را مثل هر کس دیگری دعوت و وسوسه کنی ، اما مطمئن باش این آنها هستند که بر تو افسار میزنند و نفسشان را رام و مطمئنه میکنند. و خوشحال و راضی در بهشت در کنار بندگان من جای میگیرند.
يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ
اى نفس مطمئنه (۲۷)
ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً
خشنود و خداپسند به سوى پروردگارت بازگرد (۲۸)
فَادْخُلِي فِي عِبَادِي
و در ميان بندگان من درآى (۲۹)
وَادْخُلِي جَنَّتِي
و در بهشت من داخل شو (۳۰)
( سوره مبارک فجر )
خوشا بندگانم که مرا شاکر خود خواهند یافت.
مَا يَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذَابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَآمَنْتُمْ ۚ وَكَانَ اللَّهُ شَاكِرًا عَلِيمًا ( نساء ۱۴۷)
اگر شکرگزارِ نعمتهای خدا و باایمان باشید، چرا خدا باید عذابتان کند؟! خدا که قدرشناسی آگاه است.
خوشا کسانی که بندهی مخلص خدا هستند و در صف « عبادی » قرار میگیرند.
قرآن اعجاز الهی مهجور
ابلیس و آدم ( بخش هشتم )
« دعوا »
بسم الله الرحمن الرحیم
وَنُفِخَ فِي الصُّورِ ۚ ذَٰلِكَ يَوْمُ الْوَعِيدِ ( ق ۲۰ )
نکات تفسیری:
در صور دمیده شده است و اینک قیامت!!!!! روز محقق شدن «وعید» رسیده است. وعید یعنی وعدههای عذاب در مقابل کفر ، فسق ، عصیان. روز سخت و ناگواریست.مثل روز همهچیز روشن است.
سائق از پشت سر به آدم هی میزند و او را به سوی دادگاه محشر میراند و کسی هم با پرونده ی کاملی از او که هیچ کم و کسری ندارد همراهیاش میکند.
وَجَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ ( ق ٢١ )
آدم قبل از این با وجودی که بارها هشدارهای لازم را دریافت کرده بود و بارها از او خواسته بودند قبل از اینکه حکم جلب و دستگیری او را صادر کنند ، خودش به حساب و کتابش رسیدگی کند و نگذارد کارش به جاهای باریک بکشد ، اما او دانسته بی اعتنایی کرده و خودش را به غفلت زده بود. و پردهای (غِطَاءَ ) از بیتوجهی برخاسته از گناهان جوراجور روی چشمانش کشیده بود. و امروز کارش به جاهای باریک کشیده شده بود. پرده کنار زده شده و او دیگر نمیتوانست خود را به غفلت بزند و به روشنی و واضح همهچیز را میدید. چشمانش چون آهن تیز و برنده شده بود و هر پردهای را میدرید.
لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هَٰذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ ( ق ٢٢ )
آدم که با پروندهی سنگینی از کفر ، فسق و عصیان به محشر آورده شده است ، از سر ناچاری دنبال بهانه و شریک جرم میگردد. برای همین رو به شیطان میکند و میگوید: این ، این بود که مرا به گناه میکشاند. او مقصر است نه من.
و شیطان همراه و همنشین او میگوید: نه ! نه ! اصلاً قبول نمیکنم تو خودت در گمراهی سخت و سنگینی قبل از دعوت من بودی. انحراف و گناه را دوست داشتی، دعوت و وسوسهی من فقط کار تو را راحت تر کرد و توجیه خوبی برای انجام گناهانت بود. الکی و به دروغ چیزی را گردن من نینداز.
قَالَ قَرِينُهُ رَبَّنَا مَا أَطْغَيْتُهُ وَلَٰكِنْ كَانَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ ( ق ٢٧ )
علاوه بر این مگر به تو گفته نشده بود که:
وَمَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمَٰنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ ( زخرف ۳۶ )
و هر کس خود را از یاد [خدای] رحمان به کوردلی و حجاب باطن بزند، شیطانی بر او می گماریم که آن شیطان ملازم و دمسازش باشد.
تو خودت به راهی که من در آن بودم ورود کردی، من هم که از خدا خواسته همراهت شدم تا در نقش رفیقی شفیق بیشتر به بیراههها بکشانمت. و خدا را شکر موفق هم شدم. آخر در اثر گناه کوردل شده بودی و فرق دوست و دشمن را نمیدانستی.
وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ ( زخرف ۳۷ )
و بی تردید شیطان ها چنین کسانی را از راه خدا باز می دارند، در حالی که [با این گمراهی سخت] گمان می کنند راه یافتگان واقعی آنانند.
در این موقع آدم رو به شیطان میکند و میگوید: چه بد همنشین و چه بد رفیقی بودی ، کاش به فاصلهی مشرق تا مغرب از تو دور بودم.
....... قَالَ يَا لَيْتَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ بُعْدَ الْمَشْرِقَيْنِ فَبِئْسَ الْقَرِينُ ( زخرف ۳۸ )
شیطان میگوید: چه بخواهی و چه نخواهی ، باید قبول کنی که امروز روز بدبختی و بیچارگی هر دوی ماست و از این هم گزیری نداریم . پس بیخود و بیهوده آه و ناله نکن و دنبال مقصر نباش.
وَقَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الأَمْرُ إِنَّ اللّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَوَعَدتُّكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُم مِّن سُلْطَانٍ إِلاَّ أَن دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلاَ تَلُومُونِي وَلُومُواْ أَنفُسَكُم مَّا أَنَاْ بِمُصْرِخِكُمْ وَمَا أَنتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِمَا أَشْرَكْتُمُونِ مِن قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ( ابراهیم22)
و(چون كار كیفر وپاداش به اتمام رسد) شیطان (از روى ملامت به دوزخیان) گوید: همانا خداوند به شما وعده داد وعده راست و من به شما وعده دادم ولى با شما تخلّف كردم، من بر شما تسلّطى نداشتم، جز آن كه شما را دعوت كردم و شما (به میل خود) استجابت كردید. پس مرا ملامت و نكوهش نكنید، وخود را سرزنش كنید. (در این روز) نه من مى توانم فریادرس شما باشم، و نه شما فریادرس من. من از اینكه مرا پیش از این شریك خدا قرار داده بودید بیزارم. قطعاً براى ستمگران عذاب دردناكى است.
خداوند به هر دوی آنها میفرماید: بس کنید که اینجا جای دعوا نیست.
قَالَ لَا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ وَقَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمْ بِالْوَعِيدِ (ق ۲۸ )
[خدا] می گوید: در پیشگاه من با یکدیگر ستیزه مکنید، بی تردید من تهدید [به عذاب] را پیش از این [از طریق وحی و پیامبران] به شما اعلام کرده بودم.
این دعوا و بگو مگو هیچ فایدهای به حال هیچ کدامتان ندارد. در دنیا میخواست خود را برای چنین روزی آماده میکردید که نکردید
وَلَنْ يَنْفَعَكُمُ الْيَوْمَ إِذْ ظَلَمْتُمْ أَنَّكُمْ فِي الْعَذَابِ مُشْتَرِكُونَ ( زخرف ۳۸ )
و (امروز) هرگز به شما سودی نمی دهد؛ زیرا [در دنیا] ستم ورزیدید [و] اکنون همه با هم در عذاب مشترک خواهید بود
و در نهایت:
أَلْقِيَا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ ( ق ۳۴ )
[به دو فرشته نگهبان و حافظ اعمال فرمان می دهند] شما دو نفر هر کافر سرسخت و معاندی را در دوزخ اندازید.