
مدتی است که نقش مدیر ارشد دیجیتال (Chief Digital Officer) ایجاد و وظایف و مسوولیتهایش تا حدی تعریف شده است. اما همزمان با افزایش جمعیت در سطوح ارشد سازمان، این جایگاه شغلی نیز در حال تکامل است. وظیفه مدیر ارشد دیجیتال، تشخیص و شناسایی حوزههایی است که ایجاد دگرگونی دیجیتالی (Digital Transformation) در آنها باعث بهبود تجربه مشتریان میشود.
مدیر ارشد دیجیتال شخص با نفوذی است که مسوولیتش، اعمال این دگرگونیهاست. شرکت مکگرا هیل (McGraw-Hill) یکی از بزرگترین شرکتهای انتشاراتی در ایالات متحده است. چهار سال پیش رهبران این شرکت به این نتیجه رسیدند که برای پیشرفت مستمر و ماندن در عرصه رقابت، باید به نرمافزارهای مدرن مجهز شوند و در سیستم خدمات مشتریان تغییر ایجاد کنند. نیاز به یک سیستم خدمات مشتری دیجیتال و تکنولوژیهای آموزشی معتبر در این شرکت کاملا محسوس بود.
استیون لستر، نخستین مدیر ارشد دیجیتال این شرکت است. او در این رابطه میگوید: «مدیر ارشد اجرایی این شرکت به خوبی میدانست که ایجاد تغییرات دیجیتالی باید در اولویت برنامههای این سازمان که یکی از پیشگامان عرصه آموزش است، قرار بگیرد.» وظیفه اصلی لستر، توسعه محصولات است. اما وظایف و اختیارات کارکنان سطوح ارشد هر سازمان با سازمان دیگر متفاوت است و مدیر ارشد دیجیتال نیز از این قاعده مستثنی نیست.
محققان موسسه PwC در تحقیقات اخیر خود درباره نقش مدیر ارشد دیجیتال به نتایج جالبی دست یافتهاند. براساس یافتههای این تحقیقات، این نقش ابتدا در سازمانها و صنایع مشتریمحور، مثل رسانهها، شرکتهای تولید فیلم و سریال، شرکتهای محصولات خوراکی و کالاهای مصرفی ایجاد شده بود. این تحقیقات همچنین نشان داده که سازمانهای بزرگ، زودتر از سازمانهای کوچک به لزوم ایجاد چنین نقشی پی بردهاند. برخی منتقدان معتقدند این جایگاه شغلی، موقتی و رو به زوال است. مایک کان، مدیر ارشد اجرایی شرکت نرمافزاری Mountain Goat نیز از جمله این افراد است.
او میگوید: «نیاز به مدیر ارشد دیجیتال، یک نیاز دائمی نیست. با توجه به اینکه وظیفه مدیر ارشد دیجیتال، ایجاد دگرگونیهای دیجیتال است، بسیاری از سازمانها اصلا به چنین جایگاهی نیاز پیدا نمیکنند.» حال سوال اینجاست که چه نوع کسب و کارهایی به یک مدیر ارشد دیجیتال نیاز دارند؟ مارک اورتانگ، کارشناس حوزه تکنولوژی و توسعه نرمافزار، به این سوال پاسخ میدهد: «هر سازمان بزرگی که هنوز یک رویکرد دیجیتال اتخاذ نکرده یا فرهنگ سازمان را به سوی تغییرات دیجیتالی سوق نداده، نیازمند یک مدیر ارشد دیجیتال است. اگر شما از اين دستهايد، باید دست به کار شوید و یک مدیر ارشد دیجیتال استخدام کنید.»
حکمرانی دیجیتال به معنای طراحی و بهره برداری از ساختارهای سازمانی لازم برای توسعه و تخصیص منابع در حوزه تحول دیجیتال میباشد (بونت و وسترمن، ۲۰۱۴). هدف از این سازوکارها، پیشبرد هرچه بهتر اقدامات دیجیتال سازمان است. یکی از انواع حکمرانی دیجیتال، انتصاب مدیر ارشد دیجیتال به عنوان راهبر تحول دیجیتال در سازمان است.
تعریف یکسانی برای مدیر ارشد دیجیتال در سازمان وجود ندارد.اما به طور کلی وی یک استراتژیست کسبوکار است که درک دقیقی از تأثیرات فناوریهای دیجیتال در سطح سازمان دارد. وی مسئول تحول سازمان با کمک فناوریهای دیجیتال است. در حال حاضر، جایگاه مدیر ارشد دیجیتال، در بین تمامی مقامهای مدیریت ارشد، سریعترین رشد را داراست و عموم این افراد (۸۸ درصد) در شرکتهای ایالات متحده امریکا مشغول به کار هستند.
به گفته مدیر ارشد دیجیتال موسسه بارکلیس، مدیران ارشد دیجیتال به این منظور استخدام میگردند تا کسبوکاری که مشتری از سازمان تصور میکند را متحول سازند. این موضوع به معنای آن نیست که مدیر ارشد دیجیتال مسئول طراحی یک سیستم خاص برای این هدف است، بلکه وی وظیفه دارد تا تمامی سازمان را در راستای این تحول، همفکر و یکپارچه سازد تا فرهنگی ایجاد کند که توجه به نیازهای مشتری در رأس آن قرار گرفته باشد.
در تعریفی دیگر، مدیر ارشد دیجیتال بالاترین سمت سازمانی به منظور تحولات دیجیتال در ساختار آن میباشد. وظائف عمده این سمت سازمانی عبارتاند از:
البته باید به این نکته توجه داشت که مدیر ارشد دیجیتال ماهیت ایستا و ثابت برای سازمانهای مختلف ندارد. رهبر دیجیتال موفق در سازمان، باید با توجه به شرایط آن سازمان، اقدامات مقتضی را در نظر بگیرد. مثلا نیاز است که رهبر نحوه ارتباط برقرار کردن موثر با تیمش را بیاموزد، در کارهایی مانند هدفگذاری برای تیمش سهیم باشد، در نحوه آموزش و هدایت اعضای تیمش دخیل باشد، بداند که چگونه یک ارتباط یک به یک برقرار کند، چگونه عملکردها را مدیریت کند و چگونه مذاکرات کاری داشته باشد.
مفهوم شایستگی اولین بار توسط دیوید مککللند در سال ۱۹۷۳ در مقاله «سنجش شایستگی به جای هوش» مطرح شد. او استدلال میکند که آزمونهای سنتی هوش و همینطور شرایط دیگری مثل مدرک تحصیلی، برای پیشگویی عملکرد شغلی محکوم به شکست هستند.
استدلالهای مککللند در مخالفت با نارضایتی فزاینده با آزمون هوش و استعداد و رویکردهای سنتی تجزیه و تحلیل شغل برای انتخاب کارکنان، طرحی برای آزمون شایستگی بود. او تلاش کرد گزینه دیگری از آزمون هوش و استعداد سنتی را پیدا کند که اندازهگیری عمیقتری را در پی داشت و وی آن را شایستگیها نامید. شایستگی به عنوان صفت مشخصه یک فرد تعریف شده است و وی را قادر میسازد عملکرد بالایی در شغل، نقش و یا موقعیتی که به او داده شده است، ایفا نماید.
با توجه به اینکه مدیر ارشد دیجیتال یک مدیر ارشد در سازمان است، بسیاری از شایستگیهای وی با سایر مدیران ارشد مشابهت دارد. اما به صورت خاص میتوان شایستگیهای مدیر ارشد دیجیتال را در چهار دسته طبقهبندی نمود:
خصیصههای فردی: برخی از شایستگیهای مدیریتی، موضوعاتی ذاتی هستند. یک مدیر ارشد دیجیتال با کمک این موهبتها میتواند تأثیرگذاری بیشتر بر تحول سازمان داشته باشد. این موارد عبارتاند از: شخصیتی کاریزماتیک، جنبوجوش، تفکر چابک، نتیجه گرایی، تواضع، بشاش بودن، تجربه در حوزه تحول دیجیتال، صداقت، فرصتطلبی، برونگرایی و قابلاعتماد بودن.
مهارتهای حرفهای: همانند ویژگیهای شخصی، موضوعاتی هستند که افراد حرفهای در جایگاههای متفاوت، میبایست به آنها عمل نمایند. جنس این ویژگیها، از موارد اکتسابی است که وی میتواند برای انجام بهتر فعالیتهایش به ارتقای آنها بپردازد. مواردی نظیر: رهبری، ایجاد ارتباطات مؤثر، داستانسرایی، تفکر سیستمی، شنوندگی، متقاعدکنندگی، آیندهنگری، ریسکپذیری، شخصیت شناسی، یادگیرندگی، فرایند محوری، استراتژی محوری و تفکر نقادانه.
دانش کسب و کاری: دانش کسب و کاری به معنای داشتن درک از کسب و کار سازمان و چگونگی آن است. مواردی نظیر: تسلط به فرایندها و مدلهای کسب و کار، شناخت دقیق صنعت سازمان، تسلط بر مبانی فرهنگ سازمانی، شناخت دقیق محصولات و خدمات سازمان، تفکر کارآفرینی، تسلط بر موضوعات و تحلیلهای مالی، تسلط بر مفاهیم روابط عمومی، دانش توسعه کسب و کار و تسلط بر مفاهیم بازاریابی دیجیتال.
دانش فنی: دانش در موضوعات فنی بیانگر شناخت و آشنایی با حوزههای تخصصی میباشد. شناخت فناوریهای نوظهور و دیجیتال، مبانی توسعه نرمافزار (بهخصوص حوزه چابک)، آشنایی با مبانی شبکههای کامپیوتری، تسلط بر متدهای مدیریت پروژه، آشنایی با مبانی زبانهای برنامهنویسی (موضوعاتی نظیر شیگرایی) و تسلط بر مبانی طراحی تجربه.