
متاورس از دو واژه "مِتا" (Meta) به معنی فراتر و "یونیورس" (Universe) به معنی جهان تشکیل شده. در کل، معنی واژه متاورس (Metaverse)، "فرا جهان" است. نیل استیونسن (Neal Stephenson) اولین بار در کتاب خود به نام سقوط برف (Snow Crash) در سال ۱۹۹۲ از واژه متاورس استفاده و آن را یک دنیای مجازی سه بعدی متشکل از آواتار مردمان واقعی توصیف کرد. در این داستان، دو نفر راننده تحویل کالا برای نجات خود از یک ویرانشهر سرمایهداری، در دنیای متاورس سفر میکنند.
مارک زاکربرگ مدیرعامل فیسبوک یکی از پیشتازان در توسعه مفهوم متاورس است.
به زبان ساده، متاورس جهان آنلاین و یک فرا دنیاست. یک دنیای مجازی که افراد میتوانند در آن با هم ارتباط برقرار کنند، کار کنند یا برای بازی دور هم جمع شوند. کمی پیچیدهتر؛ یک فضای مجازی موازی با واقعیت که در آن مردم میتوانند در قالب آواتار با هم تعامل کنند.
متاورس نسخه ای از اینترنت است که ما در آن حضور داریم. ایده این است که ما در متاورس به عنوان یک آواتار، اتفاقات جالبی را تجربه میکنیم. اما متاورس در واقع چه قابلیت هایی خواهد داشت و به چه درد دنیای ما میخورد؟
متاورس، به شکلی محدود در حال حاضر در پلتفرمهایی مانند VRChat یا بازیهای ویدیویی مثل زندگی دوم (یک دنیای مجازی است که در آن کاربران کامپیوتر میتوانند یک شخصیت مجازی بسازند و زندگی مجازی را تجربه کنند) وجود دارد.
همچنین میتوان به فیلم "بازیکن شماره یک آماده" و انیمه "سورت آرت آنلاین" اشاره کرد. درحال حاضر شرکتهایی مانند متا پلتفرمز، روبلاکس، اپیک گیمز و مایکروسافت، در حال سرمایهگذاری بر روی تحقیقات و توسعة فناوریهای مرتبط با متاورس هستند.
در اکتبر ۲۰۲۱ شرکت فیسبوک به «متا» (Meta) تغییر نام داد. تغییر نام شرکت فیسبوک که از سوی «مارک زاکربرگ» مدیرعامل و بنیانگذار این شرکت اعلام شد، در راستای تمرکز فزاینده بر موضوع «متاورس» و تلاش برای تلفیق «واقعیت افزوده» (AR) و «واقعیت مجازی» (VR) و ایجاد یک پلتفرم جدید، صورت گرفت. متاورس در واقع ترکیبی از فضای مجازی، اینترنت و واقعیت افزوده است.
زاکربرگ دلیل این تغییر برند را «تمرکز بیشتر بر متاورس» عنوان کرده است. تعداد قابل توجهی از نیروی کار این شرکت در حال حاضر تلاش میکنند مفهوم متاورس را به یک واقعیت تبدیل کنند و شرکت قصد دارد در طول پنج سال آینده، ۱۰ هزار نیروی کار بیشتر در اروپا استخدام کند. فیسبوک در بیانیهای که در وبلاگ خود منتشر کرده آورده است که متاورس بالقوه میتواند فرصتهایی را در عرصه خلاقیت، اجتماعی و اقتصادی در دسترس کاربران قرار دهد و در گام اول اروپا به این مفهوم شکل خواهد داد.
به گفته فیسبوک متاورس در پنج سال آینده موقعیتهای شغلی جدیدی به خصوص برای "مهندسان بسیار متخصص" خواهد آفرید. فیسبوک گفته است سرمایهگذاری در اروپا مزایای زیادی از جمله دسترسی به بازار بزرگی از مصرفکنندگان، دانشگاههای تراز اول و استعدادهای سطح بالا را به همراه خواهد داشت.
متاورس به یکی از بزرگترین اولویتهای فیسبوک تبدیل شده و با وجود پیشینهای که این شرکت در خرید رقبایش دارد اکنون میگوید متاورس چیزی نیست که یکشبه و به دست یک شرکت ساخته شود و وعده داده برای ایجاد آن با شرکتهای دیگر همکاری کند. فیسبوک به تازگی ۵۰ میلیون دلار در اختیار گروههای غیرتجاری قرار داده است که "مسئولانه به ساخت متاورس کمک میکنند". فیسبوک تخمین زده است که تحقق ایده متاورس واقعی ۱۰ تا ۱۵ سال زمان نیاز دارد.
برای اینکه درک بهتری از این دنیای مجازی داشته باشیم، به برخی ویژگیهای متاورس اشاره میکنیم:
۱. آواتارهای دیجیتال
یکی از جنبههای اصلی متاورس، ایجاد آواتارهای دیجیتال برای بیان احساسات و عواطف به روشی غیرمتعارف است. این آواتارها میتوانند کپی دقیقی از ظاهر، شخصیت و فرهنگ ما باشند. گزینه سفارشیسازی آواتار به کاربران، ایده گیمیفیکیشن را القا میکند و منجر به تجربهای تعاملپذیر و فراگیر از شبکههای اجتماعی میشود.
۲. زیرساخت یکپارچه
فراتر از زیرساختهای سختافزاری مورد نیاز، پروژه های متاورس جهانهای مختلف را به هم متصل خواهد کرد. درست مانند اینترنت که امروزه تعداد نامحدودی وبسایتهای متصل به هم دارد. این بدین معناست که کاربران میتوانند به طور یکپارچه از یک دنیای metaverse به دنیای دیگر کوچ کنند.
۳. اشتراک تجربهها
تصور اینکه تمام تجربههای فیزیکی دنیای واقعی زیر سقف یک دنیای مجازی قرار میگیرند، کمی گیجکننده است. متاورس به ما کمک میکند تا در جهانی بینهایت حرکت کنیم. بهعنوان مثال، در فضای آموزشی، دانشآموزان به یک روم مجازی مشترک میپیوندند و از راه دور با یکدیگر تعامل دارند.
فراتر از آموزش، افراد میتوانند دور هم جمع شده و همه چیز را از ترن هوایی در یک شهربازی گرفته تا فرود روی ماه تجربه کنند.
۴. امنیت
طی چند دهه گذشته، تهدیدات سایبری یکی از بزرگترین چالشها برای شرکتها در سراسر جهان بوده است. جوامع مختلف آنلاین مانند اینترنت، همیشه نیاز به نظارت بر رفتار افراد خود دارند. بلاکچین بهعنوان یک فناوری انقلابی به کمک metaverse آمده و موجب ذخیره ایمن دادههای شخصی میشود.
توکن غیر مثلی یا توکن غیر قابل معاوضه که Non-Fungible Token یا NFT نام دارد، گروهی از توکن های رمزنگاری هستند که مبتنی بر تکنولوژی بلاک چین تولید می شوند. توکن های NFT، نمادی از اشیاء منحصر به فرد هستند که قابل کپی برداری نبوده و امکان ساخت بدل آنها وجود ندارد. معماری بلاک چین به گونه ای است که از مالکیت موجودی های فیزیکی به خوبی حفاظت می کند.
در جهان فیزیکی مالکیت از امور مهم به شمار می آید. همچنین اصلی بودن و منحصر به فرد بودن یک مایملک برای صاحبان آن از اهمیت زیادی برخوردار است. از آنجا که از اهداف مهم metaverse ممزوج نمودن فعالیت های جهان واقعی با جهان مجازی است. در نتیجه اصلی بودن یک شی و مالکیت بر آن شی در این جهان دیجیتالی نیز از عناصر بسیار مهم قلمداد می گردد.
در جهان متاورس وجود انواع متنوع توکن های ارزهای رمزنگاری و توکن های مجازی غیر مثلی تسهیلات ایجاد یک اقتصاد دیجیتال را امکان پذیر ساخته اند. همچنین کیف پول های رمزنگاری از نمونه های مهم سند مالکیت جهت حفظ انواع دارایی های دیجیتال می باشند.
اگرچه هنوز ما نمونهای واحد و یکپارچه از متاورس را در اختیار نداریم؛ اما پلتفرمها و پروژههای بسیاری مشابه با آن در دسترس ما هستند. این پلتفرمها عمدتاً مشتمل بر پدیدههای نوین حوزه فناوری از قبیل NFT و بلاک چیناند. در ادامه، به شماری از این پلتفرمها نگاهی می اندازیم:
1. سکندلایو (SecondLive)
سکندلایو یک محیط مجازی سهبعدی است که در آن کاربران از آواتارها برای یادگیری، کسب و کار و معاشرت با هم استفاده میکنند. افزون بر این، این پروژه مشتمل بر یک بازارگاه NFT نیز برای مبادله آثار هنری و کلکسیونی نیز هست. این پروژه در سپتامبر ۲۰۲۰، در نخستین سالگرد خود میزبان جشنواره هاروست زنجیره هوشمند بایننس به صورت مجازی بود. در این جشنواره، پروژههای مختلف فعال در بستر زنجیره هوشمند بایننس در تعدادی غرفه، دستاوردهای خود را به طور مجازی به نمایش گذاشتند تا کاربران عادی بتوانند با آنها آشنا شوند.
2. اکسی اینفینیتی (Axie Infinity)
اکسی اینفینیتی نیز یکی دیگر از بازیهای مبتنی بر مدل «بازی کن و پول دربیار» است که فرصت درآمدزایی را در اختیار بسیاری از کاربرها از جمله کاربران ساکن در کشورهای در حال توسعه قرار میدهد. در این بازی، هر کاربر میتواند با خریداری یا دریافت سه موجود به نام اکسی، فارمینگ یا کشت توکنSLP را آغاز کند. او سپس میتواند توکنهای خود را در یک بازار آزاد بفروشد و بسته به زمان صرف شده در بازی و قیمت بازار، ۲۰۰ تا ۱۰۰۰ دلار درآمد کسب کند.
اگرچه در اکسی اینفینیتی، خبری از کاراکترهای سهبعدی یا آواتارهای منحصر به فرد نیست: اما این امکان را در اختیار کاربران قرار میدهد که بتوانند همچون متاورس از دنیای آنلاین، درآمد کسب کنند. شاید ماجرای تعدادی کاربر فیلیپینی به گوشتان خورده باشد که بهطور تماموقت در این بازی مشغول به کار و فعالیتاند و مانند یک شغل واقعی از آن درآمد کسب میکنند.
3. دیسنترالند (Decentraland)
دیسنترالند یک جهان آنلاین و دیجیتال و آمیزهای از عناصر اجتماعی با ارزهای دیجیتال، NFTها و املاک مجازی است. مهمتر از همه، بازیکنان، نقش فعالی در اداره این پلتفرم دارند. از NFTها در این بازی برای عرضه و نمایش کلکسیونهای هنری استفاده میشود. افزون بر این، از این توکنها برای نمایش قطعه زمینهایی به ابعاد ۱۶ در ۱۶ متر استفاده میشود که میتوان با پرداخت یا دریافت توکن مانا (MANA) آنها را خرید و فروش کرد. ترکیب همه این موارد، دییسنترالند را به یک مجموعه پیچیده از اقتصاد رمز ارزی بدل کرده است.
۱. متا (Meta)
متا که نام جدید شرکت فیسبوک است از مهمترین شرکتهای فعال در حوزه متاورس محسوب میشود. این شرکت تاکنون بیش از ۵۰ میلیون دلار سرمایه خود را صرف توسعه شبکه متاورس کرده است.
۲. مایکروسافت (Microsoft)
شرکت مایکروسافت نمونهای دیگر از شرکتهای مهم و فعال در حوزه متاورس بوده که پیش از ورود به این حوزه فعالیتهایی در زمینه هولوگرام و واقعیت گسترده (XR) از طریق پلتفرم مایکروسافت مش داشته است. مایکروسافت قصد دارد دنیای واقعی را با واقعیت مجازی و واقعیت افزوده ترکیب کند. این شرکت همچنین میخواهد هولوگرامها و آواتارهای مجازی را تا سال ۲۰۲۲ به Microsoft Teams اضافه کند.
۳. اپیک
اپیک شرکت سازنده بازی معروف فورتنایت (Fortnite) است. مدیرعامل ایپک در مصاحبهای اعلام کرده که علاقه بسیاری به توسعه متاورس دارد. هنرمندانی مانند آریانا گرنده و تراوس اسکات در این بازی کنسرت برگزار کردهاند و حتی سخنرانی مشهور مارتین لوتر کینگ در سال ۱۹۶۳ نیز در این پلتفرم بازسازی شده است.
متاورس میتواند زمینه کسب درآمد در حوزههای مختلفی که امکان بهرهمندی از تواناییهای بالقوه این فناوری در آنها وجود دارد را بهراحتی فراهم کند. بهعنوانمثال شما میتوانید با خرید زمین در متاورس در کوتاهمدت یا حداکثر میانمدت سود قابلتوجهی را به دست آورید. حتی میتوان با دلالی و اجاره ملک در این فضای مجازی نیز درآمد خوبی کسب نمایید. همچنین میتوانید با مدیریت بخشهای مختلف متاورس مثل سالنهای برگزاری کنسرتهای مجازی نیز کسب درآمد کنید. در ضمن شما میتوانید با فروش سایر داراییهای دیجیتال خود و تبدیل رمز ارز حاصل از فروش آنها به ارز رایج، درآمد بالایی را به دست بیاورید.
سایر حوزههایی که میتوان در آنها با بهرهمندی از تواناییهای بالقوه متاورس کسب درآمد کرد، شامل موارد زیر میشود:
فعالان عرصه مد میتوانند با طراحی لباسهای مجازی یا آیتمهای مجازی مورداستفاده برای سفارشیسازی ظاهر آواتارها در قالب مجموعه NFTها، درآمد خوبی به دست آورند.
پلتفرمهای آموزش مجازی و آنلاین میتوانند به بستر خوبی برای درآمدزایی تبدیل شوند؛ زیرا هر فردی از فضای آموزشی شخصیسازیشده بر اساس نیازهای خود و همچنین امکان بالا بودن میزان تعامل در چنین فضایی، استقبال میکند و حاضر است برای بهرهمندی از آن هزینه کند.
توجه ویژه به تواناییهای بالقوه متاورس در حوزه تجارت، گردشگری مجازی و بازی نیز میتواند درآمد سرشاری را به ارمغان بیاورد؛ زیرا هدستهای واقعیت مجازی و عینکهای واقعیت افزوده که استفاده از آنها برای کسب تجربه واقعی دنیای متاورس ضروری است، گجتهای گرانقیمتی محسوب میشوند و فروش آنها درآمد زیادی را به دنبال دارد.