
اگر بخواهیم تشریح کنیم که در مدیریت کسب و کار، تعریف استراتژی چیست، باید اعلام کنیم که برای این تعریف تفاهم کلی و جامعی بین صاحبنظران وجود ندارد و صاحب نظران مختلف این واژه را به گونه های گوناگونی به کار می برند.
چندلر استراتژی را به این شرح تعریف می کند: استراتژی تعیین اهداف اساسی و بلندمدت یک سازمان و گزینش اقدامات و تخصیص منابع لازم برای دستیابی به این اهداف است.
پیرس و رابینسون استراتژی را چنین تعریف کرده اند: استراتژی برنامه های مقیاس بزرگ و آینده نگر برای تعامل با محیط رقابتی به منظور بهینه کردن دستیابی به هدف های سازمان و به عبارتی برنامه بازی مؤسسه می باشد، که اگر چه همه نیازهای انسانی، مالی و مواد در آینده را به تفصیل بیان نمی کند؛ ولی چارچوبی برای تصمیم گیری فراهم می سازد و آگاهی شرکت در باره نحوه رقابت در برابر کی، کِی، کجا و برای چه را نشان می دهد.
استراتژی در اصطلاح عام، برنامه و دور نمایی از اهداف آینده است که یک موجودیت درجهت نیل به اهداف خود، آن استراتژی را تدوین و پیگیری می کند. اما در علم مدیریت، تدوین استراتژی همانا یکی از وظایف خطیر مدیریتی است که مبنای تصمیم گیری های حیاتی مدیران برای حفظ بقای سازمان و فعالیت آن می باشند.
استراتژی کسب و کار بر بهبود موقعیت رقابتی تاکید دارد و سعی می کند تا محصولات واحد کسب و کار (کالاها یا خدمات در یک صنعت با یک بخش بازار خاص) جایگاه مطلوب خود را بدست آورند. استراتژی کسب و کار نشان می دهد که یک سازمان چطور باید در یک صنعت خاص رقابت با همکاری کند. همچنین باید توجه داشت که به لحاظ نزدیکی و شباهت سطح کل سازمان و سطح کسب و کار، ممکن است برخی از استراتژیهای آنها مشابه باشند.
یک استراتژی جامع ارزشهای اصلی سازمان (و یا حتی شخص) را منعکس میکند. به این منظور، تیم طراح بایستی تواناییها، منابع و روحیات افراد دخیل در سازمان را سنجیده و طبق آن شروع به هدفگذاری کند. تمامی استراتژیها باید واقعبینانه و عملیاتی باشند.
هنگام طراحی یک استراتژی مدون، بر روی نتیجه نهایی (هدف) تمرکز کنید. استراتژیِ شما پایه و اساس کلیه فعالیتهای درون سازمانی شما خواهد شد. برای مثال، اگر یک کارخانه مبلمانسازی برای گسترش سهم خود از بازارهای جهانی هدف تعیین کند، استراتژی آن میتواند ارائه رقابتیترین قیمتها و اعطای امتیازات ویژه به مشتریانِ همیشگی خود باشد. از اینرو مدیران ارشد کارخانه تصمیماتی را در جهت کاهش هزینهها و بالابردن بازدهی اتخاذ خواهند کرد، مشخصات کلی یک استراتژی جامع باید شامل گزینههای زیر باشد.
شناخت دقیق از هدف سازمان، ابتداییترین گام در جهت تعیین استراتژی است. طیف وسیعی از اهداف برای سازمانها در نظر گرفته میشود. برای مثال یک شرکت در نظر دارد برای سوددهی بیشتر، دسترسی به بازارهای جهانی را در اولویت اهداف خود قرار دهد. درحالی که سازمان دیگری تنها برای بقا میجنگد، پرواضح است که تعیین استراتژی یکسان برای این دو، به سود هیچیک از آنها نخواهد بود.
استراتژی استاندارد، با تغییر هدف باید انعطاف از خود نشان دهد. برای مثال اگر در میان راه متوجه شوید که رسیدن به هدف تعیین شده غیرقابل دستیابی است، استراتژی را به منظور رسیدن به نتیجهنهایی دیگر تغییر دهید.
گام بعدی در تعیین یک استرتژی موفق، شناخت واقعبینانه از جایگاه و موقعیت است. شناخت از مشتریان، محصول و یا خدمات ارائه شده توسط شرکت نقش کلیدی در تعریف استراتژی جامع دارد. راضی نگهداشتن طیف وسیعی از مشتریان برای بقا و پیشرفت یک سازمان در اولویت قرار دارد.
شبکهی معرفی شرکت (سازمان یا حتی یک شخص حقیقی) در جهت جذب مشتری بسیار مهم است. شناور بودن قیمتها نسبت به کیفیت خدمات، حذف واسطهها و فروش مستقیم نیز برای افزایش بازدهی از دیگر راهبردهای مفید در تعیین استراتژی است. به کارگیری افراد مجرب و استفاده بهینه از منابع، کمک قابل توجهی در رسیدن به شناخت جامع از جایگاه سازمان خواهد کرد.
دشوارترین گام در تعریف استراتژی، پیادهسازی استرتژی مطابق با سیاستهای کلی سازمان است. پس از تعیین هدف و شناخت کامل از سازمان، انتخاب سیاستهای کلان و خُرد را میتوان آخرین گام جهت عملیاتی کردنِ استراتژی دانست.
ممکن است سیاستها در نگاه اول بسیار دشوار به نظر برسند مانند دستیابی به مشتریان در سطح جهانی و یا خیلی پیشپا افتاده مانند استخدام کارمندان جدید، از این رو با اتخاذِ تصمیمات یکدست و همسو با سیاستهای کلان، میتوان به یک استراتژی سودمند برای هر گونه کسب و کاری دست یافت.
برای درک بهتر مدیریت استراتژیک و پاسخ به این سوال که استراتژی چیست، آن را از بعد دیگری معرفی میکنیم. در این تعریف، وجود برخی مفاهیم ضروری است. نخست اینکه باید «اهداف» سازمان تعیین شده و همهی اعضا از آنها آگاه باشند. گام بعدی «چگونگی» رسیدن به اهداف است که دو شاخه میشود:
پس، از این منظر مدیریت استراتژیک شامل ۳ بخش است:
داشتن استراتژی برای کسب و کارهای مختلف در هر اندازهای که باشند میتواند مزایای عمدهای را به همراه داشته باشد که از جمله مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
اگر برای کسب و کار خود استراتژی داشته باشید بهوضوح میدانید که هماکنون در کجا قرار دارید، به کجا میروید و برای رسیدن به مقصد باید چه اقداماتی را انجام بدهید. این استراتژی با الزامی که برای تحقق دارد به کسب و کار شما وضوح، تمرکز و جهت میدهد. در این حالت بهجای آنکه کسبوکارتان بدون هیچ مقصد و مقصودی حرکت کند، تلاش میکنید تا استراتژیهای تدوین شده را به مرحله عمل درآورید.
تدوین و اجرای استراتژی به شما و تیم کاریتان انگیزه میدهد تا با تکیه بر یک برنامه دقیق و هدفمند بهتر کار کنید و کسب و کار را بهجایی که میخواهید برسانید. بدون وجود یک استراتژی منسجم، به تدریج حس رخوت و سستی بر فضای کسب و کار حاکم میشود.
برای تدوین استراتژی ابتدا باید درک دقیقی از موقعیت فعلی داشته باشید. در این راستا باید کلیت کسب و کارتان، از جمله عوامل اصلی و مهمی مانند عملکرد مالی، رضایت مشتری، وضعیت جذب و دفع نیرو، امور مرتبط با بازاریابی و فروش، نرخ تبدیل و موارد مشابه را زیر نظر داشته باشید. بهعلاوه، باید به نقاط قوت و ضعف و همچنین فرصتها و تهدیدهایی که در برابر کسب و کارتان وجود دارد توجه داشته باشید و فضای حاکم بر حوزه فعالیتتان و رقبا و بازاری که در آن فعالیت میکنید را درک کنید. از این طریق در وضعیت بسیار بهتری قرار میگیرید و میتوانید گامهای استوارتری بردارید.
در طی فرآیند تدوین استراتژی در مورد آنچه که میخواهید به آن دست پیدا کنید عملیاتیتر و آیندهنگرانهتر فکر میکنید. بهعنوان مثال شاید بخواهید سودآوری را به 20 درصد برسانید، از فروش آتی منافع بیشتری به دست بیاورید یا اینکه اندازه کسب و کار را در شرایط فعلی حفظ کنید. با کار کردن بر روی استراتژی و چکش کاری مسائل و موضوعاتی که در آن وجود دارد بهوضوح برای شما روشن خواهد شد که به دنبال چه چیزی هستید و به کجا میخواهید برسید.
برای تدوین استراتژیهایی که همه با آنها موافق هستند باید بحث و بررسیهای متعددی در رابطه با وضعیت فعلی، وضعیتی که میخواهید ایجاد شود و نحوه ایجاد وضعیت مطلوب انجام بگیرد. از این طریق علاوه بر اینکه همه افکار و اقدامات در یک راستا قرار میگیرند و شانس موفقیت افزایش پیدا میکند، فضای پویاتری در محیط کسب و کار به وجود میآید.
بررسی و کار کردن بر روی استراتژی مستلزم تفکر و خلاقیت فراوان است که به نوبه خود به خلق ایدهها و فرصتهای جدیدی برای کسب و کار منجر میشود.
وقت گذاشتن برای تدوین استراتژی مستلزم آن است که از فعالیتهای روزمره مرتبط با اداره کسب و کار فاصله بگیرید، در مورد کسب و کار خود بیشتر بیندیشید و روی همه نواحی و قسمتهای مختلف آن تعمق کنید. از این طریق کسب و کار شما جان تازهای میگیرد و شرایط کنونی به چالش کشیده میشود.
اگر استراتژی نداشته باشید مسیر و مقصدی که در پیش رو دارید دقیقاً برای شما مشخص نخواهد بود و بسیار بعید به نظر میرسد که بتوانید بهجایی که میخواهید برسید. داشتن استراتژی شانس رسیدن به مقصد را افزایش میدهد.
از آنجایی که با تدوین و به کار بستن استراتژی بر روی مقصد و موقعیت هدف تمرکز میکنید در نهایت عملکرد بهتری را شاهد خواهید بود. در این حالت احتمال اینکه از مسیر اصلی منحرف شوید و وقت خود را بر روی مواردی هدر بدهید که کمکی به رسیدن شما به اهداف بلندمدتتان نمیکنند بهمراتب کاهش پیدا میکند.