
غبارِ سرخ بر پیشانیِ ایلام نشسته بود؛ نه غباری از طوفانهای معمول، که گردِ برآمده از کوبشِ هزاران پایِ پیادهنظامِ آشور.
شوش، عروسِ خفته در میان رودها، دیگر نمیخندید. دیوارهای ستبرش که قرنها آفتابِ ایزدان را به رخِ تاریخ کشیده بودند، اکنون زیر بارِ سنگینِ «آشوربانیپال» مینالیدند. پادشاهِ آشوری، با چشمانی که گویی از سنگِ خاراست و قلبی که تنها تپشِ تبر و خون را میشناسد، ایستاده بود؛ نه بر فرازِ تخت، که بر فرازِ ویرانی.
«هوتورن»، سردارِ پیرِ شوش، آخرین لرزشِ شمشیرش را در میان انگشتانِ زخمیاش حس کرد. او به دروازهی عظیم «ایشتار» نگریست؛ جایی که زمانی نقشبرجستههای فیروزهای، رقصِ نیایشگران را روایت میکردند و اکنون، تنها دهانِ گشودهی دوزخ بود.
هوتورن فریاد زد: «ای خدایانِ خفته در اعماقِ کارون! آیا این سکوتِ مرگبار، پاسخِ نذرِ ماست؟»
پاسخی نیامد، جز صدای درهم شکستنِ کتیبههای گلی. آشوربانیپال فرمان داد. سربازانش، چون ملخهایی که محصولِ یک هزاره تمدن را میبلعند، به درونِ شهر ریختند. آجر به آجر، خاطره به خاطره؛ ایلامیها برای دفاع نایستاده بودند، برای «ماندن» در تاریخ ایستاده بودند، اما تاریخ، اینبار با قلمی از آهن نوشته میشد.
شامگاهان، وقتی خورشید در میانِ دودِ سیاه رنگِ خون گرفت، آشوربانیپال وارد کاخ شد. او دست بر دیوارهای مرمرین کشید. آنجا، در میانِ حجاریهای کهن، نامِ پادشاهانِ ایلام را دید؛ نامهایی که هزار سال از عمرشان میگذشت. با خنجری زنگزده، نامِ خود را بر قلبِ آن نامها حک کرد.
شوش نه تنها سوخت، که «پاک شد». کاتبانِ آشور، کتابخانهها را به یغما بردند و لوحهایی که دانشِ نجوم و طبِ ایلام را در خود داشتند، زیرِ سمِ اسبان خُرد شدند. آشوربانیپال میخواست که حتی یادی از شوش باقی نماند؛ میخواست جهان از فردای آن روز، تنها با صدایِ گامهای آشوریان بیدار شود.
در پایان، وقتی آخرین شعلههای کاخِ «تِ-اومن» رو به خاموشی رفت، تنها صدایِ جریانِ رودِ کرخه باقی ماند؛ رودی که هنوز از میانِ ویرانهها میگذشت و زمزمه میکرد: *«آنکه خانه را ویران کرد، نامش در خاکِستر گم میشود، اما دردِ این خاک، تا ابد در رگهای زمین باقی خواهد ماند.»
شوش فروریخت، اما در تاریکیِ تاریخ، آنجا که دیگر هیچکس نبود تا شاهدِ ویرانی باشد، زنی ایلامی در کنجِ غاری، نامِ شهرش را با انگشت بر دیوارهی سردِ سنگ نوشت. او میدانست که آشور، شهر را بُرد، اما روحِ آن را در سنگهای بیزبانِ کوهستان پنهان کرد تا روزی، وقتی جهان پیرتر شد، کسی دوباره آن را بخواند.
آن شب، ماه بر خرابههای شوش تابید؛ ماه، تنها شاهدِ خاموشی بود که میدانست هیچ پادشاهی، هرچقدر هم خونریز، نمیتواند ابدیتِ یک تمدن را به بند بکشد.