منطقهٔ هورامان که چشمانداز فرهنگی آن در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدهاست، ۴۰۹ هزار هکتار وسعت دارد که شامل دو بخش شمالی و جنوبی هورامان در دو استان کرمانشاه و کردستان میشود که بخش جنوبی آن چهار شهرستان پاوه و بخش شمالی آن دو شهرستان مریوان و سروآباد را در بر میگیرد.[۲۱] این محدودهٔ ۴۰۹ هکتاری به دو قسمت عرصه و حریم تقسیم میشود که ۱۰۶ هزار هکتار آن مربوط به عرصه و ۳۰۳ هزار هکتار نیز جزو حریم است. بخش اصلی چشمانداز فرهنگی اورامانات شامل درههای ژاوهرود، اورامان تخت و لهون است. چشمانداز فرهنگی اورامانات در در چهل و چهارمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو به عنوان بیستوششمین اثر میراث فرهنگی ملموس کشور ایران در فهرست جهانی یونسکو ثبت شد.[۲۲] طبق تعریف کمیته میراث جهانی، چشماندازفرهنگی (Cultural Landscape) شامل آن دسته از اموال فرهنگی هستند که معرف کار مشترک انسان و طبیعت باشند و نحوه تأثیر الگوهای فرهنگی ساکنان یک منطقه بر جغرافیای خاص آن سرزمین را نشان دهند. در سال ۱۳۹۹ ارزیابی میدانی چشمانداز فرهنگی هورامان/اورمانات توسط ارزیاب ایکوموس جهانی انجام شد. پیش از آغاز کمیته میراث جهانی یونسکو نیز نظر اولیه کارشناسان ایکوموس بر این بوده که این پرونده شانس بالایی برای ثبت جهانی دارد.[۳]
چشمانداز دورافتاده و کوهستانی هورامان گواهی بر فرهنگ تاریخی مردم هورامی است، یک قبیله کُرد کشاورز روستانشین است که از حدود ۳۰۰۰ پیش از میلاد در این منطقه ساکن بودهاند. این منطقه، در دل کوههای زاگرس در استانهای کردستان و کرمانشاه در امتداد مرز غربی ایران، شامل دو بخش درهٔ مرکزی شرقی (ژاوهرود و تخت، در استان کردستان) و درهٔ غربی (لُهون، در استان کرمانشاه) است. نحوهٔ سکونت انسان در این دو دره طی هزارهها با محیط کوهستانی ناهموار سازگار شدهاست. پلانبندی و معماری شیبدار، باغبانی در تراسهای سنگی، دامداری و مهاجرت فصلی از ویژگیهای بارز فرهنگ و زندگی محلی مردم نیمهکوچنشین هورامی است که هر ساله در فصلهای مختلف در مناطق هموار و مرتفع زندگی میکنند. حضور پیوستهٔ آنها در این چشمانداز، همچنین با تنوع زیستی استثنایی و بومیگرایی توسط ابزارهای سنگی، غارها و پناهگاههای سنگی، تپهها، بقایای محلهای اسکان دائمی و موقت و کارگاهها، گورستانها، جادهها، روستاها، قلعهها و … مشخص میشود. همچنین ۱۲ روستای موجود در این منطقه نشاندهنده پاسخهای تکاملیافته مردم هورامی به کمبود زمین تولیدی در محیط کوهستانی آنها طی هزارهها است.
