تحقیق کاربر فرایندی برای شناخت کاربران، نیازها، رفتارها، اهداف و مشکلات اونهاست. در واقع، بهجای اینکه بر اساس حدس خودمون تصمیم بگیریم، تلاش میکنیم با جمعآوری اطلاعات، درک دقیقتری از کاربر به دست بیاریم.
مثلاً فرض کن میخوایم یک اپلیکیشن آموزش زبان طراحی کنیم.
ممکنه در ابتدا فکر کنیم مشکل کاربران کمبود محتوای آموزشی باشه؛ اما بعد از بررسی متوجه بشیم مشکل اصلی اینه که کاربران نمیتونن هر روز برای یادگیری وقت مشخصی پیدا کنن
اگر بدون تحقیق شروع به تولید محتوای بیشتر کنیم، شاید اصلاً مشکل اصلی رو حل نکنیم!
مصاحبه (Interview)
گفتوگو با کاربران برای شناخت تجربهها، نیازها و مشکلاتشون.
پرسشنامه (Survey)
جمعآوری پاسخ از تعداد بیشتری از افراد برای بررسی الگوها و دیدگاهها.
مشاهده رفتار کاربر (Observation)
بررسی اینکه کاربر هنگام انجام یک کار واقعی چه میکنه و کجا به مشکل میخوره.
تحلیل دادهها (Data Analysis)
بررسی دادههایی مثل نرخ ریزش کاربران، میزان استفاده از قابلیتها و تکمیل فرایندها.
مصاحبه با کاربر یک گفتوگوی هدفمند با افرادیه که از محصول استفاده میکنن یا ممکنه در آینده ازش استفاده کنن.
هدف مصاحبه این نیست که ثابت کنیم ایدهی ما خوبه؛ بلکه میخوایم بفهمیم کاربر چه تجربهای داشته، چه مشکلی رو تجربه کرده و الان چطور با اون کنار میاد.
مرحله اول: هدف مصاحبه رو مشخص کن.
مثلاً میخوایم بفهمیم چرا افرادی که اپلیکیشن آموزش زبان نصب میکنن، بعد از چند روز استفاده از اون دست میکشن.
مرحله دوم: کاربران مناسب رو انتخاب کن.
برای این سؤال، افرادی مناسبن که قبلاً اپلیکیشن آموزش زبان استفاده کردن و استفاده از اون رو متوقف کردن.
مرحله سوم: سؤالهای درست بپرس.
سؤال مناسب:
آخرین بار که از اپلیکیشن آموزش زبان استفاده کردی، چه اتفاقی افتاد؟
چه چیزی باعث شد استفاده از اپلیکیشن رو متوقف کنی؟
معمولاً چه زمانی برای یادگیری زبان وقت میذاری؟
وقتی نمیتونی طبق برنامه پیش بری، چه کار میکنی؟
مرحله چهارم: گوش بده و قضاوت نکن.
سعی کن جواب کاربر رو به سمت نتیجهای که خودت دوست داری هدایت نکنی. پاسخهای غیرمنتظره ممکنه مهمترین بخش مصاحبه باشن.
مرحله پنجم: یافتهها رو ثبت کن.
بعد از مصاحبه، نکات مهم، مشکلات تکرارشونده و شواهدی که جمعآوری کردی یادداشت کن.
نکته مهم: وقتی کاربر میگه «این قابلیت رو دوست دارم»، لزوماً به این معنی نیست که واقعاً ازش استفاده میکنه. تجربهها و رفتارهای واقعی گذشته معمولاً اطلاعات ارزشمندتری میدن.
اعتبارسنجی مسئله یعنی بررسی کنیم آیا مشکلی که فکر میکنیم کاربران دارن، واقعاً وجود داره، چقدر براشون مهمه و آیا ارزش حل کردن داره یا نه.
مثلاً فرض کن کاربران اپلیکیشن آموزش زبان میگن که فرصت کافی برای یادگیری ندارن.
قبل از اینکه قابلیت یادآوری روزانه یا درسهای کوتاه طراحی کنیم، باید بررسی کنیم:
آیا واقعاً کمبود زمان مشکل اصلیه؟
این مشکل برای چه گروهی از کاربران مهمتره؟
کاربران الان چطور سعی میکنن مشکل رو حل کنن؟
آیا این مسئله باعث میشه استفاده از اپلیکیشن رو متوقف کنن؟
چه شواهدی داریم که نشون بده حل این مشکل ارزشمنده؟
ممکنه بعد از تحقیق متوجه بشیم مشکل اصلی کمبود زمان نیست؛ بلکه درسها بیش از حد سخت هستن یا کاربران پیشرفت خودشون رو نمیبینن. این تفاوت روی راهحلی که انتخاب میکنیم تأثیر زیادی داره.
آیا مسئله واقعی و مهمه؟
مثال: آیا کاربران واقعاً به دلیل طولانی بودن درسها، یادگیری زبان رو رها میکنن؟
آیا راهحل پیشنهادی مؤثره؟
مثال: آیا ارائه درسهای پنجدقیقهای باعث میشه کاربران بیشتر به یادگیری ادامه بدن؟
این دو مرحله رو با هم اشتباه نگیریم؛ ممکنه مسئله واقعی باشه، اما راهحلی که پیشنهاد میکنیم مؤثر نباشه.
Product Owner باید تلاش کنه تصمیمهای مربوط به محصول بر اساس شناخت نیازهای کاربران و ارزش محصول گرفته بشن.
برای مثال:
کاربر میگه: «یه قابلیت یادآوری اضافه کنید.»
تحقیق نشون میده: بعضی کاربران برنامهی یادگیری منظمی ندارن.
بررسی بیشتر مشخص میکنه: دلیل اصلی برای بخشی از اونها، فراموش کردن زمان یادگیریه.
PO با درنظرگرفتن شواهد، اهداف محصول و اولویتها، دربارهی اقدام بعدی تصمیم میگیره.
پس وظیفهی PO این نیست که هر درخواست کاربر رو مستقیماً تبدیل به یک قابلیت کنه؛ بلکه باید تلاش کنه نیاز واقعی پشت درخواست رو بفهمه و راه ایجاد ارزش رو پیدا کنه.
Google Form
برای ساخت پرسشنامه و جمعآوری پاسخها.
Google Sheets یا Excel
برای ثبت پاسخهای کاربران و پیدا کردن الگوهای مشترک.
آیا نصب نرمافزار ضروریه؟ خیر. برای شروع میتونی از یک دفتر یا فایل ساده استفاده کنی. اگر بخوای این مهارت رو عملی یاد بگیری، بهتره یک موضوع واقعی انتخاب کنی و با چند کاربر دربارهی تجربهشون صحبت کنی.