در این مقاله میخواهیم به اصطلاح نوظهور در بازار ارزهای دیجیتال یعنی کریپتو موزیک بپردازیم و با نحوه کار آن آشنا شویم در ادامه این مطلب با ما همراه باشید.
اگر آهنگساز یا همان موزیسین هستید و همزمان به معامله ارزهای دیجیتال میپردازید یا دست کم اخبار فناوری بلاکچین را دنبال میکنید، احتمالا تا به امروز عبارت کریپتو موزیک را بارها شنیده باشید: یک تکنولوژی نوپا و تازه وارد که قرار است در هنر و موسیقی انقلابی برپا کند. حال بیایید ببینیم کریپتو موزیک به چه معناست و چطور عرضه میشود ؟ کدام موزیسینهای ایرانی و خارجی تا امروز آثار خود را به صورت توکن غیر قابل معاوضه درآوردهاند ؟ مزایا و معایب NFT صوتی چه میباشد ؟ و آیا آن مدینه فاصلهای که توسعه دهندگان و کارشناسان از آن دم میزنند هست یا نه؟
قبل از این که به مطالب دیگر بپردازیم، بیایید کمی درباره معادل فارسی مناسب کریپتو موزیک، گفت و گو کنیم. به سبب جدید بودن این اصطلاح، هنوز دقیق نمیتوانیم روی یک عبارت فارسی توافق کنیم. پس هر جا در ادامهی این مقاله کریپتو موزیک، موسیقی رمزنگاری شده، موسیقی کریپتویی، موزیک رمزنگاری شده یا توکن غیر قابل معاوضه صوتی را استفاده کردیم، در واقع منظور همان Crypto Music است. برویم سراغ این موضوع اینکه چه زمانی و کجا کریپتو موزیک در بازار ارزهای دیجیتال مطرح شد.
در ژانویه سال 2021 (زمستان سال 99) گروه مستقل راک آمریکایی کینگز آو لئون، جدیدترین آلبومشان را منتشر کردند که زیاد از نظر هنری مورد توجه منتقدان قرار نگرفت. اما از آنجایی که اولین آلبوم یک گروه موفق بود که به صورت توکن غیر قابل معاوضه (NFT) عرضه میشد، حسابی سروصدا غوغا به پا کرد. ویژگی اصلی موسیقی رمزنگاری شده استفاده از Non-Fungible Tokens است. ولی توکن غیر مثلثی کریپتو موزیک شامل چه چیزهایی است؟
توکن موسیقی رمزنگاری شده میتواند آلبوم، تِرَک آهنگ و محصولاتی به مانند استیکرها، تیشرتها یا آلبوم آثار هنری باشد. مثلا گروه کینگز آو لئون همراه آخرین آلبوم خود، ۳ نوع توکن با نام «NFT Yourself» ارائه کردند. یکی از توکنها پکیج ویژه آلبوم است.
توکن دوم بلیط صندلیهای ردیف اول برای تماشای اجرای زنده، آن هم برای یک عمر را عرضه میکند. با خرید توکن سوم هم فقط قادر خواهید بود محصولات دیداری و شنیداری این گروه را داشته باشید. اگر نمیدانید NFT چیست و توکن موسیقی رمزنگاری شده چه ویژگیهایی دارد، اصلاً نگران این مسئله نباشید در ادامه به طور کاملا توضیح میدهیم.
به زبان ساده NFT یعنی چه؟

توکن غیر قابل تعویض (NFT) نوعی توکن منحصر به فرد و به خصوص رمزنگاری شده است که مشخص میکند چه کسی مالک محتوای دیجیتال است. چگونه؟ به طور خلاصه با کدنویسی روی شبکه بلاکچین. NFTها اول روی شبکه بلاکچین اتریوم ایجاد شدند.
بعدها پلتفرمهای فلو و تزوس هم سراغ تولید توکنهای غیر قابل معاوضه رفتند. همان گونه که از نامش پیداست، توکنهای غیر قابل تعویض داراییهای دیجیتال منحصربه فردی هستند که ما به ازای با ارزش مشابه ندارند. این ویژگی غیر قابل معاوضه بودن، آنها را برای تامین امنیت محصولات خاصی به مانند قراردادها، هنر دیجیتال و صد البته موسیقی مناسب میکند.
نحوه کار با NFT بسیار ساده و راحت است اگر شما یک موزیسین هستید قادر خواهید بود روی پلتفرمی مانند راکی ، آدیوز یا توکن خود را بسازید و برای طرفداران و کلکسیونرها به مزایده بگذارید. فقط کافی است که آنها معادل قیمت توکن، رمزارز پرداخت کنند تا صاحب اثر هنری شما شوند. گاهی چند خریدار قادر هستند یک آیتم را بخرند.
در واقع خود صاحب اثر میتواند تصمیم بگیرد که چند نفر و چگونه میتوانند اثر او را بخرند. به عنوان یک نمونه شما به عنوان موزیسین ممکن است تصمیم بگیرید توکن صوتی خود را سهمبندی کرده و از طریق شرکت در مزایده به چندین نفر بفروشید (به مانند بلیط کنسرت) یا به طور مستقیم و در ازای پرداخت رمزارز آن را به یک نفر بفروشید. همه چیز به تصمیم شما بستگی دارد. که مایل هستید اثر هنری خود را به چه صورت به فروش برسانید.
در ضمن شما میتوانید در قرارداد هوشمند توکن خود ذکر کنید که با هر بار فروش محصول، درصدی از سود فروش به شما تخصیص داده شود. کلکسیونرها و طرفداران موسیقی قادر میباشند کل یا بخشی از NFT شما را با رمزارز بخرند.
اما قادر نمیباشند توکن غیر قابل معاوضه شما را با توکن دیگری تعویض کنند. چون همان طور که قبلاً هم به آن اشاره کردیم ارزش آنها با سایر توکنها یکسان نیست و با یکدیگر متفاوت میباشند. مزیت شبکه بلاکچین این است که تراکنش و دادههای همه افراد روی آن ثبت میشود و کمک میکند که اثر هنری، درست مثل امضای نقاشانی مثل پیکاسو و فرانسیس بیکن منحصر به فرد و غیر قابل کپی شود. و این به این معنی میباشد که فرد حتی با خرید اثر نیز شاید مالکیت آن را بگیرد ولی اثر تا ابد به نام شما ثبت گردیده و شما صاحب اثر خواهید بود.
گریمز که به خودش لقب ملکه بازار ارزهای دیجیتال را داده است، شاید یکی از شناخته شدهترین افرادی باشد که به خاطر فروش ۱۰ عدد از آثار هنری دیجیتال خود به صورت NFT، در یک مزایده دارایی در حدود ۶ میلیون دلار به دست آورد. از دیگر هنرمندانی که آثار خود را به صورت NFT صوتی روی پلتفرمهای کریپتو موزیک قرار داده اند میتوان به شان مندزواستیو اِئوکی اشاره کرد. سروش هیچکس، موزیسین و خواننده رپ هم کاور آلبوم «جنگل آسفالت» خود را در پلتفرم فاندیشن به صورت یک توکن غیر قابل معاوضه به ارزش ۱۹۰ اتربه فروش رساند.
علی پاسبان، موزیسین ایرانی به تازگی ساخت پادکستی به نام (کریپتو موزیک) را آغاز کرده که هدف آن جمع کردن هنرمندان فعال در حوزه کریپتو و پرداختن به دغدغههای مالی و تامین سرمایه در بازار موزیک ایران است.
از اوایل سال 2021 لغت NFT نقل محافل هنر و موسیقی شده است. اما چند درصد از هنرمندان به توکنیزهکردن کارهایشان روی آوردهاند ؟ آیا موسیقی رمزنگاری شده و NFT آثار هنری یک موج زودگذر است که به زودی به دست فراموشی سپرده خواهد شد ؟ آیا فقط هنرمندان نامی و مشهور سهمی از بازار موسیقی کریپتویی دارند و موزیسینهای گمنام شانسی برای فروش آثارشان در پلتفرمهای NFT ندارند؟ برای پیدا کردن جواب این سوالها، پیشنهاد میکنم لایو موج NFTها و بررسی درستی یا نادرستی سرمایهگذاری روی توکنهای غیرقابل معاوضه را ببینید.
با همه این صحبتها که در این باره گفتیم، توسعه دهندگان و گسترش دهندگان پلتفرمهای موزیک رمزنگاری شده معتقد هستند که صنعت موسیقی در حال تغییر و تحول اساسی است. در ادامه به مزایا و معایب کریپتوموزیک میپردازیم و بررسی میکنیم که آیا واقعاً قرار است کریپتوموزیک انقلابی در موزیک برپا کند یا فقط در حد حرف است و به زودی از دور کنار خواهد رفت؟

۱-کاهش احتمال کپی و دزدی آثار هنری
همان طور که پیش از این در این مقاله اشاره کردیم، فناوری NFT به حفظ مالکیت معنوی آثار هنری کمک میکند یعنی یک اثر تا ابد به نام شما باقی خواهد ماند و کسی نمیتواند به نام خود آن را ثبت نماید. به عنوان نمونه جعل کردن اثر شما توسط سایر افراد دشوار خواهد شد.
در کشورهایی که قانون کپیرایت وجود دارد، هنرمندان در صورت مشاهده نسخه جعلی یا کپی بخشی از آثارشان، قادر خواهند بود از طریق مراجع قانونی اقدام کنند که فرآیند بسیار پرهزینهای میباشد. اما با تبدیل اثر به توکن غیرقابل معاوضه و ثبت مالکیت آن روی شبکه بلاکچین، دیگر این دردسرها را نخواهند داشت و خیال شما از بابت آثارتان راحت خواهد بود.
از آن سوی ماجرا چون آلبوم، ترکهای موسیقی یا سایر محصولات فقط روی پلتفرمهای خاصی منتشر میشود و مردم با پرداخت رمزارز میتوانند آنها را بشنوند یا داشته باشند، احتمال دزدی از طریق روشهای مرسوم پاپرسی بسیار دشوارتر خواهد شد.
۲-افزایش اختیارات هنرمندان
توزیع و پخش قدرت یکی از چالشهای امروزه هنرمندان است. آنها همیشه با تهیهکننده، صاحب استودیو، توزیعکننده و تبلیغکننده سر مسائل مالی اختلاف نظر دارند. متاسفانه دست برتر در این مجادله از آن قدرتمندان و ثروتمندان است. یکی از دلایلی که گفته میشود کریپتو موزیک میتواند صنعت موسیقی را متحول و دگرگون کند، این است که سهم بیشتری از اختیارات به هنرمندان داده میشود.
بازار ۱۱ میلیارد دلاری موزیک در جهان، تحت سلطه ۳ برند بزرگ سونی، گروه یونیورسال میوزیک و گروه وارنر میوزیک قرار دارد. این کمپانیهای عظیم به نوبه خود بخش اعظم درآمد هنرمندان و موزیسینها را کنترل و نظارت میکنند. پس هنرمندان برای دریافت حداقل امتیازات و پول کم، باید بسیار زحمت بکشند و زمان زیادی را منتظر بمانند.
از یک جانب دیگر با شیوع ویروس کرونا، برگزاری تورها و کنسرتها که 75 درصد درآمد برخی هنرمندان را تامین میکرد، متوقف شده است. پس با توجه به این موضوع به نظر میرسد که موسیقی رمزنگاریشده، راه جایگزین مناسبی برای تامین بخشی از درآمد آنها باشد.
۳- کسب امتیاز افزوده از طریق فروش مجدد
موزیسینها، پس از فروش اولیه آثارشان به صورت موسیقی کریپتویی همچنان میتوانند از امتیازات و سود حاصل از آن بهره مند شوند. به عنوان مثال وقتی NFT دوباره در بازار فروخته میشود، بخشی از سود هم در جیب هنرمندان میرود. خودتان قادر خواهید بود در قرارداد هوشمند تعیین کنید که به ازای هر بار فروش ۱۰ تا ۴۰درصد از تراکنش را دریافت کنید.
۴- فراهمسازی امکان ارتباط مستقیم هنرمند و دوستداران موسیقی
کریپتو موزیک در عین حال که خیال هنرمند را از بابت حق مالکیت معنوی راحت میکند، به طرفداران فرصت این را میدهد تا بخشی از آلبوم یا موزیک مورد علاقهشان را برای همیشه در اختیار داشته باشند.
۵- جمعشدن بساط فروش از طریق بازار سیاه
رواج تکنولوژی NFT و قراردادهای هوشمند، میتواند به بازار سیاه فروش بلیط کنسرت که بسیار به هنرمندان آسیب وارد میکند پایان دهد. به عنوان مثال یلو هارت که یک پلتفرم مبتنی بر شبکه بلاکچین برای فروش بلیط کنسرت است از سال 2018 تا به امروز، به اعتبارسنجی بلیطهای دیجیتال مشغول است. یلوهارت هویت حاضران در کنسرت را مورد تحلیل و بررسی قرار میدهد. همچنین هر هنرمند میتواند کنترل و نظارت کاملی بر نحوه خرید و فروش هر یک از بلیطها داشته باشد. این کارها عرضه بلیطها به بازار سیاه را تا حد زیادی سخت و دشوار میکند.
اعتقاد توسعهدهندگان بلاکچین توکنهای غیرمثلی این است که روشی برای برقراری عدالت در صنعت موسیقی پیدا کردهاند. روی کاغذ هر هنرمندی میتواند توکن صوتی خود را تولید کرده و به فروش برساند. همان گونه که قبلاً در گفتیم، ساخت NFT عین آب خوردن است و بسیار راحت میباشد. اما مشکل اصلی اینجاست که اکثریت هنرمندانی که توانستهاند موسیقی رمزنگاری شده و محصولات جانبی کریپتوموزیک خود را بفروشند، نامهای بزرگی دارند و از اشخاص سرشناس هستند. زیرا در حال حاضر عمده خریداران NFT صوتی و سایر محصولات آنها، ثروتمندان و کلکسیونرها هستند. به طور خلاصه، موسیقی کریپتویی تا رسیدن به هدف اصلی خود راه زیادی در پیش دارد.
یکی دیگر از معایب NFTها، مصرف انرژی زیاد و تخریب محیط زیست است. طبق تحقیق محققان که در سال 2018، میزان انرژی مصرفی برای استخراج اتر بیشتر از کل انرژی مصرفی کشور ایسلند بوده است و این اصلا خوب نیست. البته این را هم بگویم که وقتی الگوریتم گواه اثبات سهام به طور کامل جایگزین الگوریتم گواه اثبات کار در شبکه بلاکچین اتریوم شود، استخراج اتر متوقف شده و این مشکل هم حل میشود.
NFT؛ راه حلی جادویی برای حل مشکلات هنرمندان؟
اگر آن انقلابی که پلتفرمهای توسعه دهنده کریپتوموزیک از آن سخن میگویند ، به واقعیت مبدل گردد، روشی که ما موسیقی را میشنویم تغییر میکند. اما همان طور که بالاتر هم بحث کردیم چالشهای محیط زیستی و اجتماعی همچنان به قوت خود باقی است که باید یک فکری به حال آن بشود. اگر موسیقی رمزنگاری شده قادر باشد از سد این مسائل بگذرد، با این سرعتی که تکنولوژی بلاکچین سپری میکند، احتمالاً صنعت موسیقی را زودتر از عرضه صفحات گرامافون در دهه 40 میلادی و اختراع سیدی متحول خواهد کرد. از آن سو نیز ادعای پلتفرمهای ارائه دهنده توکنهای غیر قابل معاوضه این است که NFT هم مشکل مالکیت معنوی که هنرمندان سالهاست با آن سروکله میزنند را حل میکند و هم هنرمندان با درآمد و سود حاصل از فروش میتوانند با خیال راحتتری به خلق آثار هنری جدید بپردازند.