آیا تا به حال در صحنهای از یک فیلم یا برشی از یک داستان با شیئی مواجه شدهاید که حضورش مثل یک انسان سنگینی کند؟ یک ساعت مچی که صدای تیکتاکش اعصاب را خرد میکند، زیرسیگاری پر از تهسیگار که نشان از بیخوابی طولانی دارد، یا لیوان نوشیدنی که روی میز دستبهدست میشود و مسیر گفتوگو را تغییر میدهد.
در بسیاری از نوشتهها، اشیاء فقط «دکور صحنه» هستند؛ وسایلی که فقط برای پر کردن جای خالی اتاق توصیف میشوند. اما در آثار نویسندگان بزرگی مثل ریموند کارور (Raymond Carver)، اشیاء نقشی فراتر دارند. در داستانهای کارور، «الکل» یک نوشیدنی ساده نیست، بلکه مانند یک شخصیت قدرتمند، مرموز و ویرانگر وارد صحنه میشود، تصمیمها را عوض میکند و روابط را به آتش میکشد.
در این مقاله کوتاه و کاربردی، یاد میگیریم که چطور به اشیاء و عناصر صحنه در داستان یا حتی متنهای وبلاگی جان ببخشیم و از آنها به عنوان اهرم پیشبرد متن استفاده کنیم.
-
اگر در متنی بنویسید:
«او روی مبل چرمی قهوهای نشست و یک فنجان قهوه روی میز شیشهای قرار داشت.»
اینجا میز، مبل و قهوه صرفاً دکور هستند. بود و نبودشان تاثیری در جریان اتفاقات ندارد.
اما اگر بنویسید:
> «دستش میلرزید. قهوه روی کاغذهای قرارداد ریخت و تمام زحمات سه ماههاش در چند ثانیه سیاه شد.»
اینجا فنجان قهوه از یک وسیله پذیرایی خارج شده و به یک عامل بحران تبدیل شده است؛ یعنی یک کنش داستانی خلق کرده است.
برای اینکه یک شیء در متن شما زنده شود و بار روایی به دوش بکشد، این چهار تکنیک را به کار بگیرید:
گام اول: به شیء «اراده پنهان» یا پیامد بدهید
یک شیء زنده باید در مسیر تصمیمگیری آدمها اختلال ایجاد کند یا آنها را به جلو براند.
- آیا خاموش شدن یک گوشی تلفن همراه در نیمهشب میتواند رابطهای را به هم بزند؟
- آیا بوی سوختگی یک غذا میتواند سرآغاز یک مشاجره خانوادگی شود؟
وقتی پیامد یک اتفاق به آن شیء گره میخورد، مخاطب آن را عنصری فعال میبیند.
گام دوم: شیء را واسطه احساسات ناگفته کنید
آدمها در دنیای واقعی همیشه احساساتشان را مستقیم نمیگویند؛ آنها پشت اشیاء پنهان میشوند:
- به جای گفتن «او خشمگین بود»، نشان دهید چطور کلید را با خشونت در قفل در میچرخاند و دسته کلید را روی جا کفشی میکوبد.
- به جای گفتن «آنها غریبه شده بودند»، نشان دهید چطور دو نفر هنگام رد و بدل کردن قندان، مراقبند حتی نوک انگشتانشان به هم برخورد نکند.
گام سوم: تکرار هدفمند ایجاد کنید
یک شیء با یکبار آمدن در صحنه، تبدیل به شخصیت نمیشود. در داستانهای کارور، نوشیدنی در سراسر بندها تکرار میشود: باز شدن در قوطی، صدای یخ در لیوان، دست به دست شدن بطری. این حضور پیوسته، وزن شیء را در ذهن خواننده سنگین میکند.
گام چهارم: شیء را نماد پاشنه آشیل شخصیتها قرار دهید
هر شیء میتواند نماینده یک نقطه ضعف باشد:
- یک تقویم رومیزی میتواند نماد زمان از دست رفته باشد.
- یک آینه ترکخورده میتواند تصویرگر بحران هویت کاراکتر باشد.
- یک سیگار میتواند نشانه فرار موقت از اضطراب باشد.
فرمول جمعبندی: قانون «چکلیست شیء فعال»
دفعه بعد که داستانی نوشتید یا متنی روایت کردید، روی اشیاء موجود در صحنه توقف کنید و این سه سوال را بپرسید:
1. اگر این شیء را از صحنه حذف کنم، آیا دیالوگها یا رفتار کاراکترها تغییر میکند؟ (اگر پاسخ نه است، آن شیء دکور زائد است).
2. آیا این شیء توانسته راز، تنش یا حسی پنهان را فاش کند؟
3. آیا این شیء در تغییر ریتم یا ایجاد بحران نقشی داشته است؟
اگر توانستید به این سوالات پاسخ مثبت بدهید، تبریک میگویم؛ شما یک شیء بیجان را مثل ریموند کارور به یک بازیگر تمامعیار در صحنه تبدیل کردهاید.
شما چطور؟
به نظر شما در کدام کتاب یا فیلم، یک شیء نقشی فراموشنشدنی و اثرگذار ایفا کرده است؟ در بخش نظرات برام بنویسید.