وقتی کتاب در خدمت کسبوکار قرار بگیرد، میتواند به یکی از سودآورترین ابزارهای رشد تبدیل شود. در غیر این صورت، فقط شیئی محترم روی قفسه کتابخانه خواهد بود.
اگر به فضای کارآفرینی و آموزش آنلاین در ایران نگاه شود، یک الگوی تکراری دیده میشود.
خیلیها تصمیم میگیرند کتاب بنویسند تا «اعتبار» داشته باشند. کتاب چاپ میشود، چند صد نسخه فروش میرود، چند پست و استوری منتشر میشود و بعد همهچیز به پایان میرسد.
کتاب میماند و یک حس خوبِ «نویسنده بودن».
اما از نظر مالی و رشد کسبوکار، اتفاق خاصی نمیافتد.
مشکل از خود کتاب نیست. مشکل از نوع نگاه به کتاب است.
وقتی کتاب فقط بهعنوان یک محصول فرهنگی دیده شود، طبیعی است که درآمد چندانی نسازد.
اما وقتی کتاب بهعنوان یک ابزار جذب مشتری و موتور فروش طراحی شود، میتواند یک کسبوکار را چند برابر بزرگتر کند.
در سالهای اخیر، تعدادی از کارآفرینان بینالمللی نشان دادهاند که کتاب میتواند مستقیماً به ساخت شرکتهای پردرآمد منجر شود.
نکته مهم این است که هیچکدام از آنها از راه فروش صرفِ کتاب ثروتمند نشدهاند. کتاب برایشان «درِ ورودی» بوده، نه «محصول نهایی».
دن مارتل کارآفرین و سرمایهگذار کانادایی است که چند استارتاپ نرمافزاری را با موفقیت فروخته است. او سالها در رشد کسبوکار فعالیت میکرد، اما در بازار عمومی چندان شناختهشده نبود. انتشار کتابش باعث شد پیام مشخصی حول برند شخصیاش شکل بگیرد. بعد از آن، حضور گسترده در پادکستها، شبکههای اجتماعی و تولید محتوا آغاز شد. نتیجه این شد که مخاطبان زیادی وارد اکوسیستم آموزشی و کوچینگ او شدند. درآمد اصلی نه از فروش کتاب، بلکه از خدمات چند هزار دلاری و برنامههای آموزشی به دست آمد.
ایمی پورترفیلد از چهرههای قدیمی آموزش آنلاین است. او دورهها و وبینارهای متعددی برگزار میکرد و مخاطبان زیادی داشت، اما چالش اصلی این بود که همه فالوورها خریدار نبودند. کتاب بهعنوان یک نقطه تماس عمیقتر عمل کرد. کسی که کتاب میخرد و میخواند، زمان و توجه بیشتری سرمایهگذاری میکند و در نتیجه اعتماد بیشتری شکل میگیرد. او از همین اعتماد برای دعوت مخاطبان به رویدادهای آنلاین و فروش محصولات گرانتر استفاده کرد. کتاب نقش فیلتر و گرمکننده مخاطب را داشت.
الکس هرموزی بیشتر به خاطر تولید حجم بالای محتوای آموزشی رایگان شناخته میشود. او ابتدا یک برند شخصی بسیار قدرتمند ساخت و سپس از کتاب بهعنوان اهرم فروش استفاده کرد. بهجای تمرکز روی فروش تکنسخه، بستههای بزرگ و پیشنهادهای مشاوره و کوچینگ ارائه داد. کتاب جرقهای برای فروشهای بزرگتر بود، نه منبع اصلی درآمد.
کودی سانچز در حوزه خرید و رشد کسبوکارهای کوچک فعالیت میکند. او نیز پس از سالها تولید محتوا و ساخت جامعه مخاطبان، کتابی منتشر کرد تا جایگاه تخصصیاش را تثبیت کند. کتاب باعث شد افراد بیشتری وارد رویدادها، مسترمایندها و برنامههای آموزشی گرانقیمت او شوند. در واقع کتاب نقش پل ارتباطی بین مخاطب عمومی و مشتری حرفهای را ایفا کرد.
چندلر بولت که در زمینه آموزش نویسندگان و نشر فعالیت میکند، عملاً کل کسبوکارش را بر پایه کتابهایش بنا کرده است. کتابها برایش سرنخ تولید میکنند و آن سرنخها به دورهها و خدمات چند هزار دلاری تبدیل میشوند. یعنی کتاب به یک دارایی دائمی برای جذب مشتری تبدیل شده است.
وجه مشترک همه این مثالها روشن است.
کتاب بهعنوان «قیف فروش» طراحی شده، نه «هدف نهایی».
این نگاه برای بازار ایران نیز کاملاً کاربردی است. حتی شاید ضروریتر.
در ایران نیز بسیاری از مدرسها، مشاوران، کوچها و متخصصان با یک مشکل مشترک روبهرو هستند. جلب اعتماد سخت است. مخاطب بهسادگی برای دوره یا مشاوره چند میلیونی پول پرداخت نمیکند. فاصله بین آشنایی اولیه تا خرید، زیاد است.
کتاب میتواند این فاصله را کوتاه کند.
وقتی فردی چند ساعت با محتوای یک کتاب وقت میگذراند، سطحی از شناخت و اعتماد شکل میگیرد که با دهها پست شبکه اجتماعی ایجاد نمیشود. همین اعتماد میتواند تصمیم خرید را سادهتر کند.
در چنین مدلی، کتاب نقشهای مختلفی پیدا میکند.
میتواند ورودی یک دوره آموزشی باشد.
میتواند مقدمهای برای خدمات مشاورهای باشد.
میتواند ابزار اعتبارسازی برای سخنرانی و حضور رسانهای باشد.
میتواند متخصص را به مرجع یک حوزه تبدیل کند.
تفاوت اصلی در ترتیب کارهاست.
رویکرد غیرحرفهای این است که ابتدا کتاب نوشته شود و بعد تازه به این فکر شود که با آن چه باید کرد.
رویکرد حرفهای این است که ابتدا مدل درآمدی طراحی شود و سپس کتاب طوری نوشته شود که آن مدل را تغذیه کند.
در این نگاه، کتاب یک پروژه یکباره نیست. یک دارایی بلندمدت است که سالها میتواند مشتری، سرنخ و فرصتهای جدید ایجاد کند.
به همین دلیل، موفقیت کتاب کمتر به تعداد صفحات و طراحی جلد وابسته است و بیشتر به استراتژی پشت آن بستگی دارد.