در دنیای ادبیات، وقتی منتقدان به نویسندهای لقب «چخوفِ فلان» را میدهند، این یک تعارف ساده نیست؛ بلکه یعنی آن نویسنده توانسته است «هنرِ دیدنِ آنچه دیگران نمیبینند» را به ارث ببرد.
آنتون چخوف با کوتاه کردنِ پیرنگهای پرهیاهو و تمرکز بر لحظاتِ معمولیِ زندگی، انقلابی در داستاننویسی به پا کرد. او به ما یاد داد که برای خلقِ یک درامِ تکاندهنده، نیازی به جنگ و خونریزی نیست؛ گاهی یک فنجان چای، یک نگاهِ سرد یا سکوتِ بینِ دو نفر در یک عصرِ جمعه، تمامِ چیزی است که برای روایتِ عمقِ وجود انسان نیاز داریم.
در ادامه، ۴ نویسندهای را معرفی میکنم که به واسطهی شباهتِ نگاهشان به چخوف، با این لقب شناخته میشوند:
۱. جان چیور (John Cheever) | ۱۹۱۲ - ۱۹۸۲
لقب: چخوفِ حومهها
چرا این لقب؟
چیور استاد کالبدشکافی طبقه متوسط آمریکا بود. همانطور که چخوف در عمارتهای اشرافیِ در حالِ زوالِ روسیه، پوچی و اضطراب را پیدا میکرد، چیور هم در محلههای شیک و منظمِ حومهی نیویورک، تنهاییِ عمیق و فروپاشیِ درونیِ آدمها را به تصویر میکشید. او به ما نشان داد که حتی در زیباترین خانهها هم ممکن است جهنمی از ناگفتهها وجود داشته باشد.
۲. آلیس مونرو (Alice Munro) | ۱۹۳۱ - ۲۰۲۴
لقب: چخوفِ ما
چرا این لقب؟
وقتی سینتیا اوزیک، منتقد بزرگ آمریکایی، او را «چخوفِ ما» نامید، دنیا با بانویِ کاناداییِ داستان کوتاه بیشتر آشنا شد. مونرو مثل چخوف، در هر داستانش یک عمر زندگی را فشرده میکند. او بر زیستِ زنان، پیچیدگیهای روابطِ خانوادگی و گذرِ زمان تمرکز دارد. خواندنِ داستانهای او مثل تماشایِ یک آلبومِ عکس قدیمی است که ناگهان متوجه میشوید خودتان در آن عکسها هستید.
۳. ریموند کارور (Raymond Carver) | ۱۹۳۸ - ۱۹۸۸
لقب: چخوفِ طبقه کارگر (یا چخوفِ آمریکا)
چرا این لقب؟
کارور قهرمانِ «رئالیسم کثیف» بود. او از جملات کوتاه و بریدهبریده استفاده میکرد تا دردهایِ آدمهای معمولی (کارگران، بیکاران و آدمهای حاشیهنشین) را روایت کند. او چنان شیفتهی چخوف بود که آخرین داستان زندگیاش را مستقیماً دربارهی ساعتهای پایانیِ مرگِ چخوف نوشت. کارور به ما یاد داد که چطور با حداقل کلمات، حداکثرِ تأثیرِ احساسی را ایجاد کنیم.
۴. ویلیام ترور (William Trevor) | ۱۹۲۸ - ۲۰۱۶
لقب: چخوفِ ایرلند
چرا این لقب؟
ترور نویسندهی شفقت بود. او به شخصیتهایش، حتی وقتی مرتکب اشتباه میشدند، با چشمِ تحقیر نگاه نمیکرد. داستانهای او دربارهی آدمهای تنها، طرد شده و فراموششده در شهرهای کوچک ایرلند است. او مثل چخوف، بدون اینکه داستان را به سمتِ قضاوت اخلاقی ببرد، به خواننده اجازه میدهد خودش در آینهی شخصیتها نگاه کند.
نکتهای برای نویسندگان امروز
اگر میخواهید بدانید چطور میتوانید در مسیرِ این نویسندگان قدم بردارید، این فرمول چخوفی را در نوشتههایتان امتحان کنید:
«توصیف دقیق جزئیات حسی + حذفِ قضاوتِ نویسنده + تمرکز بر یک لحظهی درونی.»
آنتون چخوف به ما یاد داد که نویسندگی یعنی «شنیدنِ صدایِ سکوت». کدامیک از این نویسندگانِ «چخوفوار» را بیشتر خواندهاید؟ آیا فکر میکنید القابی که به آنها داده شده، برازنده است یا تفاوتهای سبکشناسیشان بیشتر از شباهتهایشان است؟ نظراتتان را در کامنتها برایم بنویسید تا دربارهاش گفتگو کنیم.