وقتی گرانی هست، سایهی جنگ بالای سرمان سنگینی میکند و داغ عزیزانمان ما را به داغدارانی خاموش تبدیل کرده است، طبیعی است که حالمان خوب نباشد. اندوه فقط یک احساس گذرا نیست؛ هویتی میشود که با ما راه میآید. دیگر فقط کسی نیستیم که عزیزی را از دست داده، بلکه «داغدار» شدهایم. این واژه وزن دارد. نفس را تنگ میکند. جهان را کند و خاکستری میکند.
در کنار این اندوه، حس دیگری هم آرامآرام در ما ریشه میدواند: احساس مجبور بودن؛ احساسی شبیه گیر افتادن در مسیری که خودمان انتخابش نکردهایم. اما اگر دقیقتر نگاه کنیم، آنچه بیش از همه آزارمان میدهد «مجبور بودن» نیست، بلکه «کنترل نداشتن» است. حس میکنیم تصمیمها جای دیگری گرفته میشود، قیمتها جای دیگری بالا میرود، خبرها جای دیگری ساخته میشود و ما فقط باید تاب بیاوریم. این بیکنترلی فرساینده است. انسان وقتی احساس کند هیچ نقشی در سرنوشتش ندارد، حتی امید هم برایش کمرنگ میشود.
در چنین زمانهای، پرسش اصلی این است: آیا واقعاً هیچ چیز در اختیار ما نیست؟ پاسخ شاید این باشد که نه، همهچیز در اختیار ما نیست؛ اما «همهچیز» هم خارج از اختیار ما نیست. در دل همین آشوب، یک قلمرو کوچک اما قدرتمند وجود دارد که هنوز میتوانیم مالک آن باشیم: قلمرو روایت زندگیمان.
ویکتور فرانکل در کتاب انسان در جستجوی معنا مینویسد که حتی در سختترین و غیرانسانیترین شرایط، آخرین آزادی انسان این است که نگرش خود را انتخاب کند. او از دل اردوگاههای کار اجباری به این نتیجه رسید که انسان اگر معنایی برای رنجش بیابد، میتواند آن را تاب بیاورد. معنا، رنج را از بین نمیبرد؛ اما آن را قابل تحملتر میکند.
نوشتن یکی از سادهترین راههای ساختن معناست. وقتی مینویسیم، از دلِ بینظمی ذهن، نظمی هرچند کوچک خلق میکنیم. افکاری که مثل تودهای تاریک در سرمان میچرخند، روی کاغذ تبدیل به جمله میشوند. جملهها حد و مرز دارند. میشود به آنها نگاه کرد، دوباره خواندشان، حتی با آنها گفتوگو کرد. در این فرایند، ما از صرفاً «تحملکنندهی اتفاقات» به «راوی اتفاقات» تبدیل میشویم. و راوی بودن یعنی سهم داشتن در معنا.
نوشتن دربارهی داغ عزیزان، درد را پاک نمیکند، اما آن را بیصدا هم نمیگذارد. وقتی از خاطرهای مینویسیم، وقتی از لحظهی خداحافظی یا حتی از خشم و ناباوریمان مینویسیم، در واقع به رنجمان اعتبار میدهیم. میگوییم این اتفاق مهم بوده است. این انسان مهم بوده است. این اندوه، واقعی است. و همین به ما حس کرامت میدهد.
نوشتن دربارهی این روزها هم ارزشمند است. از صف نان بنویسید. از گفتوگوی کوتاهی که در تاکسی شنیدید. از ترسی که با هر صدای بلند در دلتان میدود. از امید کوچکی که شاید در لبخند یک کودک دیدید. زندگی فقط تیتر خبرها نیست؛ جزئیات ریز و انسانی آن هم هست. ثبت این جزئیات، ثبتِ زیستن است.
مهم نیست چقدر ادبی مینویسید. مهم نیست جملهها چقدر منسجماند. فعلاً این نوشتهها برای انتشار نیست؛ برای التیام است. بدون دغدغه کیفیت بنویسید. هرچه میبینید بنویسید. هرچه فکر میکنید بنویسید. حتی اگر فقط چند کلمه پراکنده باشد. دفتر شما قرار نیست شاهکار ادبی باشد؛ قرار است پناهگاه ذهن شما باشد.
شاید روزی همین نوشتهها شکل منسجمتری بگیرند و منتشر شوند. شاید هم هرگز از کشوی میزتان بیرون نیایند. اما در هر صورت، کار خودشان را کردهاند: بخشی از کنترل را به شما برگرداندهاند. شما نمیتوانید همهچیز را تغییر دهید، اما میتوانید روایت خودتان را بسازید. میتوانید تصمیم بگیرید این رنج بینام نماند.
در روزگاری که بسیاری چیزها از دست ما خارج است، نوشتن یادآوری میکند که ما هنوز ناظرِ بیاختیار نیستیم. ما میتوانیم ببینیم، بفهمیم، ثبت کنیم و معنا بسازیم. و گاهی همین معنا، اولین قدم برای دوباره ایستادن است.