تابهحال چند بار پیش آمده که پشت میز بنشینید، خودکار را بردارید یا صفحه سفید ورد را باز کنید، اما پیش از آنکه اولین کلمه را تایپ کنید، صدایی در سرتان بپیچد: «خب که چی؟ اصلاً کی قراره اینو بخونه؟»
این سوال، همان هیولای خاموشی است که در نطفه، هزاران کتابِ ننوشته را خفه کرده است. ما نویسندگان (یا کسانی که سودای نوشتن داریم)، بیش از آنکه با غلطهای املایی یا کمبود واژه بجنگیم، با «واگویههای درونی» میجنگیم. اینجا این کلکل هایی که با خودمان داریم رایکییکی مطرح میکنیم و به آنها پاسخ دهیم.
۱. واگویه «تکراری بودن»: همه حرفها قبلاً گفته شده!
آنچه ذهن میگوید: «درباره عشق؟ تولستوی نوشته. درباره تنهایی؟ کافکا حق مطلب را ادا کرده. درباره موفقیت؟ میلیونها جلد کتاب در کتابخانهها هست. من فقط دارم همانها را تکرار میکنم.»
پاسخ به تردید:
بله، حق با شماست؛ احتمالاً موضوع شما تکراری است. اما «موضوع» هرگز تمامِ ارزش یک کتاب نیست. ارزش یک کتاب در «تجربه زیسته» و «لحن» شماست.
خورشید میلیاردها سال است که طلوع میکند، اما هر شاعری که از طلوع مینویسد، تصویری جدید به ما میدهد. دنیا به نسخه شما از حقیقت نیاز دارد. خوانندهای ممکن است حرفِ کانت را نفهمد، اما همان حرف را از زبان شما، با مثالهای شما و با شکستهای شما، به عمق جانش بپذیرد. تکرار در هنر وجود ندارد؛ چون «منِ» شما، تکرارشدنی نیست.
۲. واگویهی «من معمولیام»: زندگی من درام ندارد!
آنچه ذهن میگوید: «من نه در جنگ بودهام، نه از چنگ ببرها گریختهام و نه میلیاردر خودساختهام. زندگی من یک روتینِ ساده است: بیدار شدن، کار، مترو، خواب. چه کسی میخواهد این را بخواند؟»
پاسخ به تردید:
بزرگترین آثار ادبی جهان، لزوماً درباره آدمهای خارقالعاده نیستند. کتاب «در جستجوی زمان از دست رفته» اثر پروست، درباره مردی است که چای مینوشد و خاطراتش را مرور میکند!
هنر نویسنده این نیست که از اتفاقات عجیب بنویسد، بلکه این است که «عجیب بودنِ اتفاقاتِ ساده» را به ما نشان دهد. اگر بتوانید احساسِ انتظار در صف نانوایی، یا حسِ غربت در یک مهمانی شلوغ را دقیق توصیف کنید، شما یک نویسندهاید. مردم برای فرار از تنهایی کتاب میخوانند؛ آنها میخواهند ببینند کسی هست که مثل آنها فکر میکند و مثل آنها «معمولی» است.
۳. واگویهی «سندرم فریبکار»: من که نویسنده نیستم!
آنچه ذهن میگوید: «من نه دکترای ادبیات دارم، نه شاگرد فلان استاد بودهام. من فقط یک آماتورم که دارم ادای نویسندهها را درمیآورم. اگر کسی بفهمد من هیچچیز نمیدانم چه؟»
پاسخ به تردید:
نویسندگی یک «مقام» نیست که کسی آن را به شما اهدا کند؛ نویسندگی یک «فعل» است. هر کس که مینویسد، نویسنده است.
تاریخ ادبیات پر است از غولهایی که هیچ تحصیلات رسمی نداشتند. ارنست همینگوی یا چارلز بوکوفسکی با مدارک تحصیلیشان به شهرت نرسیدند، بلکه با «استمرار» در نوشتن به جایگاه خود دست یافتند. صلاحیت شما را «صداقت» کلماتتان تعیین میکند، نه مدارک دیواریتان.
۴. واگویهی «ترس از قضاوت»: بقیه چه میگویند؟
آنچه ذهن میگوید: «اگر بنویسم که فلان شب چقدر ترسیده بودم، مادرم چه فکری میکند؟ اگر دوستانم بفهمند من چنین افکار تاریکی دارم، از من دوری نمیکنند؟ اگر مسخرهام کنند چه؟»
پاسخ به تردید:
نویسندگی، یعنی شجاعتِ عریان شدن در برابر کلمات. حقیقت این است: تا زمانی که برای راضی نگه داشتن دیگران مینویسید، شما در حال نوشتنِ «روابط عمومی» هستید، نه کتاب.
نویسنده باید با خودش عهد ببندد که در اتاقِ نوشتن، هیچکس حضور ندارد. جالب اینجاست که وقتی شما صمیمانه و بدونِ نقاب از شرمها و ترسهایتان مینویسید، مخاطب نه تنها شما را قضاوت نمیکند، بلکه آغوشش را باز میکند؛ چون شما جرئت کردهاید چیزی را بگویید که او سالها در خودش پنهان کرده بود.
۵. واگویهی «لکنتی بودنِ قلم»: تصویر ذهنیام زیباتر بود!
آنچه ذهن میگوید: «در ذهنم یک شاهکار دارم، اما وقتی روی کاغذ میآید، شبیه انشای یک دانشآموز ابتدایی میشود. کلماتم حق مطلب را ادا نمیکنند؛ پس بهتر است اصلاً ننویسم.»
پاسخ به تردید:
این وضعیت، «شکافِ مهارت» نام دارد و کاملاً طبیعی است. آن سلیقه بالای شماست که باعث میشود نوشتهتان را زشت ببینید.
راهِ حل، رها کردنِ کمالگرایی در «پیشنویس اول» است. پیشنویس اول قرار نیست خوب باشد، فقط قرار است «وجود داشته باشد». آنه لاموت میگوید: «به خودتان اجازه دهید که پیشنویسهای اولِ افتضاح بنویسید.» ارزش کتاب در ویرایشهای دوم و سوم خلق میشود، نه در لحظه اول. اجازه دهید کلماتِ لکنتی روی کاغذ بیایند، بعداً به آنها سخنوری بیاموزید.
۶. واگویهی «بیفایده بودن»: دیگر کسی کتاب نمیخواند!
آنچه ذهن میگوید: «در عصر اینستاگرام و ویدئوهای چند ثانیهای، چه کسی حوصله دارد ۲۰۰ صفحه متن را بخواند؟ وقت تلف کردن است.»
پاسخ به تردید:
اتفاقاً برعکس! در دنیای پر سر و صدای امروز، آدمها تشنهی «عمق» هستند. پستهای اینستاگرامی مثل فستفود هستند؛ سریع مصرف میشوند و زود از یاد میروند. اما کتاب، مثل یک ضیافت آرام و طولانی است.
حتی اگر فقط ۱۰۰ نفر کتاب شما را بخوانند، شما ۱۰۰ ساعت از عمر آن ۱۰۰ نفر را در اختیار داشتهاید تا بر روحشان تاثیر بگذارید. این قدرتی است که هیچ کلیپِ وایرالی ندارد. نوشتن کتاب، کاشتن درختی است که سایهاش سالها باقی میماند.
۷. واگویهی «نداشتنِ پایانبندی»: نمیدانم به کجا میرسم!
آنچه ذهن میگوید: «من چند تا ایده پراکنده دارم، اما نمیدانم تهِ داستان چه میشود. تا وقتی نقشه کامل ندارم، نباید سفر را شروع کنم.»
پاسخ به تردید:
نوشتن، شبیه رانندگی در شب است. شما فقط تا چند متر جلوتر را که چراغهای ماشین روشن میکنند میبینید، اما با همان چند متر چند متر، میتوانید کلِ مسیرِ هزار کیلومتری را طی کنید.
بسیاری از نویسندگان، پایان کتابشان را در ده صفحه آخر پیدا کردهاند. اجازه دهید کتاب، خودش را به شما معرفی کند. نوشتن، فرآیندِ «کشف» است، نه فرآیندِ «اجرای یک دستورالعملِ از پیش تعیین شده».
خلاصه اینکه پاسخ به سوال «آیا من چیزی برای گفتن دارم؟» در ذهن شما پیدا نمیشود. این پاسخ فقط در «نوک انگشتان» شماست، زمانی که با کیبورد یا کاغذ تماس پیدا میکنند.
ارزش کتاب شما در این نیست که چقدر «خاص» هستید، بلکه در این است که چقدر «صادق» هستید. اگر چیزی هست که وقتی به آن فکر میکنید، قلبتان کمی تندتر میزند، اگر تجربهای دارید که فکر میکنید میتواند به یک نفر دیگر کمک کند تا کمتر احساس تنهایی کند، شما نه تنها «اجازه» دارید، بلکه «وظیفه» دارید که بنویسید.
همین امروز، به آن منتقد درونی بگویید: «ممنون که نگران منی، اما فعلاً برو در اتاق دیگر بنشین؛ من با کلماتم قراری دارم که نمیتوانم کنسلش کنم.»