
دیروز یه ساعت تموم توی صف بانک ایستاده بودم . یه ساعت که هیچکاری نمیتونستم بکنم جز اینکه بایستم و منتظر بمونم. اول گوشیم رو چک کردم، بعد اینستاگرام رو باز کردم، بعد به سقف نگاه کردم، بعد دوباره گوشی. انگار یه جورایی داشتم از خودم فرار میکردم.بعدش با خودم فکر کردم: آخه چرا؟ چرا یه چیز به این سادگی اینقدر اذیتکنندهست؟ نه دردی دارم، نه اتفاق بدی داره میافته، فقط... کلافهام.
زمانی که احساس میکنیم دارن ازمون میدزدن
یه چیزی که توی صف همیشه حس میکنم اینه که دارن وقتم رو میدزدن. انگار این لحظهها مال من نیستن. مال کس دیگهای هستن که بهشون احتیاج داره، ولی من نه.
هایدگر، اون فیلسوف آلمانی، یه چیز جالبی میگفت. میگفت زمان، اصلاً ماهیت وجود ماست. یعنی ما از جنس زمانیم. هر لحظه که میگذره، یه تیکه از زندگیمون رفته. برنمیگرده دیگه.حالا فکرشو بکن: توی دنیای امروز، همه چیز باید "مفید" باشه. باید کار کنیم، یاد بگیریم، پیشرفت کنیم. یه دقیقه وایسیم و هیچکاری نکنیم؟ نه بابا! اون که تلف کردن وقته! منم همینو حس میکردم توی اون صف بانک. احساس میکردم دارم وقت تلف میکنم. ولی واقعاً داشتم وقت تلف میکردم؟ یا فقط باور کرده بودم که هر لحظه باید "تولیدی" باشه؟
صف بغلی که همیشه سریعتره
اینو حتماً تجربه کردین. توی صف میایستین و نگاه میکنین صف بغلی داره راه میافته. یه لحظه وسوسه میشین که برین اون صف. بعد فکر میکنین نه، صبر کن، همین الان نوبتت میشه. ولی اون صف بغلی همچنان سریعتره! خب، این فقط توی سرمون نیست. ریاضیاً هم درسته! اگه پنج تا صف باشه و شما توی یکیش باشین، احتمال اینکه صف شما کندترین باشه فقط ۲۰ درصده. ولی احتمال اینکه حداقل یکی از اون چهار تا دیگه سریعتر باشه؟ ۸۰ درصد! یعنی بیشتر اوقات، واقعاً یه صف بهتر وجود داره. ولی شما نمیتونین برین اونجا. یا اگه برین، اون صف کند میشه!
سارتر فیلسوف و نویسنده فرانسوی یه حرفی میزد که همیشه تو ذهنم میمونه: "ما محکوم به آزادی هستیم." یعنی چی؟ یعنی ما آزادیم که انتخاب کنیم، ولی باید با نتیجهش زندگی کنیم. و گاهی این آزادی، خودش یه نوع شکنجهست. مثل همین که میدونی صف بغلی سریعتره ولی نمیتونی جابهجا شی.
چرا اصلاً صف می بندیم؟
یه چیز عجیب که درباره صف بستن ها هست اینه که : همه قبولشون دارن. یعنی خیلی کم پیش میاد یکی بیاد جلو صف و بگه "من مهمترم، باید زودتر برم." چرا؟ چون صف، شاید سادهترین شکل عدالت باشه. یه قانون خیلی واضح داره: هر کی زودتر اومده، زودتر نوبتش میشه. نه پولت مهمه، نه شغلت، نه چقدر خوشگل یا باهوش هستی. فقط زمان. جان رالز، فیلسوف آمریکایی، درباره انصاف صحبت میکرد. صف دقیقاً همینه: انصاف محض. و شاید به همین خاطره که وقتی کسی از صف جلو میره، همه عصبانی میشن. اون فقط یه قانون رو نقض نکرده، یه قرارداد اجتماعی رو شکسته. حتی غریبهها هم از قانون صف دفاع میکنن.
ذهنی که همیشه جای دیگهست
راستش رو بخواین، وقتی توی صف میایستم، بدنم اونجاست ولی ذهنم جای دیگهست. دارم فکر میکنم "کی تموم میشه؟" "چرا انقدر کنده؟" "باید چهکار دیگهای بکنم امروز؟" یه چیزی که از فلسفه بودایی یاد گرفتم اینه که مشکل اصلی ما خود انتظار نیست. مشکل اینه که ما "اینجا" نیستیم. ذهنمون دائم داره به آینده یا گذشته فکر میکنه. به هر جایی به جز همین لحظه.
یه بار امتحان کردم. توی صف فروشگاه گوشیم رو در نیاوردم. فقط ایستادم و نفس کشیدم. به آدمهای اطرافم نگاه کردم. یه خانمی داشت با بچهش حرف میزد. یه پیرمرد چشماش خسته بود. یه نفر داشت آروم آهنگ زمزمه میکرد.و میدونین چی؟ اون پنج دقیقه اصلاً بد نبود. حتی یه جورایی... آرامشبخش بود.
صف، تمرینی برای زندگی
گاهی فکر میکنم زندگی خودش یه صف طولانیه. منتظریم که بزرگ بشیم، منتظریم که درس بخونیم، منتظریم که شغل پیدا کنیم، منتظریم که ازدواج کنیم، منتظریم که... بعدش چی؟
امیل سیوران، اون نویسنده رومانیایی، یه حرف تلخی میزد: "ما همه در صف مرگ ایستادهایم." سخته که بشنویش. ولی یه چیزایی توش هست.اگه همیشه منتظر "بعد" باشیم، همیشه ناراضی میمونیم. همیشه فکر میکنیم زندگی واقعی یه جای دیگهست. بعد از این صف. بعد از این مرحله. بعد از...
ولی اگه زندگی همین صفها باشه چی؟ همین لحظات معلق؟ همین فاصلهها؟
پس من چیکار کنم؟
دفعه بعد که توی صف ایستادین، شاید بشه یه کاری غیر از اینستاگرام گشتن کرد: فقط یه لحظه نفس بکشین. عمیق. چند تا نفس. به اطرافتون نگاه کنین. نه برای قضاوت، فقط برای دیدن.بهش فکر کنین که این هم بخشی از زندگیه. نه زائد، نه اضافی. شاید حس کنین اصلاً انقدرها هم بد نیست که چند دقیقه هیچکاری نکنین. شاید حتی لازمش داشتین.
در آخر...
صف ایستادن سادهست. ولی توش خیلی چیزا پنهانه: درباره زمان، درباره انتخاب، درباره انصاف، درباره حضور داشتن.من هنوز هم عاشق صف ایستادن نیستم. ولی دارم یاد میگیرم باهاش کنار بیام. دارم یاد میگیرم که شاید خوشبختی فقط رسیدن به جایی نباشه. شاید توی همین مسیره. توی همین صفها. چون در نهایت، اگه نتونیم توی یه صف ساده آروم بایستیم، چطور میخوایم توی زندگی آروم باشیم؟