
منبر گذشتگان در دنیای مدرن امروزی
منبر جایگاهی است که خطبه یا خطابه از آن ایراد میشود. بسیاری از لغتدانان عرب، واژه منبر را از ریشه عربی نَبَرَ به معنای عالی و بلند دانستهاند. ابن منظور میگوید: محل ایراد خطبه توسط خطیب را به دلیل بلندی آن، منبر میگویند. سوال اینجا است که منبر از کجا آمده است؟ روایاتی نقل شده که محمد بن عبدالله، پس از هجرت از مکه به مدینه با تکیه بر درخت خرمایی به ایراد خطبه میپرداخت تا اینکه یکی از اصحاب پیشنهاد ساختن منبری را داد تا وی بر روی آن بنشیند و بدینوسیله هم مردم او را ببینند و هم او از ایستادن خسته نشود. در برخی دیگر از نقلها آمدهاست که پیش از آن، سکّویی از گِل ساخته بودند که محمد بر روی آن مینشست و تنها در سال هفتم هجری قمری بود که پیامبر اسلام بر روی منبری چوبین مینشست. این منبرِ سه پلهای تا زمان حکومت معاویه بن ابوسفیان مورد استفاده بود. معاویه برای کسب وجهه و حق جلوه دادن خود، خواست تا منبر پیامبر را از مدینه به دمشق ببرد، اما مردم مدینه دست به اعتراض زدند و از این کار ممانعت کردند. بعدها نجّاری، شش پلّه بر همان منبر ساخت که مجموعاً نُه پلّه شد. این منبر بر اثر گذشت زمان از میان رفت و قسمتی از آن در قرن ششم قمری به عنوان تبرّک مورد استفاده قرار میگرفت.
در سال ۶۵۴هجری قمری مسجدالنبی آتش گرفت و منبر سوخت. نوشتهاند که سوخته منبر را در محلی که منبر فعلی قرار دارد، دفن کردند. در سال ۶۶۴ هجری قمری منبر جدیدی توسط حاکم مملوکی مصر، بیبرس، برای مسجد نبوی فرستاده شد. پس از آن در سال ۷۹۷ هجری قمری منبری دیگر و سپس در سال ۸۲۰ هجری قمری باز هم منبر دیگری نصب شد که در آتشسوزی سال ۸۸۶ هجری قمری از میان رفت. قایتبای، حاکم مصری در سال ۸۸۹، منبری فرستاد که آن نیز در سال ۹۹۸ با منبری که سلطان مراد یکم عثمانی فرستاد و تا به امروز باقی مانده، عوض شد. این منبر یکی از آثار ارزشمند هنری بهشمار میآید. از دیرباز منبرها محلی برای سخنرانی و بیان آموزههای دینی و آموزش سبک زندگی اسلامی بوده است. همچنین از منبرها برای شفاف سازی و بررسی برخی مسایل سیاسی و نظامی استفاده میشد. این امر سبب شده بود که مردم از سخنان و بیانات خطبا و ادبا استقبال کنند و آنها را بپذیرند؛ هم اکنون نیز در مساجد و حسینیهها به اصطلاح منبرهایی برگزار میشود که در آنها بیشتر سعی میشود تا آموزههای دینی و اسلامی بیان شود، همچنین سعی میشود به بررسی ارزشهای انقلاب اسلامی نیز پرداخته شود. سخنرانان میتوانند از قشر روحانیت یا نخبگان علمی و مذهبی باشند که هر یک میبایست مهارت بالایی در انتقال آموزهها داشته باشند. مخاطبین منبرها معمولا مردم عادی یا دانش آموزان و دانشجویان و یا طلبهها هستند. از طرفی گاها همان خطبا در محضر اساتید خود جمع شده و پای منبر ایشان به آموزش میپردازند. آنها این آموزهها را دسته بندی کرده و در موقعیتهای مختلف بسته به مخاطبی که دارند آنها را بیان میکنند.
خیلی اوقات خطیبان و سخنرانان، خود روی موضوعی تحقیق کرده و نتایج آن را به اشتراک میگذارند. در کل، منبرها محلی برای سخنرانی هستند که یک طرفه بوده و یک گوینده و یک شنونده دارد. امروزه شاهد این هستیم که هنوز مطالب و آموزشهایی گفته میشود که گاها برای عموم مردم کسل کننده و تکراری است. به بیان داستانها و روایاتی پرداخته میشود که برای عموم مردم قابل هضم نبوده و یا تکراری میباشند. در سخنرانیها گاها به مخاطب توجهی نمیشود و مطالب برای آن قشر از جامعه مفید نیستند. در صورتی که یکی از واجبات زندگی امروز، آموزش سبک زندگی اسلامی و آشنایی مردم با راه و روش بهتر زیستن است که کمتر به آنها در منبرها پرداخته میشود. میدانیم که دین یعنی راه و رسم چگونه زیستن و قرآن کریم نیز کمتر از پنج درصد دستوری بوده و غالب آن به پیشنهاد و نشان دادن رسم زندگی پرداخته شده است. امروزه آمارها از افزایش میزان طلاق در کشور خبر میدهند، مخصوصا در رده سنی بیست و پنج تا سی سال که این سالها بیشتر و بیشتر شده است. خب یکی از راههای مقابله با این افزایش تصاعدی آموزش است و چه جایی بهتر از منبرها.
شاید سوال شود، امروزه میزان مشارکت جوانها پای منبرها به نسبت گذشته کمتر شده و کمتر جوانی علاقهمند است که به صحبتهای سخنرانان گوش دهد و مهمتر از آن توجه کند. یکی از دلایل، اجتماعی و خوش منش نبودن برخی سخنرانان و همان بحث مطالب و موضوعات صحبتها است که تنها یک تامل در این امر و تحول در آن، میتواند راهی برای ایجاد انگیزه و بازگشت جوانان به محافل و منبرها باشد. مخاطب ما در اینجا صرفا سخنرانان نیستند، بلکه خود جامعه و یا بانیان برپایی منبرها باید تقاضا کنند تا این مباحث در منبرها بیان شوند. مدارس و دانشگاهها بسته به آسیبها و معضلات موجود میبایست از ادیبان و سخنرانان ماهر در آن زمینهها دعوت به عمل بیاورند، همچنین اماکن عمومی اعم از مساجد و حسینیهها، میتوانند در کنار آموزههای دینی به این سری مباحث نیز بپردازند و به رفع معضلات فرهنگی اجتماعی برآیند. در نهایت بهتر است، منبرها با گذشت زمان و بروز چالشها و معضلات جدید بروزتر شوند و با توجه به جامعه هدف دسته بندی گردند.
علی شهرابی | کارشناسی مکانیک بیوسیستم