
اولین بار در مجلهی همشهری داستان بود که با خواندن داستان « برگهای گیلاس و سوت اسرار آمیز» از اوسامو دازای درگیرش شدم. بارها و بارها داستان را خواندم و با خودم فکر کردم کجا دیگر اینهمه شور و شعف زندگی را دیده بودم که میایستد کنار پوچی و در مقابلش زانو می زند و تسلیم میشود؟
داستانهای دازای با تصاویری قوی از طبیعت بینظیر ژاپن و رسم و رسوم و هنرهای ژاپنی آمیخته شده. دازای هر فلسفهای، هر قصهی پریان و اسطورهای را در درون خودش میکشد و آن را با روح ژاپنی پیوند میزند.
از او در جاهای مختلف خوانده بودم که زندگینگاره و در حقیقت تجربیات شخصی خودش را مینویسد. نمیفهمیدم که یعنی چی! من زندگینگاره زیاد خوانده بودم ولی جوری که دازای مینویسد را نه تا به حال تجربه نکرده بودم.
در واقع میتوان گفت هنر دازای در این بوده که تجربیات و افکار خودش را از زبان شخص اولی که دارد داستان را تعریف میکند بیان میکند. او روایتگر خوبی میشود برای بیان اندیشههایی که باید در خلال زندگی روزمره آن را در داستان نشان داد.
نمیشود گفت من فلان احساس را دارم مگر قرارش بدهی در یک موقعیت و خوب به آن شاخ و برگ بدهی. دازای دربارهی اندیشههای فلسفیاش هم همین روش را در پیش میگیرد. رنجی که نمیشود به دیگری نشانش داد و یا پوچی که نمیشود از آن فرار کرد را میگذارد در بطن زندگی روزمره.
مثلا در داستان «نآدمیزاد»، شخصیت اصلی از یک دختر روزنامهفروش خوشش میآید درست وقتی که مدام در میکدهها مشغول میگساری است و هیچ راه دیگری برای فرار از پوچی این جهان نمیشناسد. دختر بهش میگوید دیگر مست نکن و او شروع میکند برای دختر رباعیهای خیام را میخواند که اصلا مگر زندگی غیر از این خوشیهای لحظهای و تار دیدن حقیقت پوچ لذت دیگری هم دارد؟
داستان «صبح خاکستری» از زبان یک دختر روایت میشود. یک دختر با محدودیتهای دست و پاگیر برای زندگی. آنگونه که دازای خودش را در بطن زندگی احساس میکرد. ناتوان از مبارزه با واقعیت، به سر بردن یک روز و تمام کردن آن وقتی از طرف تمام آدمهای اطراف به خاطر روحیه خاصش پسزده میشود. یک زن روایتگر جهان دازای میشود.

من خیلی بهش فکر کردم که چرا. بعد حس کردم که دازای جهان زنانه را خوب درک میکند. جهان زنانه که چند ویژگی اصلی تهوعآور دارد اولی این که باید برای بقیه دوستداشتنی به نظر برسد و در حقیقت نسبت به بیادبی و یا گستاخی بقیه ساکت و گوش به فرمان باشد. بقیه حق دارند نسبت به هر چیزی در وجود او نظر بدهند و بخواهند که او واجد خیلی ویژگیهایی باشد که در حقیقت برای دختر اصلا ارزش درونی هم ندارد.
یک ویژگیهایی برای دختر در نظر گرفته شده که طبق آنها سنجیده میشود. زیبا باشد، کارهایی مثل آشپزی و تزئین را به خوبی بلد باشد. در صورتی که دختر شاید علایق دیگری دارد.
این حجم مسئولیتها و توقعات در حقیقت در جهان زنانه دو چندان میشود. با خودم فکر میکنم دازای خودش را در نقش زن میگذارد و پوچی و بار سنگین وظایف اجتماعی را از زبان یک زن روایت میکند؛ چرا که در این صورت آنچه میخواسته از سختی زیستن در جهانی که دیگری به جای تو یکسری ارزش و معیار برای زندگی معرفی میکند را درستتر نشان میدهد.
ویژگی دومی که در داستان « درباب عشق و زیبایی» به آن میپردازد باز هم یک مضمون زنانه است. دازای با استفاده از درون مایه داستان «راپونزل» پلی میزند به فهم و درک عشق در جهان زنانه. به سخت بودن توضیح اینکه زنان چگونه متفاوت از بقیه جهان را درک میکنند. چیزی که افسانه به سادگی از آن عبور میکند. دازای با نزدیک شدن به شخصیتهای سیاه داستان آن روی دیگری از افسانه را برای ما روشن میکند که هیچوقت به آن فکر هم نکرده بودیم. گرفتار بودن هر کدام از شخصیتها در جهانی که برای دیگری قابل درک نیست.
داستان میگوید راپونزل در قصری توسط مادرش که یک جادوگر زشت بود گرفتار شده بود. این خیلی درونمایه مهمی است چرا که در لایههای زیرینش نشان میدهد که چگونه یک دختر در بند افکار مادرش سالها و سالها زندانی میماند.
مادر راپونزل زشت است و غذاهای تهوعآوری مثل قورباغه کباب شده و جلبک میخورد به طبع آن دختر هم از خوردن این غذاها لذت میبرد مادر دختر را در یک برج زندانی میکند چون عاشق یک شاهزاده میشود و نجاتش میدهد.هر روز میآید موهای بلندش را شانه میزند و برایش لباسهای زیبا میآورد انگار که مسئول زیبایی دختر است.
پسر بعد از مدتی دختر را پیدا کرده و او را نجات میدهد در حقیقت به جهانی که دختر در آن زندانی است و یا در واقع به زیست فهم ناپذیر دختر از طریق زیبایی که همان موهایش است وارد میشود ولی برخلاف افسانهی اصلی این پایان ماجرا نیست.
دختر میفهمد که جهان او به هیچوجه توسط شاهزاده که عاشق او هم هست درک نمیشود شاهزاده غذاهای دیگری میخورد، لباسهای دیگری را شایستهی تن دختر میداند و از او میخواهد چیز دیگری باشد چیزی که او فکر میکند هست. در حقیقت شاهزاده با عشقش از دختر یک ابژه ساخته است که دختر از قبول آن سر باز میزند.
داستان پیش میرود و دختر باردار میشود در جایی از داستان جادوگر به شاهزاده میگوید اگر بچه به دنیا بیاید او آن زیبایی را که تو عاشقش هستی نخواهد داشت و زشت میشود من فکر میکنم که دازای اینجا ویژگیهای زنانه بعد از زایمان را میگوید بدن زنانه بعد از زایمان و حتی پس از مادر شدن دیگر آن ابژهی مورد انتظار مرد نخواهد بود بلکه شکلی دیگر به خود خواهد گرفت.
دازای داستان را مثل یک شیئی که از جهات مختلف میشود به آن نگاه کرد از زبان افراد مختلف روایت میکند و اینگونه نشان میدهد که طبیعت بشری و چه بسا بیشتر زنانه توسط بقیه به سختی درک میشود و یا اصلا درک نمیشود بلکه نگاهی سرسری به آن انداخته میشود و سپس با همهی دردهایش تنها رها میشود. در صورتی که آن میل به درک شدن او را مریض و حتی تا آستانهی مردن هم پیش میبرد.
اما در داستان« خورشید رو به غروب» دازای در نوشتاری طولانیتر به شخصیتهای داستان خود نزدیک و نزدیکتر میشود.
دختری که با مادر و برادرش در بحبوحهی ژاپن پس از جنگ زندگی میکند، زوال یک خانوادهی اشرافی و سختیهایی که برای آنها پیش میآید دستمایه او برای بیان داستانش میشود.
دختر خیلی مادرش را دوست دارد، ساعتها و ساعتها نگاهش میکند و دلش میخواهد آن چیزی باشد که او دوست دارد، به شدت از مادرش مراقبت میکند این در حالی است که مادر خیلی وقتها تلاشهای دختر را نمیبیند و اصلا سعی نمیکند که به او کمک کند و یا مسئولیتی را در قبال زندگیاش قبول کند.
مادر یک شخصیت وبال است. آن جوری که زندگی روی دوشهای دختر وبال است. دختر با وارد شدن به خانهای روستایی و دست و پازدن خانواده در فقر سعی میکند که سختتر کار کند. کار بدنی سنگین شاید فقط برای اینکه از پوچی زندگی فرار کند.
برای مادرش گلهای زیبا در باغ میکارد، غذاهای خوب میپزد و در حقیقت وقف او و مراقبت از او میشود در صورتی که مادر مدام پسرش را که شخصیتی لاابلالی و معتاد و همیشه مست دارد به دخترش ترجیح میدهد و مدام در فکر او و نگران او است.
مادر از نظر من جهانی است که بشر مدام در آن میکوشد مورد تایید قرار بگیرد. زن بار خیلی چیزها را روی دوش خودش تحمل میکند، در حقیقت با در نظر نگرفتن خودش سعی میکند نیازهای دیگری را در اولویت قرار بدهد و همین از او یک شخصیت درجه چندم میسازد که اصلا به چشم مادر نمیآید.در حالیکه پسر خانواده همهنوع تفریحی را برای خودش انجام میدهد و حتی به خاطر باجهایی که از دختر میگیرد زندگی زناشویی او را به خطر میاندازد.
جایی از داستان دختر به برادرش نزدیک میشود. این نزدیک شدن نزدیک شدن زن است به یک جهان مردانه. سعی میکند کتابهای برادرش را بخواند و با نویسندهها و عوالم ادبی که او در آن رفت و آمد دارد نزدیک شود.
در این جستجوها عاشق نویسندهای میشود که دوست برادرش است. من میگویم آن نویسنده در حقیقت خود ادبیات است. دختر در مقام یک انسان ناامید از زندگی به دنبال هنر و ادبیات میرود. فقط به خاطر یک لحظه درنگی که در آن وجود دارد.
دختر عاشق مرد میشود بیانکه خیلی هم با او مراودهای داشته باشد در حقیقت مرد به او بیاعتنا است چرا که خودش هم درگیر یک پوچی تهوع آور، مستی و بیمسئولیتی در قبال زن و فرزندش است. دختر میخواهد که فقط به مرد نزدیک شود و از او فرزندی داشته باشد.
من میگویم آن فرزند در حقیقت یک اثر ادبی است یک بارقه از دیگری که باعث میشود تو بیافرینی و زن تنها آرزویش را همین میداند. تنها هدف زندگی که اینهمه پوچی را برایش قابل تحملتر میکند.
عشقهایی که در داستان شگل میگیرد اشتباه است عین همان چیزی که در زندگی واقعی رخ میدهد و هیچ گرهی را برای شخصیتها باز نمیکند مگر اینکه مدتی با در خیال طرف فرو رفتن و به او اندیشیدن از اینهمه بار زندگی روی دوشهایشان فرار کنند. در حقیقت با نزدیک شدن به دیگری و وارد دنیای او شدن دنیای سخت و غیر قابل تحمل خودشان را فراموش میکنند.
