
در تئاتر چیزی هست که نامش را نقد گذاشته اند. کارکنان تئاتر، مخاطب مرعوب و منتقد مدرسه ای هم، طبیعتاً، خیلی بهش میبالن.
اما بیشتر وقت ها هیچی نیست جز شعاری یخ زده و حرکات دهان ها در سکوت محض؛
دیالوگ هایی که روی صحنه رها میشن، شدن مثل پوسترهای تبلیغاتی شهر: بزرگ، مستقیم، نئونی، آماده برای بلعیده شدن و بلعیدن.
تماشاگر میشنود، سری تکان میدهد، کف میکند و احتمال هم دست بزند… به به چه قشنگ.
اما به محض خروج از سالن، همه چیز تصعید میشود.
این همان چیزیست که میشود به آن گفت نقد ژستی و مصرفی:
نقد که نه، قندی تخمیری که جز سرگیجه هیچ ردی نمیگذارد.
نوعی فریب ظریف، سرقتی از احساسات دم دستی مخاطب. البته بعید بدونم که سارقی این وسط وجود داشته باشه و اینجا ماجرا به شدت کمدی-اسفناک میشه.
وقتی نقد به تن نفوذ میکند....
گاهی اما نقد نه در کلام که در بدن، در صورت و چشم ها رخ میدهد.
تماشاگر در تاریکی نشسته، فرو میرود و ناگهان همان درد زمختی را بازتجربه میکند که هر روز در ترافیک همت، سرِ بهشتی یا تَهِ خیابان فداییان اسلام حس میکرده.
یا مثلا سه دقیقه صدای بوق ممتد تلفن...
بدنی که وسط صحنه قفل میکند و نمی تواند حرکت کند…
صفی که بی پایان کش می آید…
اینجا نقد در گوشت و استخوان لانه میکند، البته با توانمندی حرکت در لبه های غیرسادیستیک ماندن. خیلی سخته، خودم میدونم.
که این همان قلمرو تئاتر نقاد است.
نشانه هایی برای تشخیص راه....
شاید ردّش را بتوان در جزئیات یافت:
زیست روزمره ای که پشت نوشته ها پنهان است؛ نویسنده ای که خودش، همین امروز پشت خط مانده، یا در صف ایستاده.
جایی که کلمات محو میشوند و حس باقی میماند: سنگینی نفس، فشار سکوت، نور سردی که به جای هزار جمله عمل میکند.
لحظه ای که شعار از دیوارهای بیان هنری می پرد و به قلمرو زبان هنری می رسد و بدل به فضا یا ریتمی میشود که بدنها را در بر میگیرد.
نقدی که مستقیم نمی زند، بلکه لایِ لایه ها کشف میشود و همین اکتشاف است که در ذهن جا خوش میکند و میشود عامل به وجود رسیدن نگاه و دغدغه ای اصیل.
تجربه ای که تماشاگر را از صندلی بیرون میکشد و او را به درون صحنه پرتاب میکند.
حرکات ساده ای چون قایم شدن، پشت خط ماندن، قفل کردن… نشانه هایی که زندگی روزمره را لو میدهند.
فرجام
نقد مصرفی تنها صداست.
تئاتر نقاد اما لرزش است.
و لرزش همانجاست که تغییر را از دل تاریکی میشوراند .

کنش در ذهن . نقد . تئاتر .