
کسی که تاریخ را دقیق بداند، نه فقط از روی حس و روایت، بلکه با معیارهای قابل اندازهگیری، میفهمد که ایران امروز، در گسترهی واقعیت، در بهترین وضعیت تاریخی خود ایستاده است. میدونم سخت به نظر میرسه ولی با من همراه باشید تا انتهای متن.
نه از سر خوشبینی یا خودفریبی، بلکه از سر شناخت.
۱. کیفیت زیست و امید
اگر معیار را امید به زندگی بگیریم، آمارها روشناند:
در کمتر از یک قرن، میانگین عمر هر ایرانی از حدود سی سال به بیش از هفتاد و پنج سال رسیده. این یعنی همراهی در مقیاس جهانی با کشورهای پیشرفته.
کودکانی که زمانی در نوزادی از تب و سوءتغذیه میمردند، امروز در بیشتر نقاط کشور واکسینه، آموزشدیده و درمانپذیرند.
بهداشت عمومی، که تا همین چند دهه پیش امتیازی شهری و طبقاتی بود، امروز تا دورترین روستاها امتداد یافته. باز هم باید بگویم که تصور ما از گذشته مهم نیست و آنچه اهمیت دارد واقعیتهای تاریخیاند، نه روایتهای اینوری یا اونوری.
۲. آموزش، آگاهی و مشارکت
در بیشتر دورههای تاریخ ایران، بیسوادی قاعده بود و دانایی، امتیاز. اکنون اما اکثریت جمعیت تحصیلات رسمی دارند و دختران در دانشگاهها از پسران پیشی گرفتهاند.
دسترسی آزاد به اطلاعات و رسانه، هرچند محدود و پرچالش، اما برای نخستین بار در تاریخ ما، امکان آگاهی همگانی و گفتوگوی اجتماعی واقعی را ممکن کرده است.
۳. زیرساختها و خدمات
از برق و جاده گرفته تا اینترنت و شبکههای حملونقل. امروز ایران دارای زیرساختهاییست که تا نیمقرن پیش حتی در تخیل روزمره مردم وجود نداشت. روستاهایی که زمانی جدا از جهان بودند، امروز به خدمات درمانی، آموزشی و ارتباطی متصلاند. این یعنی شکل تازهای از عدالت فضایی و دسترسی به حداقلی از امکانات، برای اکثریتی که پیشتر در حاشیهی مطلق بودند.
۴. علم، فناوری و دستاوردهای ملی
در حوزهی علم و فناوری نیز، ایرانِ امروز در جایگاهی ایستاده که هرگز تجربه نکرده بود. از پزشکی و نانوفناوری گرفته تا انرژی، فضا و دفاع، دانش بومی و توان فناورانه در حدی رشد کرده که کشور، با وجود همهی فشارها، به استقلال نسبی علمی و صنعتی رسیده است.
پیشرفتهای نظامی داخلی نیز، با توجه به قدرت دشمنان ایران، نماد شکلگیریِ دانشی درونزا و توان فنی ملیاند؛چیزی که در طول قرنها، در ایران وابسته و اشرافمحور، اساساً ممکن نبود.
۵. تناقض روشنایی
با اینهمه، معنایش این نیست که جامعه عاری از زخم است. ناامیدی، بیاعتمادی و خستگی، واقعیت امروز ما هم هستند. گاه منطقی و شاکی از فساد و جهلیم، گاه تحت تاثیر رسانه و خیال و تورم توقع. به نظرم، در کل تفاوت این دوران با هر دورهی پیشین در این است که امید، اکنون از جنس امکان است. امکانی برای دانستن، ساختن، انتخاب کردن. نه امیدِ خیالیِ نجات از بیرون، بلکه امیدی درونی، زمینی و انسانی.
پس اگر تاریخ را دقیق ببینی، میفهمی که با تمام شکستها و بحرانها، ایران امروز، در شاخصهای انسانی، علمی، و تمدنی،در روشنترین نقطهی تاریخ خود ایستاده.
روشناییای متناقض، دردناک، اما واقعی.