
توده، روشنفکر؛ حکومت اوباش
دکتر حسن خلیل خلیلی
وکیل پایه یک دادگستری
آنگاه که رابطه بین روشنفکران و توده مردم قطع گردد، اوباش پیشوایان جامعه میگردند.
روشنفکر کسی است که نسبت به مسائل جامعه و آینده آن حساسیت نشان میدهد، درد جامعه را درک میکند، مسائل جامعه را پیگیری میکند و قلبش مالامال از حس مسئولیتپذیری نسبت به جامعه است. روشنفکری، رابطه ای با سواد، قدرت، تحصیلات، موقعیت اجتماعی یا سیاسی، روحانی یا دانشگاهی و نظیر اینها ندارد. چه بسا، بی سوادی که روشنفکر است و بالعکس، باسوادی که روشنفکر نیست.
داشتن تفکر انتقادی، تحلیل بیطرفانه مسائل و نداشتن تعصب در فهم موضوعات، از ویژگیهای بارز روشنفکر است.
به میزانی که روشنفکر، ارتباط خود را با توده جامعه بیشتر میسازد، در تشخیص مسائل جامعه سریعتر و موفقتر عمل میکند و به همان نسبت نیز بهتر میتواند توده را با خود همراه سازد.
بحران زمانی آغاز میگردد که روشنفکر جسارت و شهامت کافی نداشته باشد و یا به هر دلیل دیگری نتواند با توده جامعه ارتباط موثری برقرار کند. در اینصورت، میزان اثرگذاری روشنفکر بر جامعه ضعیفتر خواهد بود. جامعه که نیازمند رهبران فکری است، به ناچار و در فقدان اثربخشی روشنفکر به کسانی پناه میآورد که نه تنها احساس مسئولیتی نسبت به جامعه ندارند، بلکه با فریب و تزویر سکان پیشوایی و هدایت و اداره امور را به دست میگیرند. و در این میان، اوباش که با فریب توده جایگزین روشنفکر میگردند، جامعه را در گرداب ناامیدی، تباهی، عقبماندگی، جهل، فساد، استثمار و انحطاط اخلاقی و فکری گرفتار میسازند.
اوباش، کسانی هستند که قدرت، ظرفیت فکری و تعهد کافی برای درک تمام واقعیات جامعه ندارند، ضمن اینکه حس مسئولیتپذیری کافی برای همدردی با مسائل جامعه ندارند. این افراد در خودخواهی غرق شدهاند و همه چیز را برای خود و به نفع خود میخواهند. وجود این عناصر در رأس هرم قدرت اجتماعی که ناشی از قطع ارتباط فکری و قلبی جامعه با روشنفکران جامعه است، زمینه را برای انحطاط جامعه فراهم میسازد.
رشد بیرویه فساد در جامعه و عدم بهرهوری کافی از امکانات و استعدادهای جامعه، ریشه در سکوت آگاهان و عالمان دارد. «لو لاینهاهم الربانیون والاحبار عن قولهم الاثم و اکلهم السحت لبئس ما کانوا یصنعون» (مائده، ۶۳): «آنگاه که روحانیان و دانشمندان، آنان را از گفتار گناهآلودشان باز نمىدارند و از حرامخوارى نهى نمىکنند، حقا که اینها بد عمل مىکنند».
در هر جامعهای، اگر آگاهان آن جامعه در مقابل ظلم و فساد حاکم بر آن جامعه سکوت کنند، سقوط حتمی است.
این سخن گهربار امیرالمومنین (ع) است که: «خداوند از آگاهان، عهد و پیمان گرفته که در برابر شکمبارگی ستمگران و گرسنگی مظلومان سکوت نکنند».
بنابراین، رشد فساد و تباهی ریشه در ناهماهنگی بین روشنفکران جامعه با توده مردم دارد. به قول ناپلئون بناپارت: «دنیا پر از تباهی است، نه به خاطر وجود آدمهای بد، بلکه بهخاطر سکوت آدمهای خوب».