خیارشور

خیارشور

صبح زود بعد از پوشیدن یونیفرم رنگ و رو رفته ام و جوراب های لنگه به لنگه قبل از رفتن به مدرسه، سراغ دبه خیارشور گوشه مطبخ رفتم برای برداشتن دو عدد سهمیه روزانه ام. با وجودی که خیارشور های کوچکتر ترد و خوشمزه تر بودند، آنها را کنار زدم و دستم را تا مچ در آبش فرو کردم تا بالاخره دو تا از گنده ترین آنها را بیرون کشیدم و داخل کیسه پلاستیکی انداختم و سر و آجر رویش را گذاشتم. به سمت در مطبخ رفتم. صبحانه نخورده بودم. بوی خیارشور بدجوری گرسنه ترم کرد، وسوسه ام کرد. نگاهی به حیاط انداختم کسی نبود، همه اهالی خانه در اتاق هایشان مشغول صبحانه خوردن و آماده شدن برای رفتن به مدرسه و سرکار بودند، برگشتم آجر سر دبه را برداشتم. هول هولکی چند خیار ریز توی پلاستیک انداختم. و یکی را درسته توی دهانم گذاشتم. خوشمزه بود. سر و آجر رویش را گذاشتم. در حالی که از گوشه چشمم مراقب حیاط بودم کیسه پلاستیک را داخل کیف انداختم. خودم را به در حیاط رساندم در حال باز کردن دگمه در بودم که صدای مادرم را شنیدم که پشت سرم و نزدیکم رسیده بود.

_ محدثه کیفتو بده این لقمه نون و پنیر رو توش بذارم تو مدرسه ضعف نکنی.

قبل از اینکه آستین خیسم را ببیند گفتم:

_ دیرم شده بده خودم میذارم تو کیف

لقمه را از دستش قاپیدم و با گفتن خداحافظ خودم را توی کوچه انداختم. تا رسیدن به مدرسه، مشغول خشک کردن سر آستینم شدم با عمل دم و بازدم که درس آن روز علوم بود. با فوت کردن بلند از راه دهانم بوی خوش خیارشور از آستینم بر می خاست که قبل از آنکه با هوا قاطی شود. آن را با تنفس عمیق و با ولع از راه دماغم بالا می کشیدم. به مدرسه که رسیدم بساط میز خیارشور فروش دم در مدرسه پهن بود. روی میز چند لگن قرار داشت که توی هر کدام به ترتیب خیارهای ریز و متوسط و بزرگ چیده و روی لگن ها با ماژیک قیمت آنها نوشته شده بود. فروشنده که پدر هم کلاسیم زهره بود، کنار میز ایستاده بود. با شنیدن صدای زنگ مدرسه سریع سکه های چند دختر دور بساط را گرفت زهره که کنارش بود به آنها خیارشور می داد. ولی عمرا که مزه و بوی این خیارها به مزه و بوی خیارشور های ننه ام برسد. بوی ماندگی و کپک از آنها می آمد. زهره با دیدنم با اخم نگاهی به کیفم کرد و رویش را به سمت بساط برگرداند. این حرکتش را به روی خودم نیاوردم و وارد مدرسه شدم. چند دختر از هم کلاسی هایم پشت در مدرسه منتظرم بودند. با دیدنم دورم حلقه زدند. منم جوری که دیده نشوم قایمکی خیارها را دانه ای دو ریال به آنها فروختم. شرط مرا برای فروش می دانستند که به خاطر پخش شدن بوی خیارها آنها را به داخل کلاس نبرند و در حالیکه بطرف صف می رفتند، شروع به خوردن کردند.

زنگ دوم مشغول دیکته نوشتن بودیم که کسی در کلاس را زد خانم معلم در را باز کرد. بابای مدرسه بود. بعد از کمی پچ پچ که با همدیگر کردند، رفت. خانم معلم برگشت و رو به من گفت:

_ محدثه دفتر املات رو ببند و برو دفتر، ببین خانم ناظم چه کارت داره؟

راهی دفتر شدم. ناظم خط کش به دست دم در منتظرم بود. انگشت اشاره ام را بالا بردم. با صدایی که می لرزید گفتم:

_ خانم اجازه؟

ناظم در حالیکه به وسط دفتر می رفت گفت:

_ بیا داخل.

رفتم و وسط دفتر روبرویش ایستادم. سرم پایین بود و به جورابهای ضخیم و رنگ پایش که از دامن مشکی اش بیرون زده بود و تا داخل کفشش ادامه داشت، نگاه می کردم. در حالی که خط کش را به کف دست دیگرش می کوبید گفت:

_ سرت رو بیار بالا، شنیدم تو مدرسه کارهای خلاف میکنی و از خونه یه چیزایی میاری و به بچه ها میفروشی؟

قبل از فکر کردن زبونم باز شد و گفت:

_ خانم اجازه؟ هر کی گفته دروغه بخدا!

با خط کش سر آستین لباسم را با مچم بالا کشید:

_ اینم دروغه؟ لکه و بوش رو چی میگی؟ اصلا مادرت خبر داره؟

دوباره ترس دهانم را باز کرد:

_ خانم اجازه؟ آره میدونه. اصلا خود ننه ام میگه اینا رو ببر و بفروش واسه کمک خرجیمون!

انگار قانع شد چون آستینم را ول کرد و دستم با سنگینی پایین افتاد. شاید هم دلش واسم سوخت چون خط کش را نزدیک دهانش برد و با زدن ضربه روی آبله های لپش بفکر فرو رفت:

_ عجب، عجب. پس گفتی که خیارشورها دست کار مادرته؟

سریع گفتم:

_ اجازه! بله.

ابروهای پر پشتش را از زیر عینک ذره بینی بزرگش در هم کرد و گفت:

_ فردا یادت نره که با مادرت بیای مدرسه.

با گریه در حالیکه چشمانم را می مالیدم و اشکم را با سر آستین پاک می کردم گفتم:

_ خانم اجازه؟ ننه ام نمی تونه بیاد. بچه کوچیک داره

با نوک خط کش سرم را بالا آورد و به چشمانم زل زد و گفت:

_ یا با ننه ات می یای یا دیگه اصلا مدرسه نمی یای. فهمیدی دختره دروغگو؟

با چند بار بالا و پایین کردن سرم، گفتم:

_ اجازه خانم؟ فهمیدم. باشه.

_ حالا برو تا فردا.

وقتی برگشتم که بروم با خط کش به پشتم زد. دردم نیامد. دردم بیشتر از این بود که آبروی ننه ام را برده بودم و او را شریک جرم خودم کرده بودم در صورتی که حتی از موضوع هم خبر نداشت. از خودم بدم آمد. خانم ناظم درست می گفت که من دختری دروغگو بودم و با دزدین آن خیارشورها، توی این مدت دزد هم شده بودم. از ظهر که به خانه برگشته بودم دنبال فرصت می گشتم تا ننه ام را بیکار و تنها پیدا کنم و یه جورایی برای رفتن به مدرسه راضی اش کنم. دم دم های غروب لبه حوض خانه نشسته بود و دستانش تا آرنج در تشت پر از کف، رخت های زیاد خواهر و برادرهایم را چنگ می زد. بهترین فرصت بود حیاط خانه خلوت بود و برادر کوچکترم در اتاق خوابیده بود. کنارش نشستم:

_ ننه کمکت رخت ها رو آبشوری کنم؟

_ نه ننه. برو پیش برادرت بیدار نشه بهونه بگیره.

وقتی دید از کنارش جنب نخوردم در حالیکه چار قدش را که کف شویی کرده بود می چلاند، گفت:

_ چرا نمی ری علاء الدین تو اتاق روشنه کتری آب جوش هم روشه بلند نشه بره سراغش!

با من و من گفتم:

_ باشه الانه میرم. ولی اول یه چیزی می خوام بهت بگم.

دوباره از خجالت ساکت شدم. ننه ام با یه لباس چرک خشک شده و شسته نشده از کنارش دستهای کفی اش را پاک کرد و خیره نگاهم کرد:

_ چی شده؟ بگو. نترس دختر.

نگاهی به دور تا دور حیاط انداختم. مطمئن شدم که کسی نزدیکمان نیست همانطور نشسته سمت ننه ام رفتم و نزدیک صورتش گفتم:

_ ناظم مون گفته فردا باید باهام بیای مدرسه.

_ بسم الله. واسه چی؟ مگه چه کردی؟

_ هیچی ننه همینجوری.

_ برای هیچی که نمیگن باید ننه ات رو بیاری مدرسه! اگه کاری کردی بگو که بدونم.

_ ننه دعوام نکنی هان. خیارشور بردم مدرسه.

آرام تر گفت:

_ خب ببر، این کجاش بده؟

_ بدیش اینه که اونا رو به بچه ها فروختم!

_ یعنی خودت نخوردی و اونا رو فروختی؟

_ نه. چجوری بگم... سهم خودم رو برداشتم با دو سه تا خیار دیگه برای فروش.

_ پس بگو چرا صبحی تموم آستینت خیس بود و هول هولکی رفتی که کیفتو نبینم.

گریه ام گرفت:

_ آره ننه. منو ببخش اشتباه کردم. خودم هم ناراحتم از این کارم.

_ خب دخترم اگه اونا میگن که بردن و فروختن چیزی تو مدرسه به دوستاتون بده، چرا بردی؟ حالا خوبه از اونجا بیرونت کنن و درس نخونی و مثل من تا آخر عمرت رخت شور باشی و کلفت؟

با بغض گفتم:

_ نه خوب نیست. قول میدم دیگه از این کارها نکنم.

شیلنگ آب را باز کرد و آن را روی دستم گرفت:

_ باشه حالا صورتت رو بشور تا فردا ببینم واست چه کار کنم. آخه برادرت رو به کی بسپارم؟

با شنیدن این حرفش بغضم ترکید و بدون ترس از شنیدن صدایم توسط ساکنین خانه، با فریاد گفتم:

_ ننه من هم دزدم هم دروغگو! من دختر بدی ام.

با دست های خشک شده و نشسته اش مرا به طرف خودش کشید و سرم را روی سینه اش گذاشت و اشک هایم را پاک کرد. بوی تند تاید از دستانش می آمد.

_ ببین محدثه تو دختر خوب من هستی. من که بخشیدمت. فردا هم می یام و با ناظمت حرف می زنم. شاید اونم تو رو ببخشه!

صدای گریه برادرم از اتاق آمد.

_ دیدی با گریه ات اونو هم بیدار کردی! هنوز یه کوه رخت نشسته مونده! حالا برو بگیرش تا رخت ها رو بشورم و بیام ببینم جریان چی بوده.

کمی بعد به اتاق آمد. یکراست سمت علاء الدین رفت و همینطور که خودش را گرم میکرد آستین هایش را در بالای آن پایین می آورد. برادرم در بغلم و گوشه اتاق کز کرده بودم با دیدنش سرم را پایین انداختم. بعد از گرم شدن پهلویم نشست و سینه خشکیده اش را در دهان برادرم تپاند. او هم دو دستی آن را گرفت و با حرص و ولع شروع به مکیدن مرحم سیاه روی آن کرد. چند ماهی بود برای اینکه از شیر بگیرتش همه کاری کرده بود تا اینکه عطاری سر کوچه به او گفته بود که مرحم، چاره دردش است ولی این کار هم کارساز نبود چون ماده ای که از آن مرحم وارد دهانش می شد بیشتر از شیر سینه خشک شده ننه ام بود!

_ دختر میگی دروغت چه بوده؟ ببینم فردا باید چه گلی به سرم بزنم؟

_ ننه به دروغ به خانم ناظم گفتم که تو خیارشورها رو درست می کنی که من ببرم بفروشم واسه کمک خرجمون.

تا این را گفتم انگار که برادرم سینه اش را گاز گرفت چون اخمهای مادرم از درد تو هم رفت نمیدانم از گاز گرفتن او بود یا از دروغ من که یکهو با ناله گفت:

_ ای بابام بابام.

بعد انگار که خودش را کنترل کند گفت:

_ که اینطور!؟ که من گفتمت برو برام کاسبی راه بنداز!؟ میدونی اگه بابات اینو بفهمه چه به روزت می یاره؟

سرم پایین بود و زیر چشمی برادرم را نگاه می کردم و نگران بودم که دوباره سینه اش را گاز نگیرد و او را جری تر نکند. کمی به فکر فرو رفت و گفت:_ حالا خیارها رو به چه قیمت میفروختی؟

خجالت زده گفتم:

_ یکی دو ریال.

کمی مهربونتر شده بود:

_ بعد پول ها رو چه میکردی؟

ذوق زده گفتم:

_ ننه بستگی به اتفاقات روزانه ام داشت. مثلا یکبار ورق امتحانی، یه روز استون می خریدم، بیشتر هم خرج تغذیه و خریدن کشک و قارا و نقل و نخود کشمش می شد.

_ خب حالا کی لوت داده که خیارشور بردی فروختی؟

_ همکلاسم زهره. نه که میبینه که خیارشورهای باباش بد مزه ن و کسی ازش نمیخره زورش می یاد. تازه ننه اگه صد تا هم می بردم همش رو می خریدند اما من برا اینکه دزد کوچیکی باشم، دو سه تا بیشتر نمی بردم!

اگر ننه ام جلویم را نمی گرفت معلوم نبود چه میخواستم در ادامه بگویم:

_ خوبه خوبه بسه دیگه دزدی دزدیه بزرگ و کوچیک نداره. حالا بگو ببینم مگه این خیارشور ها رو که بچه ها از دم در می خریدند تو مدرسه نمی بردن؟

_ آره می بردن فقط نباید توی کلاس ببرن و همون بیرون باید بخورن. منم اینو به کسایی که بهشون خیار میفروختم گفته بودم.

_ پس چرا فقط به تو گیر داده؟

_ نمیدونم ننه. شاید بخاطر اینکه خیارهایی که تو درست میکنی خیلی خوشمزه تر و خوشبوتر از اوناست.

_یعنی چه؟ خوب یا بدش چه فرقی واسه ناظمتون داره؟

_ نمیدونم.

کمی با خودش حرف زد بعد برادرم را که خواب رفته بود آرام روی زمین گذاشت و گفت:

_ حالا کاراتو انجام بده و بگیر بخواب. صبح تا برادرت خوابه زودتر از هر روز باید بریم مدرسه ببینم چه خبره و باهام چه کار دارن!

صبح هوا تاریک بود که راهی مدرسه شدیم. بیشتر دکان ها هنوز بسته بودند. خبری از رفت و آمد نبود. فقط نانوایی و حلیم فروشی سر کوچه مدرسه باز بودند. ننه ام یه نون تنوری داغ گرفت. بوی برشته گی اش خواب الودگی را از سرم پراند و به جایش گرسنگی را آورد. تکه ای از نان را کندم و شروع به خوردن کردم. با جویدن آن و قبل از آنکه لقمه را قورت بدهم یه چیزی مثل لقمه ربا تو شکمم چنگ می زد و لقمه را نجویده به پایین می کشید.

_ نون خالی نخور سیر میشی.

این را ننه ام گفت. بعد وارد حلیم فروشی شدیم و با سفارش ننه ام شاگرد حلیمی یک ظرف حلیم داغ که رویش پر از روغن و دارچین بود روبرویمان سر میز گذاشت. با ریختن شکر و لقمه گرفتن از آن مشغول خوردن شدیم.

_ ننه مدرسه ام دیر نشه. زنگ بخوره؟!

_ نه ننه دارم مدرسه رو از اینجا می پام. راحت بخور تا سیر شی.

کمی بعد که روبرویم نشسته بود از روی صندلی اش که رو به کوچه و مدرسمان بود به سمتم نیم خیز شد انگار که می خواست دقیق تر چیزی را ببیند. برگشتم و نگاهش را دنبال کردم. زهره و پدرش دم در مدرسه بودند. بابای مدرسه در را که به رویشان باز کرد کله اش را بیرون آورد و دو طرف کوچه را برانداز کرد. بعد با کمک همدیگر میز را از پشت در مدرسه بیرون آوردند و به فاصله کمی از در گذاشتند و لگن های خیار و وزنه را روی آن گذاشتند. کم کم کوچه از رهگذران و ماشین ها شلوغ تر می شد.

_ مدرسه باز شد ننه بریم؟

_ زوده هنوز وقت داریم.

رو به شاگرد مغازه گفت:

_ بی زحمت دو تا چای بیارین.

کمی بعد سر و کله ناظم پیدا شد که از پشت ویترین حلیمی می گذشت با همان جوراب ضخیم که تا داخل کفش های طبی مشکی اش ادامه داشت. با بلوز سفید و دامن مشکی بلندی که شال پشمی سیاهی روی سرش و دور گردنش را می پوشاند. در یک دستش کیف کوچک سفید و سیاه ورنی و در دست دیگرش کیسه ای نسبتا سنگین بود سنگینی اش را از یک ور شدن خانم ناظم می شد فهمید. به مغازه حلیمی که رسید کیسه را برای رفع خستگی زمین گذاشت. ننه ام با دیدنش چادرش را دور صورتش کشید و سرش را پایین انداخت. پدر زهره که او را دید خودش را به او رساند و کیسه را از دستش گرفت و به سمت بساط رفتند. ناظم دستی به سر زهره کشید و با کمک پدر زهره خیارشورهای توی کیسه را در لگن های روی میز چیدند و با دادن چند سفارش به بابا و پدر زهره داخل مدرسه شد. ننه ام گفت:

_ پاشو محدثه الان وقتشه که بریم.

باقیمانده چای شیرین را سر کشیدم و بلند شدم. از کیفش یک سکه پنج ریالی در آورد و به شاگرد حلیمی داد و کیفش را از زیر چادرش روی دوشش انداخت و به سمت مدرسه به راه افتادیم. زهره با دیدن ننه ام هول شد و گفت:

_ سلام خاله.

ننه ام با مهربانی جوابش را داد. داخل شدیم. چند نفر دانش آموز توی حیاط مدرسه بازی می کردند. با اشاره دستم دفتر را به ننه ام نشان دادم. یکراست رفتیم دفتر. ناظم هنوز فرصت نکرده بود خودش را راست و ریس کند. ننه ام گفت:

_ سلام خانوم. من مادر محدثه ام. گفته بودین بیام خدمتتون.

ناظم در حالیکه شالش را در می آورد گفت:

_ بله بله بنشینین روی صندلی

و اشاره به نزدیک ترین صندلی کنارش کرد. ننه ام نشست ولی من ترسیدم بنشینم و همانطور سرپا کنار ننه ام ایستادم.

_ ببینید خانوم حتما می دونید که دخترتون چه دسته گلی به آب داده. خیارشور از خونه میاره و به بچه ها می فروشه. تازه خبرش رو دارم که بعضی وقتها هم کشک و قارا آورده و فروخته. ننه ام با آن لحنش که وقتی می خواست کسی را قانع کند پرسید:

_ آره. اینو خبر دارم خانوم ناظم ولی مگه هر کس چیزی توی مدرسه بفروشه کار خطایی کرده؟

_ خانوم عزیز مگه دخترت رو فرستادی مدرسه که کاسبی کنه یا درس بخونه؟ تازه ما که تو مدرسه دکه داریم که زنگ های تفریح بچه ها خوردنی شون رو بخرن.

ننه ام میخواست چیزی بگوید ولی با دیدن من منصرف شد و حرفش را عوض کرد و با اشاره چشم و ابرو به ناظم فهماند که من را بیرون بفرستد:

_ خانوم ناظم دیشب محدثه همه چی رو بهم گفته و بخاطر دروغی که از طرف من به شما گفته کلی پشیمونه و حالا اومده که به شما هم بگه که دیگه از این اشتباهات نمی کنه.

خانوم ناظم خط کش به دست برای مطمئن شدن از حرف های مادرم رو به من کرد و گفت:

_ ننه ات درست میگه؟

گفتم:

_ خانوم اجازه! بله. ببخشین، دیگه کار بد نمیکنم.

_ خب حالا برو بیرون تا ببینم تکلیفم باهات چیه؟

با گفتن خانوم اجازه! و باشه ، از دفتر بیرون رفتم. ناظم پشت سرم بیرون آمد و کوبه زنگ را کوبید. و رو به من که با ترس و بلا تکلیف ایستاده بودم گفت:

_ فعلا برو سر صف.

توی کلاس همه فکرم به ننه ام بود که توی دفتر بود. آخر های زنگ اول بود که از دفتر بیرون و سمت کلاس من که نزدیک به در مدرسه بود آمد صورتش ناراحت نبود و از من که پشت پنجره نشسته بودم با اشاره دست خداحافظی کرد و رفت.

الان دو سال از آن زمان می گذرد و من به مدرسه راهنمایی رفته ام ولی هیچوقت نفهمیدم آن روز پشت در بسته دفتر بین ناظم و مادرم چه گذشت. ولی از آن به بعد دو سال باقیمانده از دوران ابتدایی که در آن مدرسه بودم، پول تو جیبی ام بیشتر شد به طوریکه راحت میتوانستم هر روز از خیارشور های خوشمزه بساط دم در مدرسه بخرم که بو و مزه اش همان بو و مزه خیارشورهای مادرم را می داد. سال بعد با کیف و کفش و یونیفرم نو سر کلاس پنجم رفتم. درسهایم بهتر شد و کلاس پایه پنجم ابتدایی را با معدل بالایی قبول شدم. فقط یک چیزی تا الان برایم روشن نشده که چرا از آن زمان به بعد دیگر مادرم در خانه خیارشور درست نکرد و جای بشکه خیار در گوشه مطبخ تا الان خالی مانده...