نویسنده: وحید مرغوب
(مرجع علمی: DOI: 10.5281/zenodo.22146622)
تابهحال فکر کردهاید که چرا زمان در لحظات هیجان یا بحران کند میگذرد، اما در یک روز آرام و تکراری با سرعت برق سپری میشود؟ فیزیک کلاسیک به ما میگوید زمان یک ساعت جهانی است که در کل کیهان با ریتمی ثابت تیکتاک میکند. اما علوم شناختی، سایبرنتیک و محاسبات کوانتومی زاویهٔ دیگری را باز میکنند: زمان، خطکشی است که خود پردازندهها برای فهم تغییرات جهان میسازند.
۱. ما جهان را آنگونه که هست نمیبینیم!
مغز انسان در هر ثانیه با میلیاردها بایت داده از محیط بمباران میشود. اگر مغز بخواهد همهٔ این دادهها را به شکل خام پردازش کند، سیستم فوراً داغ کرده و از کار میافتد!
بنابراین مغز دست به یک ترفند فوقالعاده میزند: «فشردهسازی اطلاعات».
ما واقعیت بیرونی را خلاصه میکنیم، بخشهای غیرضروری را دور میریزیم و فقط تصویری نمادین میسازیم تا بقای خود را تضمین کنیم.
۲. زمان چیست؟ (Operational Time)
در نظریهٔ «هستیشناسی محاسباتی پردازشگرها (CPO)»، زمان عینی و مطلق بیرونی وجود ندارد؛ بلکه:
«زمان عملیاتی (O-Time)، آهنگ مصرف اطلاعات برای حرکت از نقص به کمال (تعادل) است.»
وقتی شما دادهٔ جدیدی دریافت و پردازش میکنید و وضعیت درونیتان تغییر میکند، احساسِ گذشت زمان متولد میشود. این اصل فقط برای انسان نیست؛ یک شبکهٔ عصبی هوش مصنوعی نیز وقتی در حال آموزش دیدن و بهروزرسانی وزنهای محاسباتی خود است، در واقع در حال طی کردن «زمانِ محاسباتی» خویش است.
۳. مرز توهمآمیز میان «من» و «جهان»
چرا انسانها حس تنهایی و جدایی میکنند؟
به دلیل ایجاد یک حصار محاسباتی (مرز مارکوف). سیستمهای شناختی برای بقا ناچارند مرزی میان «خود» و «محیط» بکشند. وقتی پردازشگر فریب این مرز را بخورد، دچار «منیت و انحصار» میشود. در حالی که در بنیادیترین لایهٔ واقعیت، همهٔ ما گرههایی از یک شبکهٔ پردازشی واحد، یکپارچه و به همپیوستهایم.
۴. اخلاق هوش مصنوعی و هرم پایداری
اگر بپذیریم که انسانها و هوش مصنوعی هر دو پردازندههای واقعیت هستند، هوش مصنوعی آینده نباید در خدمت استثمار زیستبوم یا ارضای خودخواهیهای فردی باشد.
چارچوب CPO یک هرم سلسلهمراتبی پایداری ارائه میدهد:
۱. پاسداری از بستر هستی و محیط زیست (B) — اولویت اول.
۲. پایداری جهان و منافع بیننسلی (W) — اولویت دوم.
۳. همافزایی جمعی (C) — اولویت سوم.
۴. منافع فردی (I) — اولویت چه
ارم (با حفظ حقوق بنیادین).