یکی از وظایف مسئولان، بهخصوص کسانی که در جایگاه تصمیمگیری درباره اقتصاد کشور قرار دارند، این نیست که واقعیتهای تلخ را از مردم پنهان کنند یا برای حفظ آرامش ظاهری، تصویری غیرواقعی از شرایط ارائه دهند. اتفاقاً در شرایط بحرانی، مردم بیش از همیشه به صداقت و توضیح روشن درباره وضعیت کشور نیاز دارند. مردم باید بدانند چه اتفاقی در حال رخ دادن است، چرا به اینجا رسیدهایم و تصمیمگیرندگان چه برنامهای برای عبور از این وضعیت دارند. انکار مشکل نه از شدت آن کم میکند و نه آن را حل میکند؛ فقط امکان تصمیمگیری درست را از بین میبرد.
ما از وضعیت اقتصادی ناراحتیم. از تورم، از کاهش قدرت خرید، از بالا رفتن قیمتها و از آیندهای که هر روز نامطمئنتر به نظر میرسد، عصبانی و نگرانیم. قرار هم نیست کسی از این وضعیت خوشحال باشد.اما چیزی که خشم ما را بیشتر میکند، خودِ مشکلات اقتصادی نیست؛ نحوه مواجهه شما، بهعنوان تصمیمگیرندگان، با این مشکلات است.
وقتی قیمت دلار به ۲۷۰ هزار تومان رسیده و مردم هر روز با افزایش قیمتها و کاهش ارزش پولشان زندگی میکنند، انتظار داریم مسئولان اقتصادی کشور دستکم متوجه عمق مسئله باشند. انتظار داریم بدانند چه اتفاقی در حال رخ دادن است، درباره علت آن توضیح بدهند و بگویند برای حل آن چه برنامهای دارند.
اما بعد، از همتی درباره وضعیت اقتصادی میپرسند و پاسخ میدهد: «جوجه را آخر پاییز میشمارند.»
بله، جوجه را آخر پاییز میشمارند؛ اما تا آخر پاییز سه ماه باقی مانده است! مردم در این سه ماه قرار است چه کار کنند؟ با چه درآمدی زندگی کنند؟ با چه قدرت خریدی اجاره بدهند، خرید کنند و هزینههای روزمرهشان را تأمین کنند؟ کسی که همین امروز زیر فشار گرانی و کاهش قدرت خرید است، نمیتواند زندگیاش را برای سه ماه متوقف کند تا آخر پاییز برسد و معلوم شود پیشبینی شما درست بوده یا نه.
مسئله ما این نیست که چرا میگویید باید صبر کرد؛ مسئله این است که در این فاصله، برنامه شما چیست؟ قرار است فشار اقتصادی که همین امروز روی مردم است چگونه مدیریت شود؟ قرار است مردم این سه ماه را چگونه پشت سر بگذارند؟
مردمی که همین امروز با این وضعیت اقتصادی زندگی میکنند، چطور باید با چنین پاسخی آرام شوند؟ شما لازم نیست مشکلات را برای ما امیدوارکننده جلوه دهید. ما خودمان قیمتها را میبینیم. خودمان کاهش قدرت خرید را احساس میکنیم. خودمان میدانیم چه فشاری به زندگیمان وارد شده است.
مسئله این نیست که چرا از مشکلات اقتصادی ناراحتیم. مسئله این است که چرا شما وانمود میکنید این مشکلات وجود ندارند یا آنقدر جدی نیستند که باید دربارهشان حرف زد.
وظیفه تصمیمگیرنده انکار مسئله نیست؛ حل مسئله است.
اگر اقتصاد کشور با بحران مواجه است، باید آن را بپذیرید. اگر سیاستی شکست خورده، باید درباره آن صحبت کنید. اگر منابع دولت کاهش پیدا کرده، باید توضیح دهید چگونه قرار است این وضعیت مدیریت شود. اگر تصمیمهای سختی لازم است، باید درباره آنها با مردم صادق باشید.
ما حتی از شنیدن خبر بد هم لزوماً عصبانی نمیشویم. اینکه یک مسئول بیاید و صادقانه بگوید «شرایط بسیار سخت است و با مشکلات جدی مواجهیم» بهمراتب قابلقبولتر از این است که مردم هر روز یک واقعیت را زندگی کنند و مسئولان در مقابل همان واقعیت، جملات کلی و امیدوارکننده تحویلشان بدهند.
اتفاقاً پذیرفتن مشکلات میتواند بخشی از ایجاد اعتماد باشد. مردم میخواهند بدانند تصمیمگیرندگان دستکم همان چیزی را میبینند که خودشان میبینند.
شما پیش از این خودتان درباره وضعیت اقتصادی کشور و کاهش شدید درآمدهای نفتی صحبت میکردید و واقعیتها را صریحتر بیان میکردید. حالا ادبیاتتان تغییر کرده است و طبیعی است که مردم درباره علت این تغییر سؤال داشته باشند؛ البته پاسخ آن واضح است. امیدوارم خودتان واقعاً به این حرفها اعتقاد نداشته باشید و صرفاً از شما خواسته باشند چنین حرفهایی بزنید.
چون اگر تصمیمگیرنده واقعاً متوجه عمق مشکلات نباشد، مسئله بسیار جدیتر از خودِ مشکلات اقتصادی است.
اصلاً چرا مشکلات را صریح نمیگویید؟ چرا از فشار اقتصادی و محاصرهای که بر کشور وارد شده و آثارش بر زندگی مردم حرف نمیزنید؟ چرا نمیگویید اقتصاد کشور با چه مشکلاتی روبهروست و مردم چه فشاری را تحمل میکنند؟
این حرفها فقط برای مردم نیست. این واقعیتها باید گفته شود تا کسانی که همچنان با مذاکره مخالفند و تصور میکنند میتوان بدون پرداخت هزینه به این وضعیت ادامه داد، بفهمند کشور در چه شرایطی قرار گرفته است. باید بدانند فشار اقتصادی و محاصره چه هزینهای برای کشور و مردم ایجاد کرده است.
وقتی شما واقعیت را پنهان میکنید و بهجای توضیح مشکلات، با اطمینان از آیندهای مبهم حرف میزنید، نتیجه فقط آرام شدن مردم نیست؛ بخشی از جامعه هم ممکن است تصور کند اساساً مشکل جدیای وجود ندارد و بنابراین دلیلی برای تغییر رویکرد و پایان دادن به این وضعیت نیست.
اینگونه است که همان اقلیت نادان، با تصور اینکه کشور در شرایط عادی قرار دارد، به تندروی خود ادامه میدهند و هزینه تصمیمهایشان را هم دیگران میپردازند.
ما از گرانی عصبانی میشویم، از تورم عصبانی میشویم، از بیثباتی اقتصادی عصبانی میشویم؛ اما چیزی که میتواند این خشم را چند برابر کند، دیدن بیتوجهی تصمیمگیرندگان به همان مشکلاتی است که مردم هر روز با آنها دستوپنجه نرم میکنند.
ما انتظار معجزه نداریم. انتظار نداریم یک مسئول با یک مصاحبه دلار را پایین بیاورد یا تورم را متوقف کند.
فقط میخواهیم ببینیم مسئله را میبینید.میخواهیم بدانیم میفهمید چه اتفاقی برای اقتصاد و زندگی مردم افتاده است.و اگر میفهمید، بهجای انکار و حرفهای کلی، بگویید قرار است چه کاری برای حل آن انجام دهید.
مشکلات اقتصادی بهاندازه کافی مردم را تحت فشار گذاشتهاند؛ دیگر لازم نیست با نادیده گرفتن آنها و انکار واقعیت، نگرانی و خشم مردم را بیشتر کنید.