رفتوآمدهای مکرر دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن، نامه جیدی ونس به محسن رضایی، سفر هیئت ایرانی به قطر و تحرکات دیپلماتیک عاصم منیر، همگی از وجود تحولات قابلتوجهی در عرصه دیپلماسی منطقهای حکایت دارند. با این حال، آنچه بیش از خود این تحولات نگرانکننده است، تناقض و آشفتگی در روایت رسمی وزارت امور خارجه ایران است.
واقعاً ایکاش میشد جای سخنگوی ارتش پاکستان را با سخنگوی وزارت خارجه ایران عوض کرد! سخنگوی ارتش پاکستان از امیدواری به دستیابی به توافق سخن میگوید و رفتوآمدهای عاصم منیر را نشانهای مثبت برای پیشرفت مذاکرات میداند؛ اما در طرف ایرانی، سخنگوی وزارت خارجه تقریباً هر خبری را که میتواند نشانهای از پیشرفت دیپلماتیک باشد، تکذیب میکند یا در چارچوب همکاریهای دوجانبه تقلیل میدهد.
آقای بقایی اعلام میکند که در این مقطع هیچگونه مذاکره هستهای در جریان نیست؛ در حالی که آقای عراقچی از بررسی پیشنهادهای هستهای صحبت میکند. این دو موضع دستکم در ظاهر با یکدیگر همخوانی ندارند. البته آقای بقایی میتواند درباره مسیر و راهبرد مذاکرات دیدگاه شخصی خود را داشته باشد، اما جایگاه سخنگویی جایگاه سیاستگذاری نیست. انتظار از ایشان این است که موضع رسمی وزارت خارجه و جمعبندی تیم مذاکرهکننده را به افکار عمومی منتقل کنند، نه اینکه برداشت شخصی خودشان از راهبرد کشور را بهعنوان موضع رسمی دستگاه دیپلماسی اعلام کنند. آقای بقایی، شما سخنگوی وزارت امور خارجه هستید، نه سیاستگذار آن!
از سوی دیگر، ترامپ پیام ونس را با ملاحظات بشردوستانه توجیه میکند. اگر این ادعا نادرست است، چرا وزارت خارجه صریحاً آن را رد نمیکند و درباره ماهیت واقعی این پیام توضیح نمیدهد؟ و اگر درست است، چرا باید افکار عمومی همچنان در بیخبری از جزئیات و اهداف این ارتباط باقی بماند؟
مشکل اساسی همینجاست؛ وزارت خارجه ظاهراً سیاست خود را بر پایه انکار و ابهام در اطلاعرسانی بنا کرده است. نه افکار عمومی میداند مذاکرات دقیقاً در چه مرحلهای قرار دارد، نه روشن است پیشنهادهای مطرحشده چه ماهیتی دارند و نه مشخص است رفتوآمدهای دیپلماتیک اخیر در چارچوب چه رایزنیهایی صورت میگیرند.
وقتی سخنگوی ارتش پاکستان از احتمال توافق سخن میگوید، اما سخنگوی وزارت خارجه ایران همان تحرکات را صرفاً در چارچوب همکاریهای دوجانبه تعریف میکند، این پرسش جدی مطرح میشود که چرا روایت طرف پاکستانی از تحولات دیپلماتیک، امیدوارکنندهتر از روایت دستگاه دیپلماسی ایران است؟
مذاکره کردن یا نکردن، تصمیمی سیاسی و در اختیار مسئولان کشور است؛ اما مردم حق دارند بدانند دستگاه دیپلماسی کشورشان چه مسیری را دنبال میکند. شفافیت در اطلاعرسانی نه امتیاز دادن به طرف مقابل است و نه افشای اسرار مذاکرات؛ بلکه حداقل وظیفه دستگاهی است که مسئولیت سیاست خارجی کشور را بر عهده دارد.
طبیعتاً درباره مذاکرات با آمریکا، نحوه مواجهه با جنگ و حتی راهبرد کلی کشور، میان مردم دیدگاهها و برداشتهای متفاوتی وجود دارد. قرار نیست همه مردم با مذاکره موافق باشند یا همه نگاه واحدی به تحولات داشته باشند؛ اما یک مطالبه مشترک وجود دارد: مردم حق دارند بدانند مسئولان کشور دقیقاً چه میکنند، چه مسیری را دنبال میکنند و کشور در چه مرحلهای از این تحولات قرار دارد. اختلافنظر سیاسی نمیتواند توجیهی برای بیخبری عمومی باشد. فارغ از اینکه موافق یا مخالف مذاکره باشیم، همه میخواهیم بدانیم چه اتفاقی در حال رخ دادن است.
آقای بقایی، اگر مذاکرهای در جریان نیست، صریح و مستند اعلام کنید؛ اگر مذاکرات و رایزنیهایی در جریان است، موضع رسمی تیم مذاکرهکننده را منعکس کنید. نمیشود از یک طرف وزیر خارجه از بررسی پیشنهادهای هستهای سخن بگوید و از طرف دیگر سخنگوی همان وزارتخانه تصویری کاملاً متفاوت ارائه دهد.
مسئله این نیست که چرا مذاکره میکنید یا چرا مذاکره نمیکنید؛ مسئله این است که چرا افکار عمومی باید برای فهمیدن واقعیت تحولات دیپلماتیک کشور، روایت سخنگوی ارتش پاکستان را دنبال کند، نه سخنگوی وزارت خارجه خودش را؟