جنگ آغاز شده و در چنین شرایطی، مسئله فقط انتخاب میان «جنگیدن» یا «مذاکره کردن» نیست. راههای مختلفی برای پایان دادن به این وضعیت وجود دارد و در هر دو طرف، جریانهایی هستند که تمام تلاش خود را برای شکست مذاکرات و ادامه درگیری میکنند. اما در این میان باید یک سؤال ساده را فراموش نکنیم: ما برای چه چیزی سیاستگذاری میکنیم؟ برای اینکه جنگ را تا جای ممکن طولانی کنیم، یا برای اینکه مردم بتوانند دوباره زندگی کنند؟
در این میان، عدهای با استایلهای علمی، کتوشلوار و حتی ریشهای تیغزده، ظاهر خود را بهروز کردهاند و یاد گرفتهاند علمیتر صحبت کنند تا ایدههای آخرالزمانی خود را در قالبی جدید عرضه کنند؛ اما در نهایت همان جنگطلبان تندرویی هستند که فقط زبانشان عوض شده است. همین افراد در صداوسیما و در برنامهای پیشنهاد میکنند تنگه هرمز را بهعنوان اهرم فشار به کار بگیریم و حتی حملات محدودی به امارات آغاز کنیم؛ با این محاسبه که افزایش قیمت انرژی و بیثباتی در بازارهای آمریکا بتواند فشار اقتصادی و سیاسی بر دولت ترامپ ایجاد کند و در انتخابات میاندورهای به ضرر او تمام شود.
بیایید فرض کنیم این محاسبه کاملاً درست از آب درآمد: تنش را افزایش دادیم، قیمت انرژی بالا رفت، بازارهای آمریکا تحت فشار قرار گرفت و آمریکا هم تا انتخابات وارد جنگ گستردهتری نشد. بعد ترامپ در انتخابات شکست خورد. خب، بعد چه؟ هنوز حدود دو ماه تا آغاز به کار کنگره جدید باقی مانده است. اگر در همین فاصله، آمریکا در واکنش به این شکست و تشدید تنشها تصمیم بگیرد حملات گستردهای علیه ایران انجام دهد و شهرهای ما را بمباران کند، برنامه ما چیست؟ آیا استراتژی فقط تا لحظه اعلام نتایج انتخابات طراحی شده یا برای فردای آن هم پاسخی داریم؟
این مسئله فقط به حمله نظامی محدود نمیشود. ما همین حالا با پیامدهای اقتصادی جنگ مواجهیم؛ دلار به ۲۷۰ هزار تومان رسیده، قدرت خرید کاهش یافته و تأمین بنزین، دارو و کالاهای اساسی با فشار بیشتری همراه شده است. اینها سناریوهای احتمالی آینده نیستند؛ بخشی از وضعیت امروز مردم هستند. اگر قرار است برای آمریکا هزینه ایجاد کنیم، باید هزینهای را که خودمان میپردازیم هم در همان محاسبات وارد کنیم.
اینجاست که بخشی از این استدلالها عجیب به نظر میرسد. برای نشان دادن وضعیت شکننده آمریکا، به بازار سهام، قیمت انرژی و تورم آن کشور نگاه میکنیم؛ اما وقتی به وضعیت خودمان میرسیم، همین متغیرها گویی دیگر بخشی از محاسبات راهبردی نیستند و به محاسبات الهی دل میبندیم. اگر فشار اقتصادی بر آمریکا را نشانه هزینهپذیری جنگ میدانیم، چرا فشار اقتصادی خودمان را نمیبینیم؟ چرا تورم، سقوط ارزش پول ملی و فشار بر معیشت مردم، نشانه فرسایش خودمان محسوب نمیشوند؟
اقتصاد فقط ابزاری برای فشار آوردن به طرف مقابل نیست؛ اقتصاد همان چیزی است که مردم با آن زندگی میکنند. وقتی قیمتها بالا میرود، پول ملی ارزشش را از دست میدهد و دارو و بنزین به مسئله تبدیل میشوند، اینها فقط اعداد روی نمودار نیستند؛ اینها زندگی مردم هستند.
نمیشود برای یک نقطه زمانی، یعنی انتخابات، استراتژی طراحی کرد و درباره فردای آن پاسخ روشنی نداشت. اگر جنگ ادامه پیدا کرد، اگر فشار نظامی بیشتر شد و اگر وضعیت اقتصادی مردم بدتر شد، چه؟ نقطه پایان این مسیر کجاست؟
ما قرار نیست برای یک جنگ بیپایان آماده شویم؛ ما میخواهیم زندگی کنیم. سؤال اصلی این نیست که چطور میتوانیم بیشترین هزینه را به طرف مقابل تحمیل کنیم؛ سؤال این است که چطور میتوانیم جنگ را تمام کنیم، پیش از آنکه هزینه ادامه آن از توان مردم برای زندگی کردن بیشتر شود؟