سالهاست درباره حق زن حرف میزنیم؛ از حق تحصیل و کار گرفته تا حق انتخاب لباس، همسر و سبک زندگی. اما درست در جایی که بحث به میل جنسی و رابطه میرسد، ناگهان بسیاری از همان مدافعان حقوق زن عقب میکشند. زن تا جایی حق انتخاب دارد که انتخابش با تصویری که جامعه از «زن محترم» ساخته، تناقض نداشته باشد.
در این نگاه، زن اغلب نه به عنوان یک انسان دارای میل، بلکه به عنوان موجودی دیده میشود که باید در برابر میل دیگران از خود محافظت کند. مرد خواهان است و زن پاسخدهنده. مرد میل دارد و زن باید مرز بگذارد. مرد میخواهد و زن باید تصمیم بگیرد که اجازه بدهد یا ندهد. تمام داستان حول خواسته مرد میچرخد و زن تقریباً هیچوقت صاحب خواسته نیست.
انگار زن خودش هیچ نیازی ندارد. گویی میل جنسی چیزی است که فقط مردان تجربه میکنند و اگر زنی از آن سخن بگوید، ناگهان از جایگاه «زن محترم» خارج شده است.
این تصویر در ظاهر ممکن است دفاع از زن به نظر برسد، اما در عمق خودش میتواند شکل دیگری از انکار زن باشد. وقتی زنی را موجودی کاملاً بیمیل، پاک و دستنخورده تصور میکنیم که فقط باید از خود در برابر مردان هوسران محافظت کند، در واقع بخشی از انسانیت او را حذف کردهایم.
چرا زن نباید میل داشته باشد؟
چرا زنی که از نیاز جنسی خود صحبت میکند باید با نگاه متفاوتی دیده شود؟ چرا اعتراف به داشتن میل برای مردان امری طبیعی تلقی میشود، اما برای زنان چیزی شرمآور یا حتی خلاف شأن تلقی میشود؟
مشکل دقیقاً همینجاست.زن را گاهی آنقدر «مقدس» میکنند که دیگر اجازه نمیدهند انسان باشد.
مقدس کردن زن، اگر به معنای تبدیل کردن او به موجودی بیمیل، بینیاز و همیشه معصوم باشد، لزوماً آزادی او نیست. چه تفاوتی دارد که جامعه زن را به عنوان موجودی برای استفاده مرد تعریف کند یا به عنوان موجودی آنقدر مقدس که حتی حق صحبت درباره میل خودش را نداشته باشد؟ در هر دو حالت، دیگری درباره زن تصمیم گرفته است که زن «باید» چگونه باشد.
یکی میگوید زن برای ارضای میل مرد است.دیگری میگوید زن نباید اصلاً میل داشته باشد.
اما هیچکدام زن را همانطور که هست نمیبینند: انسانی که میتواند میل داشته باشد، میتواند نداشته باشد، میتواند عاشق شود، میتواند نخواهد، میتواند بخواهد و میتواند درباره تمام اینها خودش تصمیم بگیرد.
این تمایز مهم است: دفاع از حق زن برای داشتن میل، به معنای دفاع از هر نوع رابطهای نیست. به معنای نادیده گرفتن رضایت هم نیست. برعکس، درست به دلیل اینکه زن صاحب میل و اراده است، رضایت او معنا پیدا میکند.
اگر زن صرفاً یک «پاسخدهنده» باشد، رضایت او هم تبدیل میشود به یک مانع حقوقی در برابر خواسته مرد.
اما اگر زن را صاحب میل و اراده بدانیم، رابطه جنسی دیگر داستان «مرد خواهان و زنِ اجازهدهنده» نیست. رابطه میان دو انسان است؛ دو انسانی که هرکدام میتوانند خواستهای داشته باشند و هرکدام حق دارند درباره بدن و زندگی خود تصمیم بگیرند.
زن میتواند بخواهد.
زن میتواند نخواهد.
زن میتواند رابطه داشته باشد یا نداشته باشد.
میتواند یک رابطه را بپذیرد و رابطه دیگری را رد کند.
میتواند نظرش را تغییر دهد.
و هیچکدام از اینها بهتنهایی چیزی از ارزش انسانی او کم نمیکند.
همانطور که داشتن میل جنسی، یک مرد را موجودی هوسران و بیارزش نمیکند، داشتن میل جنسی نیز یک زن را موجودی بیارزش یا «کمتر محترم» نمیکند.
مسئله این نیست که جامعه باید زن را تشویق به رابطه جنسی کند. اتفاقاً جامعه نباید برای زن تعیین کند که باید داشته باشد یا نباید داشته باشد. آزادی دقیقاً از جایی شروع میشود که انتخاب از آنِ خود فرد باشد.
اگر زنی نخواهد وارد رابطه شود، این انتخاب باید محترم باشد.
اگر زنی بخواهد وارد رابطه شود، باز هم انتخاب او باید متعلق به خودش باشد.
خط قرمز، خود رابطه نیست.
خط قرمز، اجبار است.
خط قرمز، سوءاستفاده است.
خط قرمز، نادیده گرفتن رضایت انسان دیگری است.
و درست به همین دلیل، تبدیل کردن زن به موجودی که اصلاً نباید درباره میل جنسی خودش حرف بزند هم راهحل نیست.
ما نمیتوانیم از یک طرف علیه نگاه ابزاری به زن اعتراض کنیم و از طرف دیگر خودمان او را از داشتن میل محروم کنیم. نمیتوانیم بگوییم زن انسان است، اما فقط تا جایی که درباره موضوعاتی صحبت کند که جامعه برایش مجاز دانسته است.
زن اگر انسان است، باید تمام پیچیدگیهای انسانی را هم داشته باشد.
میل، ترس، عشق، تنهایی، کشش، تردید، انتخاب و حتی تناقض.
انسان بودن یعنی همین.
شاید زمان آن رسیده باشد که از دوگانهای که زن را میان «ابزار جنسی» و «موجود مقدس و بیمیل» گرفتار کرده عبور کنیم.
زن هیچکدام از این دو نیست.
زن یک انسان است.
و بدن و میل او پیش از آنکه موضوع قضاوت جامعه، مذهب، فرهنگ، مردان یا حتی مدافعان افراطی او باشد، متعلق به خودش است.
حق زن فقط حق «نه گفتن» نیست.
حق انتخاب است.
و انتخاب واقعی زمانی معنا دارد که «نه» و «بله» هر دو، تا زمانی که آزادانه و با رضایت باشند، از سوی خود انسان امکانپذیر باشند.
شاید این همان خط قرمزی باشد که هنوز بسیاری حاضر نیستند از آن عبور کنند: پذیرفتن اینکه زن نه فقط موضوع میل دیگران، بلکه خودش نیز صاحب میل است.