پدرم وقتی بچه بودم، هر بار که چیزی مینوشت یا پای نوشتهای را امضا میکرد، آخرش مینوشت: «به امید روزهای بهتر».
آن روزها معنای این جمله را نمیفهمیدم. برای من، روزهای بهتر چیزی شبیه یک وعده بود؛ چیزی که بزرگترها دربارهاش حرف میزدند و من فکر میکردم بالاخره یک روز از راه میرسد. فکر میکردم آدمها سختی میکشند، صبر میکنند و بعد، زندگی بالاخره روی خوشش را نشان میدهد.
بچه بودم. نمیدانستم بعضی انتظارها میتوانند آنقدر طولانی شوند که از یک نسل به نسل دیگر برسند. نمیدانستم ممکن است آدمی تمام عمرش را به امید روزهای بهتر بگذراند، پیر شود، موهایش سفید شود و هنوز وقتی از آینده حرف میزند، همان جمله را تکرار کند.
حالا بزرگتر شدهام و معنای آن جمله را جور دیگری میفهمم.حالا میفهمم پشت آن چند کلمه، چقدر آرزوی زندگی بوده؛ چقدر خستگی، چقدر صبر و چقدر امید به اینکه شاید فردا کمی مهربانتر از امروز باشد.و تلخترین بخش ماجرا این است که من هم، در آغاز جوانیام، گاهی خودم را در حال تکرار همان جمله میبینم.
به امید روزهای بهتر.اما مگر چند بار میشود زندگی را به فردا موکول کرد؟ چند بار میشود به خودمان گفت هنوز وقت هست، هنوز فرصت داریم، هنوز شاید همهچیز درست شود؟ چند نسل باید چشمانتظار بمانند تا بالاخره نوبت زندگی کردنشان برسد؟
پدرم آن روزها آرزوی روزهای بهتر را داشت. من هم دارم. و فکر کردن به این شباهت، چیزی درونم را به درد میآورد؛ اینکه با وجود تمام سالهایی که گذشته، با وجود تمام عمرهایی که سپری شده، هنوز برای داشتن یک زندگی معمولی به همان امید پناه میبریم.
ما مگر چه میخواستیم؟
مگر خواستهمان چیزی بیشتر از زندگی بود؟
میخواستیم جوانی کنیم. میخواستیم به کنسرت برویم، موسیقی گوش بدهیم، با دوستانمان بخندیم، عاشق شویم، سفر برویم و برای آیندهای که قرار بود بسازیم، رؤیا داشته باشیم. میخواستیم شبها با خیال راحت بخوابیم و صبحها بدون ترس از خبرهای تلخ بیدار شویم. میخواستیم دغدغهمان فردایی باشد که قرار است در آن اتفاق خوبی بیفتد، نه فردایی که نمیدانیم چه نگرانی تازهای با خودش میآورد.
اما سالهاست که زندگی ما در میان خبرهای اعدام، سایهٔ جنگ، فشار اقتصادی و اضطراب آینده گرفتار شده است.
هر روز خبری تازه، نگرانی تازه و دلیلی تازه برای ترسیدن. هر روز حسابوکتاب بیشتر، قدرت خرید کمتر و فاصلهای طولانیتر میان آنچه میخواهیم و آنچه واقعاً میتوانیم داشته باشیم.
جوانی که باید در این سالها جهان را کشف کند، حالا گاهی تمام انرژیاش را صرف این میکند که بفهمد چطور میتواند از پس زندگی بربیاید. کسی که باید برای آیندهاش نقشه بکشد، نمیداند آیا اصلاً میتواند به برنامههایش تکیه کند یا نه. کسی که باید از فردا هیجانزده باشد، از فکر کردن به آن میترسد.
و من از خودم میپرسم: چه بر سر زندگی ما آمده است؟
چرا باید برای خوشحال بودن، اینهمه دلیل و اجازه و فرصت لازم داشته باشیم؟ چرا یک شب شادی، یک کنسرت، یک سفر ساده یا چند ساعت آسودگی خیال، گاهی به چیزی تبدیل میشود که باید با حسرت دربارهاش حرف بزنیم؟ چرا باید اینهمه از زندگی عقب بمانیم، فقط چون بخش بزرگی از توانمان صرف نگرانی برای ابتداییترین نیازهایمان میشود؟
ما فقط از نظر اقتصادی آسیب ندیدهایم؛ ما از نظر روحی هم خسته شدهایم. از بلاتکلیفی، از خبرهای تلخ، از نگرانی برای خانوادههایمان، از آیندهای که مدام دورتر به نظر میرسد و از این احساس فرساینده که زمان میگذرد، اما زندگی آنطور که باید، پیش نمیرود.
شاید کسی که از بیرون نگاه میکند، بگوید همهٔ نسلها سختی کشیدهاند. درست است؛ زندگی هیچوقت برای هیچ نسلی کاملاً آسان نبوده است. اما این واقعیت، چیزی از حق ما برای داشتن روزهای بهتر کم نمیکند. رنج نسلهای پیشین نباید به سرنوشت اجباری نسلهای بعد تبدیل شود.
قرار نبود ما هم همان حسرتها را به ارث ببریم.
قرار نبود پدران و مادرانمان سالها منتظر بمانند تا ما نیز بزرگ شویم و همان انتظار را ادامه دهیم. قرار نبود هر نسل، بخشی از جوانیاش را قربانی امید به آیندهای کند که نسل بعد هم مجبور باشد در انتظارش بماند.
چندین نسل را تباه کردند؛ نه فقط با گرفتن فرصتها، بلکه با گرفتن زمان. با سالهایی که گذشتند، با امیدهایی که فرسوده شدند و با زندگیهایی که میتوانستند شکل دیگری داشته باشند.
چون زمان، تنها چیزی است که هیچکس نمیتواند به ما برگرداند.
اگر خانهای را از دست بدهیم، شاید روزی خانهای دیگر بسازیم. اگر پولی را از دست بدهیم، شاید روزی دوباره به دستش بیاوریم. اگر شرایطی تغییر کند، شاید بتوانیم زندگیمان را از نو سامان بدهیم. اما با جوانیای که زیر بار اضطراب گذشته چه کنیم؟ با روزهایی که میتوانستند خاطره شوند و نشدند؟ با فرصتهایی که از دست رفتند، با رؤیاهایی که به تعویق افتادند و با آن نسخه از خودمان که شاید در شرایطی بهتر میتوانستیم باشیم؟
برای زندگیهای نزیسته چه جبرانی وجود دارد؟
برای جوانیای که بهجای خاطره، نگرانی به یادگار گذاشته است، چه میتوان کرد؟
و چقدر تلخ است که آدم در سنی که باید بیشترین امید را به آینده داشته باشد، گاهی بیشتر از هر چیز دیگری نگران همان آینده باشد.
من به آن جملهٔ پدرم فکر میکنم: «به امید روزهای بهتر».
شاید آن روزها، وقتی بچه بودم، نمیفهمیدم چرا این جمله را مینویسد. شاید خیال میکردم امید داشتن یعنی مطمئن بودن از اینکه همهچیز بالاخره درست میشود. اما امروز فکر میکنم امید گاهی فقط راهی است که آدم برای ادامه دادن پیدا میکند؛ تلاشی برای باور داشتن به اینکه تمام این سختیها قرار نیست آخرین تعریف زندگی باشند.
ولی امید، بهتنهایی، جای زندگی را نمیگیرد.
نمیشود از یک انسان خواست تمام عمرش را امیدوار بماند، بیآنکه فرصت تجربه کردن چیزهایی را داشته باشد که به آنها امید بسته است. نمیشود مدام از آینده حرف زد و سهم امروز را فراموش کرد. نمیشود به نسلها گفت صبر کنید، روزهای بهتر خواهند آمد، و بعد از آنها انتظار داشت که ازدسترفتن سالهای عمرشان را نادیده بگیرند.
ما به روزهای بهتر نیاز داریم، اما نه فقط بهعنوان وعدهای برای آینده؛ بهعنوان حقی برای امروز.
حق داریم آرامش داشته باشیم. حق داریم بدون ترس برای زندگیمان برنامه بریزیم. حق داریم شادی را تجربه کنیم، از جوانیمان خاطره بسازیم و برای آیندهای که میخواهیم، تلاش کنیم. حق داریم زندگیمان چیزی بیشتر از عبور از بحرانهای پشت سر هم باشد.
گاهی فکر میکنم اگر روزی فرزندانی داشته باشم، دلم میخواهد وقتی از آینده حرف میزنم، مجبور نباشم جملهٔ پدرم را با همان حسرت تکرار کنم. دلم میخواهد بتوانم از روزهای خوبی بگویم که واقعاً تجربه کردهایم، نه فقط روزهایی که تمام عمر منتظرشان ماندهایم.
دلم میخواهد روزی برسد که امید به روزهای بهتر، دیگر جملهای برای تحمل کردن امروز نباشد؛ جملهای باشد برای مشتاقانه انتظار کشیدن فردا.
روزی که جوانها بهجای فکر کردن به رفتن، از ساختن حرف بزنند. بهجای نگرانی از جنگ، برای آینده برنامه بریزند. بهجای حسرت یک زندگی معمولی، فرصت کنند زندگی خودشان را آنطور که دوست دارند بسازند.
نمیدانم آن روز چه زمانی میرسد. نمیدانم چند سال دیگر باید بگذرد و چند بار دیگر باید همان جمله را تکرار کنیم.
فقط میدانم که ما هم بخشی از همین عمر محدودیم؛ انسانهایی با روزهای محدود، آرزوهای واقعی و فرصتهایی که برای همیشه منتظر نمیمانند.
و هیچکس نباید مجبور باشد تمام زندگیاش را صرف انتظار برای شروع زندگی کند.
پدرم وقتی بچه بودم، مینوشت: «به امید روزهای بهتر».
حالا من بزرگ شدهام و هنوز دلم میخواهد به همان روزها برسم.
اما این بار، وقتی آن جمله را در ذهنم تکرار میکنم، یک سؤال همراهم است؛ سؤالی که هرچه بیشتر به آن فکر میکنم، سنگینتر میشود:
اگر پدرانمان به امید روزهای بهتر زندگی کردند و ما هم داریم به امید روزهای بهتر زندگی میکنیم، پس چه کسی قرار است بالاخره آن روزهای بهتر را زندگی کند؟
چند نسل دیگر باید منتظر بمانند؟
چند جوان دیگر باید بهترین سالهای عمرشان را در اضطراب و حسرت بگذرانند؟
چند زندگی دیگر باید به فردا موکول شود؟
ما از دنیا چیز زیادی نمیخواستیم.
فقط میخواستیم وقتی سالها بعد به گذشته نگاه میکنیم، بهجای اینکه بگوییم «کاش آن روزها زندگی کرده بودیم»، بتوانیم لبخند بزنیم و بگوییم:
بالاخره زندگی کردیم.
ما هم حق داشتیم زندگی کنیم؛ نه فقط به امید روزهای بهتر، بلکه در خودِ روزهای بهتر.