عدهای که خود را حامی نظام میدانند، چنان رفتار میکنند که انگار خیابان، تریبون و حق اعتراض در انحصار آنهاست. میتوانند جمع شوند، شعار بدهند، به رئیسجمهور و مسئولان دیگر توهین کنند، خواهان برکناریشان شوند و سیاستهایشان را به شدیدترین شکل زیر سؤال ببرند. میتوانند تصمیم دولت را خیانت بخوانند، مذاکره را سازش بدانند و هرکس را که مطابق خواستهشان عمل نمیکند، بیکفایت، ترسو یا وابسته معرفی کنند. در این نگاه، حتی رأی مردم هم تا جایی اعتبار دارد که نتیجهاش مورد پسند آنها باشد.
اعتراضشان «مطالبهگری» نام میگیرد، خشمشان نشانه دلسوزی است و تندرویشان به حساب نگرانی برای کشور گذاشته میشود. اگر تجمع کنند، از حضور مردم حرف میزنند؛ اگر فریاد بزنند، صدای ملت است؛ اگر به مسئولی بتازند، دارند از مسئولان پاسخ میخواهند. انگار برای هر رفتاری، توجیهی آماده وجود دارد، به شرط آنکه از طرف خودشان باشد.نوعی حق پنداری در این جماعت موجود است که حماقتبار و خندهدار است.
اما این ادعای نمایندگی مردم بر چه اساسی است؟ در انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۳، حدود ۶۰ درصد واجدان شرایط اساساً شرکت نکردند. در جمهوری اسلامی که امکان مراجعه مستقیم و آزادانه به رأی مردم درباره ساختار حکومت فراهم نمیشود، انتخابات عملاً بار یک پرسش بزرگتر را هم به دوش میکشد. وقتی خود حکومت شرکت در انتخابات را نشانه حمایت از نظام معرفی میکند و از مردم میخواهد اگر نظام را قبول دارند رأی بدهند، نمیتواند بعد از رأیندادن این جمعیت، معنای سیاسی عدم مشارکت را نادیده بگیرد. البته نمیتوان گفت تکتک کسانی که رأی ندادهاند، انگیزه یکسانی داشتهاند؛ اما میتوان آنها را نوعی مخالف(خود مخالفین در درون خود گروههای متفاوتی هستند) دانست.
حتی برنده نهایی همین انتخابات هم کسی بود که با نقد وضع موجود و وعده تغییر وارد رقابت شد. این رأی لزوماً به معنای مخالفت با کل نظام نبود، اما تأیید ادامه وضع موجود هم نبود. پس گروهی که هم عدم مشارکت گسترده را نادیده میگیرد و هم مطالبه تغییر در میان رأیدهندگان را، با چه منطقی خودش را صدای همه مردم میداند؟
بااینحال، همین گروه حق اعتراض را برای دیگران به رسمیت نمیشناسد. کافی است کسی از بیرون این حلقه نقدی مطرح کند تا بهجای پاسخ به حرفش، سراغ نیت و هویتش بروند: چرا گفتی؟ به نفع چه کسی گفتی؟ چرا در این شرایط گفتی؟ چه کسی پشت توست؟ نقد هنوز تمام نشده، اتهامها شروع میشود. آنجا دیگر خبری از مطالبهگری نیست؛ ناگهان پای تشویش، دشمنی و همراهی با بیگانه به میان میآید.گویی اکثریت مردم جاسوس و نوکر آمریکا و اسرائیل هستند و این عده باید ایران را نجات دهند!
حتی حسن روحانی، کسی که حدود ۲۴ میلیون رأی آورده و سالها رئیسجمهور همین نظام بوده، برای انتشار یک بیانیه انتقادی(البته با موضع حامیانه از نظام) با تندترین توهینها مواجه میشود. میشود با کارنامه او مخالف بود، تصمیمهایش را نقد کرد و از او پاسخ خواست. اما رأی میلیونها نفر را نمیشود با فحش از تاریخ پاک کرد؛ همانطور که نمیشود بهجای پاسخ به یک بیانیه، حق حرفزدن نویسندهاش را زیر سؤال برد.
البته مخالفت با سرکوب یکی نیست. هرکس میتواند با روحانی یا هر فرد دیگری مخالفت کند. مسئله از جایی شروع میشود که یک گروه برای خودش آزادی اعتراض میخواهد، اما برای طرف مقابل خواهان سکوت، ممنوعیت و برخورد است.
در یک جامعه سالم، همین اقلیت هم باید بتوانند نظرشان را بگویند، تجمع کنند و از عقیدهشان دفاع کنند. اقلیتبودن، حق کسی را از بین نمیبرد. اما این حق متعلق به مخالفان آنها هم هست. مخالفان جمهوری اسلامی هم باید بتوانند جایی جمع شوند، بیانیه بدهند، سیاستهای حکومت را نقد کنند و حتی بگویند این ساختار را نمیخواهند؛ بدون اینکه صرف بیان این مخالفت، بهانهای برای سرکوبشان شود.
نمیشود خیابان برای یک گروه محل ابراز عقیده باشد و برای گروه دیگر محل ارتکاب جرم. نمیشود یک نفر با فریاد و توهین، دلسوز کشور شناخته شود و دیگری با یک نقد آرام، دشمن کشور.
اگر آزادی بیان حق است، باید برای کسی هم باشد که حرفش را دوست نداریم. وگرنه آنچه از آن دفاع میکنیم آزادی نیست؛ امتیازی است که میان خودیها تقسیم کردهایم.