
احکام تجویدی
حروف استعلاء ،حروف قلقله
غنه ،ادغام ،قلب ،اخفاء ،لین ،
(موارد غنه فرعی و کشش )
موارد غنه دو حرکتی (غنه فرعی)
1.نون و میم مشدد مانند: أنَّ عَمَّ
2.اقلاب تنوین و نون ساکن نزد حرف باء مانند: أَنبَاءُ سَمِیعٌ بَصِیرٌ
3. ادغام تنوین و نون ساکن نزد یمون از حروف یرملون مانند:
مَن یَشَاءُ
مِن وَالٍ
إِن نَفَعَتِ
مِن مَالٍ
4.اخفاء تنوین و نون ساکن نزد حروف مابقی مانند:
أنتُم
مَن جَاءَ
إِنقَلَبتُم
5.ادغام میم ساکن در میم متحرک مانند:
کَم مِن
لَهُم مِنهَا
6.اخفاء میم ساکن نزد حرف باء مانند:
رَبَّهُم بِهِم
~~~~~~~~~~~~~~~~~
صفات حروف ( استعلاء ) در قرآن
تعریف صفات حروف
به حالت های مختلفی که حرف در هنگام تلفظ در دستگاه تکلم، پیدا می کند مانند: سختی، نرمی، بلندی، تیزی و... گویند که این صفت می تواند جزء ذات حرف باشد یعنی جدایی ناپذیر که در حالات مختلف حرف (متحرک و بدون حرکت) همراه اوست و باید نشان داده شود ( صفات ذاتی مثل استعلاء، جهر، شدت، قلقله، لین، غنه، نبره ) یا اینکه در ذات حرف موجود نمی باشد بلکه بر اثر ترکیب حرف با حرکات و همنشینی با حروف دیگر، بر آن حرف عارض می گردد (صفات عارضی مثل تفخیم و ترقیق حرف راء، تغلیظ لام الله، احکام نون و میم ساکن و مد ).
از صفات ذاتی، برخی متضاد یکدیگرند که از این قرارند:
صفت استعلاء و استفال، صفت جهر و همس، صفت شدت و رخوت
و برخی دیگر غیر متضاد که فاقد صفت ضد خود هستند و عبارتند از :
صفت قلقله، لین، غنّه، نبره و...
که در ادامه موارد مذکور را آموزش خواهیم داد.
صفت استعلاء
معنای لغوی استعلاء عبارت است از برتری جویی و میل به بلندی و معنای اصطلاحی آن میل ریشه ی زبان به سمت بالا (سقف دهان ) در هنگام تلفظ برخی از حروف که عبارتند از:
ص ض ط ظ غ خ ق.
برای راحتی حفظ(خص ضغط قظ)
لازم به ذکر می باشد که این حروف (حروف استعلاء) با صدای پرحجم و درشت و دهان عمودی تلفظ می شوند و چهار حرف اول آن ها یعنی ص ض ط ظ از سه حرف مابقی درشت تر و قوی ترند.
صفت استفال نقطه ی مقابل صفت استعلاء است. استفال از لحاظ لغوی به معنای میل به پایین آمدن و از نظر اصطلاحی به معنای پایین آمدن ریشه زبان و دور شدن از سقف دهان هنگام تلفظ برخی از حروف است که بغیر از حروف استعلاء، مابقی حروف را شامل می شود. یعنی همه حروف به جز (ص ض ط ظ غ ق خ)
مثال کلمه ای صفت استعلاء
صَدَقَ قَصَصَ ضَرَبَ طَبَقاً قِنطَار ظَلّ ظِلَالُها ظَهرَک خَالدِین آخرة غَافِرینَ طَاغِینَ قَال قَائِلٌ
اَنتُم بِه
~~~~~~~~~~~~~~~~
صفات حروف ( قلقله ) در قرآن
تعریف صفت قلقله
معنای لغوی قلقله عبارت است از تکان خوردن یا بی قراری اما معنای تجویدی آن، حرکت مختصر حرف ساکن می باشد.
صفت قلقله که از صفات ذاتی و غیر متضاد است به پنج حرف ( ق ط ب ج د ) که به حروف مُقَلقَل نیز مشهور است، تعلق دارد. این حروف هرگاه ساکن شوند، چه در وسط کلمه یا در آخر، باید مختصری حرکت پیدا کنند که اگر رها نشوند، صدای این حروف به گوش نمی رسد. قلقله نباید به حرکت کامل ( فتحه، کسره، ضمه ) منجر شود که اشتباهی تجویدی است و لازم به ذکر است که مابقی حروف ( به جز حروف 5 گانه ی قطب جد ) در حالت سکون، نباید قلقله به خود بگیرند.
2 حرف ( ق ط ) به دلیل پرحجم بودن، حرکت مختصرشان متمایل به صدای ضمه می باشد. و سه حرف دیگر ( ب ج د ) به دلیل کم حجم بودنشان، صدایی متمایل به کسره دارند.
مثال کلمه ای صفت قلقله
یَقتُلُون طَریق صِرَاط کِتَاب إبرَاهیم حَجّ أجرًا حَمید بَعید