
هر پروژه ای که شروع می شود، یک بودجه ی اولیه دارد؛ عددهایی که اولِ کار رویِ کاغذ قشنگ به نظر می رسند. ولی ما که این را میدانیم، این بودجهیِ اولِ کار، یک «برآوردِ اولیه» است، نه یه «حکمِ قطعی». قیمتِ مصالح، دستمزد، هزینه حمل، حتی یک سری هزینههایِ پیشبینی نشده ، همه باید در این اولِ کار دیده شوند. اگر بودجهیِ ما فقط بر اساسِ قیمتهایِ امروز بسته شود و برایِ نوساناتِ فردا فکری نکند، عملاً داریم یک ساختمان رویِ هوا میسازیم.
گام اول: بودجهبندی؛ فکرِ فردا، امروز
ساختار شکست کار (WBS) و هزینهگذاریِ دقیق: بله، باید WBS را بشکنید و برایِ هر فعالیت، هزینهها را دقیق مشخص کنید. ابزارهایی مثلِ Primavera P6 یا MS Project اینجا خیلی کمک می کنند. می توانید «کاستلودینگ» (Cost Loading) کنید، یعنی هزینهها را به صورتِ زمانبندی شده در برنامه ببینید. ولی یادتان باشد؛ این هزینهها فقط «برآورد» هستند.
اضافه کردنِ «باکِ اضطراری»: بودجهیِ اصلی را که بستید، یک درصدِ مشخص (مثلاً ۵ تا ۱۰ درصد، بسته به ریسکِ پروژه) را به عنوانِ «ذخیرهیِ ریسک» در نظر بگیر. این پول برایِ روز مباداست؛ برایِ وقتی که قیمتِ سیمان به طور ناگهانی بالا می رود ، یا یک پیمانکارِ کلیدی، هزینه را اضافه می کند.
تحلیلِ «نقدینگی» (Cashflow): مهمتر از خودِ بودجه، آن است که بدانید پول را کی لازم دارید و کی می توانید پرداخت کنید. شاید خریدِ یک دستگاهِ گرانقیمت که بودجهاش در کلِ پروژه است، اگر همان روز پولش را نداشته باشید، کلِ پروژه قفل شود. پس باید یک «نمودارِ جریانِ نقدی» (Cashflow Curve) دقیق داشته باشید که نشان دهد کی پول لازم دارید و کی صورتوضعیتِ پیمانکار می آید. اینجاست که هماهنگیِ بینِ تیمِ مالی، خرید و کنترلِ پروژه حیاتی می شود.
گام دوم: پایشِ هزینهها؛ نبضِ زنده پروژه
اینجا دیگر بازیِ «آخرِ ماه» تمام شده. پایشِ هزینه یعنی دائماً حواستان به خرجها باشد.
گزارشِ «هشدار دهنده»، نه «آرامشبخش»: وظیفهیِ ما این نیست که فقط گزارشِ «همه چیز خوب است» بدهیم. باید وقتی میبینیم هزینهها دارد از بودجهیِ فعالیت یا کلِ پروژه جلو می زند، فوراً هشدار بدهیم. مثلاً اگه خریدِ مصالحِ یک هفته، ۲۰ درصد بیشتر از برآوردِ همان هفته شده، باید زنگِ خطر را به صدا در بیاورید. این گزارشِ «هشدار دهنده»، مدیر پروژه را مجبور می کند که دخالت کند.
«ریسکِ قیمت» را روزانه چک کنید: خیلی از پروژهها، به خصوص آن هایی که با ارز و طلا سر و کار دارند، باید نوسانِ قیمتِ مصالحِ کلیدی را روزانه یا هفتگی چک کنند. اگه قیمتِ یک متریالِ اساسی، در حال افزایش است، باید فوراً اثرش را رویِ کلِ بودجه یِ پروژه بررسی کنید و به مدیر پروژه اطلاع دهید.
«عددسازی» ممنوع!: وقتی میبینید هزینهها دارد از کنترل خارج می شود، نباید سعی کنید با عدد و رقم بازی و آن را در اکسل پنهان کنید. این کار فقط مشکل را بزرگتر می کند. باید صادقانه انحراف را گزارش بدهید و راهِ حل را با مدیر پروژه پیدا کنید. مثلاً شاید لازم باشد بودجهیِ یک فعالیتِ کماهمیتتر را کم کنید و به این فعالیتِ پرخرجتر اضافه کنید.
تطابقِ صورتوضعیت با «پیشرفتِ واقعی»: مهمترین بخشِ پایش، چک کردنِ صورت وضعیتهایِ پیمانکارهاست. باید مطمئن شوید که پولی که پرداخت میکنید، با کاری که پیمانکار واقعاً انجام داده، همخوانی دارد. گاهی پیمانکارها صورت وضعیتِ بیشتری از کارِ انجام شده ارائه می دهند. اینجاست که نقشِ تیمِ فنی و کنترلِ پروژه در «تأییدِ پیشرفتِ فیزیکی» برایِ صورت وضعیت، پررنگ می شود.
کنترلِ هزینه، یعنی دیدنِ همه عوامل به صورت یکجا. یعنی استفاده از ابزارهایِ نرمافزاری مثلِ P6 و MSP، ولی با درکِ عمیق از واقعیتِ کارگاه. یعنی صداقت با خود و مدیر پروژه، و اقدامِ به موقع برایِ جلوگیری از انحرافاتِ هزینهای. این کار، فقط ثبتِ خرج نیست؛ این مدیریتِ فعالِ مالیِ پروژهست.
ارادتمند شما
بهادری