
... این همه راه آمدهایم!
«پاسکال کازانووا» در کتاب «جمهوری جهانی ادبیات» برای هر جنبش و جریان ادبی، سه دوره قائل است: شکلگیری، گسترش و رقابت. حوالی 40 سال است که از اولین جرقههای یک جریان ادبی پویا و ماندگار در شاخهی جنوبی زبان کوردی میگذرد. دو مرکز جغرافیایی جریانساز، یعنی: کرماشان و ایلام با داستانهایی جیاواز، در این چلهی فرهنگی، دورهای از زیست هنری را آزمودهاند که به یقین در طول حیات تاریخیشان، سندی برای چنین امر مشابهی وجود ندارد.
این روح رهاشده از زبان عامه به سوی ادبیت زبان، برای بسیاری از ناظران عرصههای فرهنگی، اجتماعی و ... غیر منتظره و حتی غیر قابل باور است. پرواز شعر از دفتر این شاعران به کف جامعهی فرهنگی و ورود شعر به ساحت «امر اجتماعی» و همگانیتر شدن آن، توانست دوباره چتر هویتخواهیٍ «بازگشت به اصل خویش» را بگستراند. همان رانهی پرستیژبخشی که سالها و بلکه دههها در زیر غبار جبر قدرت، نهان شدهبود، دوباره غبارروبی شد و الماسهای درخشانش این سالها زینت فرهنگی ماست.
ما اولین مشقهایمان را در سالهای آخر دبیرستان نوشته بودیم. یعنی اواسط دههی شصت شمسی. در روزگاری که نوعی نگاه توتالیتاریستی با اشتدادی وصف ناپذیر بر جامعه سایه افکنده بود و تمام داشتههای نسل ما را سایهنشین خود ساخته بود، ورود به ساحتی تازه برای دستیابی به «امر هویتساز» آسان نبود.
تاریخ از هیچ شخصی عبور نخواهد کرد! و تاریخ ادبی ما در شاخه جنوبی زبان کوردی نیز از چنین گزارهای گذر نخواهدکرد. این تاریخ با نامهایی عجین شده که هر کسی را در جای خودش! قدر میداند و بر صدر مینشاند.
شروع شکلگیری حرکتهای ادبی کوردی و ورود به جریانات نوگرایی و ادبیت زبان برای کوردان کلهر، جدا از سُنت چندصدسالهی ادب گورانی، از همان آغازین سالهای هفتاد شمسی در گیلان غرب کلید خورد. شکلی که در ابتداییترین تصویر، تنها در بافت محدود و چهارچوب تعریف شدهای به نام انجمن ادبی، رنگ واقعیت به خود گرفت. پیش از این، هر کسی در فردیت خویش در حال تجربهای تعریف شده بود و همان داشتههای تعریفپذیر، توانستند چراغ راه شوند و در محافلی محدود اما مهم با نامهایی مثل «انجمن ادبی سروه» و ... قدرت نفوذ خود را در بین تودههای آگاه اما جدامانده از ریشههای خویش، بیشتر کنند.
«جریان»، جریان داشت. افراد تازهای هر ساله به آن پیوستند. کتاب منتشر کردیم. مانیفست شعر مدرن کلهری نوشتیم(1377). جشنواره برپا کردیم. رسانههای صوتی-تصویری، مکتوب و مجازی همراهی کردند و نمود چشمگیری از چنین حرکتی کمکم به لایههای زیرین جامعه نفوذ کرد تا «گسترشپذیریِ» چنین جریان نوگرایی، همراهی طیفهای مختلف مردم را با خود ببیند.
اما آیا چنین اتفاقاتی به سادگی شکل گرفتند؟ بدون شک پاسخ، «آری» نخواهد بود. این جریان، جمعی عاشق حقیقی یا دیوانهی مفرط میخواست که همزمان که شاعرند، بجنگند!. همزمان که میجنگند، پشت سرشان را هم ببینند!. با تلخیهای بسیار روبرو شوند. انگ و تهمت و برچسب بخورند. دیوارهای متعدد را در هم شکنند و حتی از جیبشان بگذرند و پیش بیایند و تا آنجا که مقدور باشد، «قلمرو عمومی» را از قانونهای سرخ و سفید و آبی، پس بگیرند.
رضا موزونی یکی از این معدود همراهان ماست که علاوه بر وجه شاعرانهاش، در امر گسترش چنین جریانی با تمام توانش تلاش کرد. او برخلاف عدهای که تنها و تنها به وجه شاعرانگی خویش توجه داشتند و منتظر بودند برای خواندن شعری در جایی از آنها دعوت شود، همزمان که شاعر بود، یک مجری-کارشناس موفق در رادیو و تلویزیون نیز بود.
رادیو تلویزیون کرماشان از مهمترین تریبونهای آن سالها در غیاب رسانههای مجازی امروز، هنوز مخاطبانی پر و پا قرص داشت. دهههای پیش از این هم توانسته بود با اعتبار نامهایی بزرگ همچون: مظهر خالقی، حسن زیرک و دهها چهرهی کورد دیگر، کارنامهای تعریف شده و موفقیتآمیز داشته باشد. پس از سالها رخوت، این رسانه دوباره به عنوان یک فرصت در اختیار مردم قرار گرفت و با زبان مردم پیوند یافت. اما چگونه؟
یک و نیم دهه تلاش رضا موزونی و همراهانش در رادیو و تلویزیون کرماشان، بی آنکه رنگ تعلق پذیرد، برای نسلهایی از مردم کرماشان یادآور بسیاری از فاکتورهای هویت فرهنگی، زبانی، اجتماعی و... بود. آن سالها «نمودی فاخر» از زبان کوردی در رادیو کرماشان شنیده شد و به رانهای تبدیل شد تا رغبت بیشتری به احیای زبان مادری را برانگیزاند. تلویزیون هم با او و همراهانش توانست راهی روشن به دل مخاطبان بگشاید.
پس از آن همه سالی که گذشته و به دلایل گفته و ناگفتهی بسیار، او فضای چنین رسانهای را مقبول دیدگاههای خویش نمیداند، امروزه بسیارند مردمان شریفی که به او عشق می ورزند و از جان دوستترش میدارند. این را بارها و بارها شاهد بودهایم و دیدارها و برخوردهای مثبت افراد مختلف جامعه را با وی دیدهایم.
موزونی در هر سه بخش از تعریف «پاسکال کازانووا» سهمی قابل، دارد. چرا که در جریان ادبی دههی هفتاد کلهری، او نیز از پیشگامان بوده و صد البته رسانه، تنها اتفاق مهم در زندگی فرهنگیاش نیست. در عرصههایی مثل: ادبیات کودک و نوجوان، پژوهش در فرهنگ عامه و... نیز توانسته است نامی قابل اعتنا باشد. او از معدود افرادی است که برخی از آثارش به زبانهای دیگری ترجمه شده است. از جمله کتاب رُمان نوجوان «عشق و رنج و بلوط» در کشور مصر و کتاب «یخی که عاشق خورشید شد» به زبانهای اسپانیولی و...
خلاصه آن که مراقب باشیم! در خوداظهاریهای امروز مجازی و بازیهای غیریتساز خامدستان که برخیهایشان به ظاهر، شیفتهی فرهنگ و هنر کوردیاند، خادمان حقیقی فرهنگ و ادبیات کوردی فراموش نشوند.