چند ثانیه تماشای ویدئوی یک گربه که با تعجب به دوربین نگاه میکند، سگی که حرکات خندهدار انجام میدهد یا طوطیای که چند کلمه را تکرار میکند، کافی است تا حالمان بهتر شود. حیوانات بامزه در شبکههای اجتماعی میلیونها بازدید میگیرند و بسیاری از ما بدون فکر کردن، این ویدئوها را برای دوستانمان میفرستیم. اما پشت بعضی از این تصاویر دوستداشتنی، پرسشی مهم پنهان است: آیا حیوان واقعاً در حال بازی و لذتبردن است یا فقط برای سرگرمی ما تحت فشار قرار گرفته؟

محبوبیت محتوای حیوانات به خودی خود مسئلهای منفی نیست. این محتوا میتواند باعث افزایش علاقه مردم به حیوانات، تشویق به سرپرستی گرفتن آنها و حتی حمایت از پناهگاهها شود. بسیاری از صفحات مجازی با معرفی حیوانات بیسرپرست، برای آنها خانه پیدا میکنند یا هزینه درمانشان را جمعآوری میکنند. در چنین مواردی، دوربین میتواند ابزاری برای کمک باشد.
مشکل از جایی آغاز میشود که حیوان به وسیلهای برای تولید محتوای بیشتر تبدیل میشود. بعضی افراد حیوان خانگی خود را مجبور میکنند بارها یک حرکت خاص را تکرار کند، از واکنش ترسیده یا مضطرب او فیلم میگیرند و ناراحتیاش را با عنوان «بامزه» منتشر میکنند. گاهی حیوان را در موقعیتی قرار میدهند که از آن میترسد؛ مثلاً با صداهای ناگهانی، لباسهای آزاردهنده یا وسایل ناآشنا تحریکش میکنند تا واکنشی خندهدار ثبت شود.
ماجرا در برخی ویدئوها حتی خطرناکتر است. حیوانات وحشی برای گرفتن عکس در کنار گردشگران بیخبر، از زیستگاهشان جدا میشوند یا تحت آموزشهای خشن قرار میگیرند. حیوانات اگزوتیک نیز گاهی فقط به خاطر ظاهر متفاوتشان به خانهها آورده میشوند، بیآنکه صاحبشان از نیازهای واقعی، فضای مناسب و هزینه نگهداری آنها اطلاع داشته باشد. در نتیجه، حیوانی که زمانی ستاره یک صفحه بوده، ممکن است بعد از مدتی رها شود یا زندگی دشواری را تجربه کند.
یکی از دلایل تداوم این چرخه، واکنش ماست. هر لایک، بازدید و اشتراکگذاری به تولیدکننده پیام میدهد که این نوع محتوا ارزش ادامه دادن دارد. الگوریتمها هم معمولاً ویدئوهای احساسی و عجیب را بیشتر پخش میکنند. بنابراین مخاطب فقط تماشاگر نیست؛ او در موفقیت یا شکست این محتوا نقش دارد.
برای تشخیص یک ویدئوی سالم، باید به رفتار حیوان توجه کنیم. آیا بدنش آرام است؟ آیا امکان دور شدن از موقعیت را دارد؟ آیا نشانههایی از ترس، بیقراری، پرخاشگری یا تلاش برای فرار دیده میشود؟ اگر حیوان بارها مجبور به انجام کاری میشود یا شرایط فیلمبرداری غیرطبیعی به نظر میرسد، بهتر است آن محتوا را بازنشر نکنیم.
دوست داشتن حیوانات فقط به این نیست که از دیدنشان لذت ببریم. گاهی دوست داشتن واقعی یعنی دوربین را کنار بگذاریم و اجازه دهیم حیوان بدون مزاحمت زندگی کند. حیوانات بازیگران کمدی، وسیله تبلیغاتی یا ابزار افزایش دنبالکننده نیستند؛ آنها موجوداتی زندهاند، با ترس، نیاز، خستگی و حق انتخاب. شاید پیش از لایک کردن یک ویدئوی بامزه، بد نباشد از خودمان بپرسیم: این صحنه واقعاً برای حیوان هم بامزه است؟
ارادتمند: مهران زندیه