
سلام! توی قسمت قبلی دیدیم که مغزمان چطور برای صرفهجویی در انرژی، تصمیمگیریها رو میسپاره دست «سیستم یک» یا همون خلبان خودکار. حالا توی این قسمت میخوام برم سراغ یکی از خطرناکترین میانبرهای همین خلبان خودکار: سوگیری تأیید (Confirmation Bias).
تا حالا دقت کردید وقتی تصمیم میگیرید یک ماشین خاص بخرید، یکدفعه خیابون پر میشه از همون ماشین؟ یا وقتی از یک نفر خوشتون میاد، تمام رفتارهای اشتباهش به چشمتون «بامزه» میاد، اما همون رفتارها از طرف کسی که ازش بدتون میاد میشه «بیادبی»؟
سوگیری تأیید دقیقاً چیه؟
سوگیری تأیید یعنی مغز ما تمایل داره اطلاعاتی رو جستجو کنه، باور کنه و به یاد بیاره که با باورها و فرضهای قبلی خودش جوره، و در مقابل، تمام دادههایی که خلاف باورش هستن رو کلاً نادیده بگیره یا به نفع خودش تفسیر کنه!
در واقع ما فیلتری روی چشمهامون داریم که فقط شواهدِ اثباتِ حرفِ خودمون رو ازش رد میکنه.
چرا این سوگیری توی کار و زندگی فاجعه بار میاره؟
توی کسبوکار و پروژهها: وقتی عاشق یک ایده میشیم، فقط بازخوردهای مثبت مشتریها رو میشنویم و تموم نقدها و نشونههای شکست پروژه رو میگذاریم پای «کملطفی بقیه».
توی حل مسئله: به جای اینکه مسئله رو ریشهای تحلیل کنیم، اول یک فرض ذهنی میسازیم و بعد تمام دادهها رو جوری دستکاری میکنیم که همون فرض اولیه رو ثابت کنه!
توی روابط انسانی: اگر باور داشته باشیم همکارمون آدم بیمسئولیتیه، ۱۰ تا کار درستش رو اصلاً نمیبینیم، اما به محض اولین اشتباه، سریع میگیم: «دیدی گفتم؟!»
چطور از این تله ذهنی دربریم؟
۱. نقش «وکیل مدافع شیطان» رو بازی کنید: هر وقت روی یک نظر خیلی متعصب بودید، از خودتون بپرسید: «اگر فرض من کلاً غلط باشه، چه شواهدی توی محیط وجود داره که دارم ندید میگیرمشون؟»
۲. دنبال اثبات ردِ حرفتون باشید، نه تاییدش: به جای اینکه بگردید دنبال آدمهایی که باهاتون موافقن، نظر کسانی رو بپرسید که کاملاً مخالف زاویه دید شما فکر میکنند.
۳. دادهها را قبل از نتیجهگیری جمع کنید: اول تمام واقعیتها را روی کاغذ بیاورید، بعد نتیجه بگیرید؛ نه برعکس!
توی قسمت بعدی میخوام برم سراغ یک اشتباه دردناک دیگه؛ جایی که به خاطر هزینهها یا زمانهایی که قبلاً تلف کردیم، پای یک کار اشتباه میمونیم و بیشتر ضرر میکنیم! (مغالطه هزینه سوخته).
شما آخرین باری که مچ خودتون رو موقع «سوگیری تأیید» گرفتید کی بوده؟