
یکی از سختترین کارها در بازاریابی، فهمیدن چیزی است که مشتری واقعاً میخواهد.
نه چیزی که در یک پرسشنامه نوشته است، نه چیزی که در اولین گفتوگو بیان میکند و نه حتی محصولی که درخواست میکند.
چرا؟ چون چیزی که مشتری میخواهد، همیشه با چیزی که نیاز دارد یکسان نیست.
و از آن مهمتر، راهحلی که برای رسیدن به آن نیاز انتخاب کرده هم ممکن است بهترین راهحل نباشد.
بیایید سه مفهوم را از هم جدا کنیم:
نیاز، خواسته و راهحل.
نیاز، مسئله یا نتیجهای است که برای مشتری اهمیت دارد.
خواسته، شکل مشخصی است که مشتری برای برطرف کردن آن نیاز در ذهن خود انتخاب کرده.
راهحل، محصول یا خدمتی است که قرار است آن خواسته یا نیاز را برآورده کند.
مثلاً یک مشتری ممکن است بگوید: «من یک لپتاپ قوی میخواهم». لپتاپ، راهحل است.
«قوی بودن» یک ویژگی مورد انتظار است. اما نیاز واقعی ممکن است چیزی کاملاً متفاوت باشد:
او شاید میخواهد بتواند بدون کندی، کارهای روزمرهاش را انجام دهد یا ممکن است یک طراح باشد و به توان پردازشی بالا نیاز داشته باشد.
پس اگر فقط به جمله «لپتاپ قوی میخواهم» توجه کنیم، ممکن است محصولی را پیشنهاد دهیم که از نظر مشخصات فنی فوقالعاده است، اما برای مسئله واقعی او انتخاب مناسبی نیست.
این موضوع در کسبوکار اهمیت بسیار زیادی دارد. مشتری معمولاً با یک مسئله وارد بازار نمیشود و نمیگوید:
«من به دنبال کاهش ریسک خرید هستم.» یا «من میخواهم هزینه زمانی فرایند خرید را کاهش دهم.»
او معمولاً راهحل را بیان میکند مثلاً:
«این محصول را ارزانتر دارید؟»
«نسخه دیگری ندارید؟»
«امکان ارسال سریعتر هست؟»
«میتوانید امکانات بیشتری اضافه کنید؟»
«تخفیف نمیدهید؟»
این جملات اطلاعات مهمی دارند؛ اما نباید لزوماً آنها را بهعنوان نیاز نهایی مشتری در نظر بگیریم.
پشت هرکدام ممکن است مسئله دیگری وجود داشته باشد.
فرض کنیم مشتری از ما تخفیف میخواهد، واکنش طبیعی کسبوکار ممکن است این باشد:
«پس مشتری ما قیمتمحور است.»
و بعد تخفیف بیشتری ارائه کنیم. اما شاید مشتری هنوز ارزش محصول را درک نکرده باشد، در این حالت، مسئله او الزاماً قیمت نیست. مسئله ممکن است این باشد که هنوز مطمئن نیست پولی که پرداخت میکند، ارزش دریافت چیزی را که میگیرد دارد. در چنین شرایطی، شاید یک توضیح بهتر درباره محصول، نمونه کار، ضمانت، نظرات مشتریان قبلی یا شفافتر کردن مزیت محصول، بیشتر از تخفیف به تصمیم خرید کمک کند. بنابراین:
درخواست تخفیف، یک داده است؛ نه لزوماً پاسخ نهایی.
فرض کنیم کاربران یک نرمافزار مرتباً درخواست امکانات جدید دارند. یک کسبوکار ممکن است تمام درخواستها را به فهرست توسعه محصول اضافه کند.اما آیا این کار همیشه درست است؟ شاید نه.
گاهی مشتری یک ویژگی جدید میخواهد، چون استفاده از ویژگی فعلی برایش سخت است. در این صورت اضافه کردن قابلیت جدید ممکن است فقط پیچیدگی محصول را افزایش دهد. مسئله واقعی شاید «امکانات کمتر اما تجربه سادهتر» باشد. اینجاست که پرسیدن یک سؤال ساده میتواند بسیار ارزشمند باشد:
«چرا این ویژگی را میخواهید؟»
و بعد دوباره:
«این ویژگی قرار است چه مشکلی را برای شما حل کند؟»
گاهی پاسخ به همین سؤالها مسیر تصمیمگیری را کاملاً تغییر میدهد.
یکی از مهمترین تغییرات ذهنی در بازاریابی این است که به جای تمرکز صرف روی محصول، روی نتیجهای تمرکز کنیم که محصول برای مشتری ایجاد میکند.
یک دوربین نمیفروشد؛ امکان ثبت تصویر میدهد. یک دوره آموزشی فقط ویدئو نمیفروشد؛ دانش یا مهارتی ایجاد میکند. یک نرمافزار فقط مجموعهای از قابلیتها نیست؛ قرار است بخشی از یک مسئله کاری را حل کند. یک باشگاه ورزشی فقط تجهیزات و فضای تمرین ندارد؛ مشتری ممکن است به دنبال سلامتی، تناسب اندام یا احساس بهتر نسبت به خودش باشد. هرچه بهتر بفهمیم مشتری در نهایت دنبال چه نتیجهای است، بهتر میتوانیم:
محصول را طراحی کنیم،
پیام بازاریابی را بنویسیم،
قیمتگذاری کنیم،
پیشنهاد فروش بسازیم،
و حتی کانال ارتباط با مشتری را انتخاب کنیم.
برای همین، شاید یکی از کاربردیترین سؤالها در بازاریابی این باشد:
«مشتری چرا این را میخواهد؟»
و بعد دوباره:
«چرا؟»
و دوباره:
«چرا؟»
نه برای اینکه مشتری را خسته کنیم؛ برای اینکه از راهحل سطحی به مسئله عمیقتر برسیم. مشتری ممکن است بگوید:
«یک سایت میخواهم». چرا؟
«برای فروش بیشتر». چرا فروش بیشتری میخواهد؟
شاید کسبوکارش به مشتریان بیشتری نیاز دارد. چرا؟
شاید مشتریان فعلی به اندازه کافی بازگشت ندارند.
حالا مسئلهای که در ابتدا «طراحی سایت» به نظر میرسید، ممکن است به «جذب مشتری» یا حتی «نگهداشت مشتری» مربوط باشد.
در این حالت، اگر فقط سایت مورد درخواست مشتری را بسازیم، ممکن است دقیقاً همان چیزی را تحویل دهیم که خواسته است؛ اما مسئله اصلی او همچنان باقی بماند.
شناخت مشتری فقط این نیست که بدانیم چه محصولی میخواهد.
باید بفهمیم:
چه مسئلهای دارد؟
چه نتیجهای میخواهد؟
چرا راهحل فعلی را انتخاب کرده؟
و چه چیزی مانع تصمیم او شده است؟
این نگاه باعث میشود بازاریابی از «فروش یک محصول» فاصله بگیرد و به «حل یک مسئله» نزدیک شود.
شاید بهترین بازاریاب کسی نباشد که سریعتر از همه به درخواست مشتری پاسخ میدهد. شاید کسی باشد که قبل از پاسخ دادن، سؤال بهتری میپرسد.
در نهایت، مشتری همیشه محصولی را که ما میفروشیم نمیخواهد، او چیزی را میخواهد که فکر میکند آن محصول میتواند برایش ایجاد کند و وظیفه بازاریاب این است که بفهمد:
آن چیز دقیقاً چیست؟
شما تجربهای در این زمینه داشتید؟ در مقابل خواسته و نیاز مشتری چه مسیری را انتخاب کردید؟ راهحل شما درست بوده یا خیر؟