فرض کنیم یک کسبوکار مشتری خود را بهخوبی میشناسد. میداند مشتری چه کسی است، چه مسئلهای دارد، چگونه خرید میکند و چه عواملی روی تصمیم او اثر میگذارند. اما هنوز یک سؤال اساسی باقی مانده است:
"چرا این مشتری باید ما را انتخاب کند؟"
پاسخ این سؤال، ما را به یکی از مهمترین مفاهیم بازاریابی میرساند: ارزش پیشنهادی یا Value Proposition
گاهی ارزش پیشنهادی را با یک جمله تبلیغاتی اشتباه میگیریم. مثلاً:
«بهترین کیفیت بازار»
«قیمت مناسب»
«خدمات حرفهای»
«مشتریمداری»
«تجربه متفاوت»
این جملات ممکن است در تبلیغات استفاده شوند، اما به تنهایی ارزش پیشنهادی قدرتمندی ایجاد نمیکنند.
چون یک سؤال هنوز بیپاسخ مانده است:
این ویژگی دقیقاً چه ارزشی برای مشتری ایجاد میکند؟
اگر همه رقبا خودشان را «با کیفیت» معرفی کنند، کیفیت دیگر به تنهایی دلیل کافی برای انتخاب نیست.
اگر همه بگویند «قیمت مناسب»، این عبارت دیگر تمایز مشخصی ایجاد نمیکند.
اگر همه از «پشتیبانی عالی» صحبت کنند، مشتری باید بداند این پشتیبانی چه مشکلی از او حل میکند.
پس ارزش پیشنهادی چیزی بیشتر از فهرست ویژگیهای محصول است.
فرض کنیم یک فروشگاه آنلاین امکان ارسال سفارش در همان روز را دارد. این یک ویژگی است. اما آیا برای همه مشتریان ارزشمند است؟ نه لزوماً.
برای مشتریای که خرید عادی ماهانه انجام میدهد، شاید اهمیت زیادی نداشته باشد، اما برای کسی که فردا به محصول نیاز دارد، همین ویژگی میتواند یکی از مهمترین دلایل انتخاب باشد. پس:
"ویژگی محصول زمانی به ارزش تبدیل میشود که به یک مسئله واقعی مشتری متصل شود"
این تفاوت کوچک، در طراحی پیام بازاریابی بسیار مهم است.
بسیاری از کسبوکارها معرفی خودشان را اینطور انجام میدهند:
ما این محصول را داریم
این امکانات را داریم
این سابقه را داریم
این خدمات را ارائه میکنیم
این تیم را داریم
اما مشتری لزوماً به این موارد به خودی خود اهمیت نمیدهد. او میخواهد بداند:
«اینها چه چیزی را برای من بهتر میکنند؟»
فرض کنیم یک نرمافزار حسابداری ده قابلیت مختلف دارد. ممکن است تمام این قابلیتها در صفحه محصول نوشته شوند. اما اگر مشتری نداند این امکانات چگونه کار او را سادهتر میکنند، اطلاعات زیادی دریافت کرده ولی ارزش پیشنهادی مشخصی دریافت نکرده است.
در مقابل، اگر بتوانیم نشان دهیم:
«این نرمافزار زمان انجام فرایند X را کاهش میدهد»
یا:
«باعث میشود خطای Y کمتر شود»
یا:
«انجام فرایند Z را سادهتر میکند»
حالا ویژگی به یک نتیجه قابل درک برای مشتری تبدیل شده است.
یکی از اشتباهات رایج در رقابت، تلاش برای ساختن بهترین محصول ممکن است. اما «بهترین» یک مفهوم نسبی است. بهترین برای چه کسی؟ برای چه کاری؟ با چه بودجهای؟ در چه شرایطی؟
ممکن است یک محصول از نظر فنی بهترین باشد، اما برای مشتری مشخصی انتخاب مناسبی نباشد.
مشتری ممکن است به دنبال ارزانترین گزینه باشد.
یا سریعترین.
یا سادهترین.
یا مطمئنترین.
یا کمریسکترین.
یا محصولی که خدمات پس از فروش بهتری دارد.
بنابراین ارزش پیشنهادی باید به اولویت واقعی مشتری متصل شود.
اگر مشتری را نشناسیم، نمیدانیم چه چیزی برایش مهم است.
اگر رفتار او را نبینیم، ممکن است درباره اولویتهایش اشتباه کنیم.
اگر مسئله پشت خواسته او را نفهمیم، ممکن است محصول یا خدمت اشتباهی را بهعنوان راهحل پیشنهاد کنیم.
در نهایت اگر این سه مرحله را درست انجام نداده باشیم، ارزش پیشنهادی ما احتمالاً بیشتر درباره خودمان خواهد بود تا مشتری. به همین دلیل، ارزش پیشنهادی را نباید از داخل شرکت شروع کرد. باید از مسئله مشتری شروع کرد.
اگر بخواهیم ارزش پیشنهادی یک کسبوکار را بررسی کنیم، میتوانیم با یک سؤال شروع کنیم:
«اگر مشتری بین انتخاب ما و رقیب در یک دوراهی باشد، دقیقاً چه چیزی باعث میشود ما را انتخاب کند؟»
نه اینکه: «چه چیزی داریم؟»
بلکه: «چه تفاوت معناداری برای مشتری ایجاد میکنیم؟»
این دو سؤال شبیه هم به نظر میرسند، اما نتیجه کاملاً متفاوتی دارند.
ممکن است یک شرکت دهها ویژگی داشته باشد، اما فقط یکی از آنها برای مشتری واقعاً تعیینکننده باشد. وظیفهی بازاریابی، پیدا کردن همان نقطه است.
اگر برای توضیح اینکه چرا مشتری باید ما را انتخاب کند، به چند پاراگراف توضیح نیاز داشته باشیم، احتمالاً هنوز مسئله را به اندازه کافی ساده نکردهایم. مشتری باید بتواند نسبتاً سریع بفهمد:
من چه کسی هستم؟
چه مسئلهای را حل میکنم؟
چه نتیجهای ایجاد میکنم؟
چرا این تفاوت برای مشتری اهمیت دارد؟
البته ساده بودن به معنی سطحی بودن نیست. اتفاقاً ساده کردن یک پیشنهاد پیچیده، معمولاً نیازمند شناخت عمیقتر مسئله است.
یک نکته مهم این است که ما نمیتوانیم صرفاً با تصمیم داخلی شرکت اعلام کنیم: «این ویژگی برای مشتری ارزشمند است.»
بازار در نهایت به ما پاسخ میدهد. اگر مشتری حاضر باشد برای آن تفاوت پول بدهد، زمان بگذارد، دوباره خرید کند یا ما را به دیگران پیشنهاد دهد، نشانههایی از ارزش ایجاد شده است.
اما اگر ویژگیای که ما ساعتها برای ساختنش وقت گذاشتهایم، برای مشتری اهمیتی نداشته باشد، از نگاه مشتری، ارزش چندانی ایجاد نکردهایم.
بنابراین شاید بهتر باشد به جای پرسیدن: «چطور محصولمان را بهتر کنیم؟»
گاهی بپرسیم: «چطور محصولمان را برای مسئله واقعی مشتری ارزشمندتر کنیم؟»
این دو سؤال مسیرهای کاملاً متفاوتی ایجاد میکنند. در نهایت، ارزش پیشنهادی فقط درباره این نیست که ما چه میفروشیم. درباره این است که:
مشتری چرا باید به محصول ما اهمیت بدهد؟
و شاید یکی از مهمترین وظایف بازاریاب همین باشد: پیدا کردن پاسخ روشن، واقعی و قابل اثبات برای همین سؤال ساده: «چرا تو؟»