
جام جهانی ۲۰۲۶ هم با تمام اتفاقات زشت و زیبایش تمام شد!
دیشب، در حالی که فینال جام جهانی ۲۰۲۶ بین آرژانتین و اسپانیا را تماشا میکردم، مثل همیشه ذهنم از کار جدا نمیشد. ناخودآگاه داشتم تیم فوتبال را با صنعت دارو مقایسه میکردم.
مدام به این فکر میکردم که چرا تیم فرانسه، با آن همه ستاره، نتوانست در رده بندی انگلیس را شکست دهد؟ اصلاً نتیجه را کنار بگذاریم؛ باخت ۶ بر ۴ چه چیزی به ما میگوید؟
چطور ممکن است تیمی پر از ستاره، استعداد و بازیکنان گران قیمت، در یک مسابقه ۶ گل دریافت کند؟
دیشب میلیونها نفر در سراسر جهان یک مسابقه فوتبال را تماشا کردند؛ مسابقهای که در آن، 11 بازیکن، یک مربی، یک سیستم تاکتیکی و میلیونها تصمیم کوچک، سرنوشت یک جام را تعیین کردند.
اما راز جذابیت تماشاییترین ورزش جهان چیست؟
ü چرا گاهی تیمی که بهترین بازیکن جهان را دارد، قهرمان نمیشود؟
ü چرا تیمی که گرانترین بازیکنان را دارد، شکست میخورد؟
ü چرا تیمی که بیشترین مالکیت توپ را دارد، ممکن است بازی را ببازد؟
ü و چرا گاهی تیمی که روی کاغذ از نظر ستارهها ضعیفتر به نظر میرسد، در پایان جام را بالای سر میبرد؟
چرا؟
از آنجا که من همیشه با کارم زندگی میکنم، در همان لحظاتی که داشتم پاسخ این سؤالها را در ذهنم مرور میکردم، ناخودآگاه بین فوتبال و صنعت دارو، مکمل و داروخانه آنلاین هم مقایسه میکردم.
کمکم به یک نتیجه رسیدم:
فوتبال، مسابقه بین مجموعهای از بازیکنان نیست؛ مسابقه بین سیستمهاست.
و شاید برای فهم بهتر این موضوع، مقایسه فوتبال با صنعت دارو، مکمل و حتی داروخانه آنلاین، یکی از بهترین استعارهها باشد.
بهترین دارو، همیشه رهبر بازار نیست
در حین این مقایسه به نکته دیگری هم فکر کردم:
همان طور که داشتن بهترین بازیکن، تضمین نمیکند که یک تیم قهرمان جام جهانی شود، داشتن بهترین دارو یا بهترین محصول هم الزاماً به معنی رهبر شدن در بازار نیست.
در صنعت دارو، شرکتها معمولاً درباره محصول خودشان صحبت میکنند.
میگویند:
محصول ما کیفیت بالایی دارد؛
فرمولاسیون ما بهتر است؛
ماده مؤثره ما شناختهشده است؛
محصول ما اثربخشی خوبی دارد؛
قیمت ما رقابتی است.
همه اینها مهم هستند.
اما بازار یک سؤال متفاوت میپرسد:
آیا این محصول میتواند در یک سیستم درست، به مخاطب درست، در زمان درست برسد؟
در فوتبال هم داشتن یک مهاجم فوقالعاده مهم است.
اما اگر هافبک نتواند به او پاس بدهد، دفاع نتواند از تیم محافظت کند، مربی تاکتیک مناسبی نداشته باشد و بازیکنان هماهنگ نباشند، حتی بهترین مهاجم جهان هم نمیتواند بهتنهایی یک تیم را قهرمان کند.
حتی ستارهای مثل لیونل مسی هم برای قهرمانی با تیم ملی آرژانتین به یک تیم، یک سیستم و بازیکنانی نیاز دارد که بتوانند در کنار او بازی کنند.
در صنعت دارو هم دقیقاً همین اتفاق میافتد.
یک داروی عالی، بدون استراتژی بازار، ممکن است شبیه یک مهاجم بزرگ باشد که هیچ کس به او پاس نمیدهد.
شرکت دارویی؛ یک تیم فوتبال با ۱۱ بازیکن
اگر یک شرکت دارویی را مانند یک تیم فوتبال ببینیم، هر بخش نقشی دارد.
مهاجم: محصول
محصول همان چیزی است که باید در نهایت نتیجه ایجاد کند.
در صنعت دارو میتواند باشد:
یک داروی جدید؛
یک مکمل؛
یک برند شناخته شده؛
یک محصول OTC ؛
یا حتی یک خدمت سلامت دیجیتال.
محصول باید بتواند:« گل بزند»
اما یک نکته مهم وجود دارد:
محصول خوب، الزاماً محصول موفق نیست.
بازار پر از محصولاتی است که از نظر کیفیت قابل قبول هستند، اما هرگز به برندهای موفق تبدیل نمیشوند.
چرا؟
چون محصول به تنهایی بازی نمیکند.
یک محصول باید:
جایگاه مشخصی داشته باشد؛
مخاطب خود را بشناسد؛
مزیت رقابتی خود را منتقل کند؛
در کانال مناسب توزیع شود؛
در دسترس باشد؛
اعتماد ایجاد کند؛
و در زمان مناسب به بازار عرضه شود.
در فوتبال، مهاجم باید در موقعیت گل قرار بگیرد.
در بازار دارو هم محصول باید در موقعیت انتخاب و خرید قرار بگیرد.
هافبک؛ بازاریابی و ارتباط با بازار
اگر مهاجم محصول باشد، بازاریابی نقش هافبک را دارد.
هافبک باید ارتباط ایجاد کند:
بین دفاع و حمله؛
بین بازیکنان و مربی؛
و بین مالکیت توپ و ایجاد موقعیت گل.
در صنعت دارو نیز بازاریابی باید بین محصول و بازار ارتباط ایجاد کند.
بازاریابی باید به سؤالهای مهمی پاسخ دهد:
مخاطب چه کسی است؟
چه مسئلهای دارد؟
چرا باید این محصول را انتخاب کند؟
چه چیزی مانع انتخاب اوست؟
چه کسی بر تصمیم او اثر میگذارد؟
در کجا به دنبال اطلاعات میگردد؟
چه زمانی آماده خرید یا مصرف است؟
در بازار دارو، مخاطب ممکن است:
پزشک باشد؛
داروساز باشد؛
بیمار باشد؛
مصرف کننده مکمل باشد؛
یا مدیر خرید یک سازمان.
بنابراین، یک پیام واحد نمیتواند برای همه کار کند.
همانطور که یک تیم فوتبال نمیتواند همه بازیکنانش را در یک پست قرار دهد، یک شرکت دارویی هم نمیتواند برای همه مخاطبان، یک پیام یکسان داشته باشد.
مدافعان؛ اعتماد، کیفیت و اعتبار
در فوتبال، تیمی که فقط حمله میکند، دیر یا زود گل میخورد.
در صنعت دارو نیز شرکتی که فقط به فروش فکر میکند، اما از اعتماد، کیفیت و اعتبار غافل است، در بلندمدت آسیبپذیر میشود.
در بازار سلامت، اعتماد یک مزیت رقابتی معمولی نیست.
اعتماد، بخشی از محصول است.
یک برند دارویی یا مکمل باید بتواند به مخاطب اطمینان بدهد که:
محصول قابل اعتماد است؛
اطلاعات آن شفاف است؛
ادعاهای آن قابل دفاع است؛
کیفیت آن پایدار است؛
و برند فقط زمانی که میخواهد چیزی بفروشد، با مخاطب صحبت نمیکند.
در بازار سلامت، یک تجربه بد میتواند بسیار پرهزینه باشد.
به همین دلیل، برندهایی که در بلندمدت باقی میمانند، فقط روی تبلیغات سرمایهگذاری نمیکنند.
آنها روی اعتماد سرمایهگذاری میکنند.
در فوتبال هم مدافعان شاید کمتر از مهاجمان دیده شوند، اما گاهی یک تکل، یک دفع توپ یا یک واکنش بهموقع، به اندازه یک گل اهمیت دارد.
در بازار دارو هم بسیاری از چیزهایی که باعث ماندگاری یک برند میشوند، شاید در نگاه اول دیده نشوند.
اما نبودنشان، خیلی زود خودش را نشان میدهد.
دروازهبان؛ مدیریت ریسک
دروازهبان شاید در طول بازی فقط چند بار با توپ تماس داشته باشد.
اما همان چند لحظه میتواند نتیجه کل مسابقه را تغییر دهد.
در صنعت دارو نیز مدیریت ریسک همیشه در مرکز توجه نیست؛ اما وقتی یک بحران ایجاد میشود، اهمیت آن مشخص میشود.
ریسک میتواند از مسیرهای مختلف ایجاد شود:
اختلال در تأمین؛
مشکل کیفی؛
انتشار اطلاعات نادرست؛
ادعای بازاریابی غیرقابل دفاع؛
نارضایتی گسترده مشتریان؛
یا یک بحران ارتباطی.
برندهایی که فقط برای روزهای خوب برنامهریزی کردهاند، معمولاً در روزهای بحرانی غافلگیر میشوند.
یک تیم حرفهای فقط برای زمانی که توپ در اختیارش است برنامه ندارد.
برای زمانی که توپ را از دست میدهد نیز برنامه دارد.
شرکت دارویی حرفهای هم فقط برای رشد برنامهریزی نمیکند؛ برای ریسک نیز برنامه دارد.
مربی؛ استراتژی
در فوتبال، مربی مسئول انتخاب سیستم بازی است.
آیا تیم باید تهاجمی بازی کند؟
آیا باید دفاعی باشد؟
آیا باید مالکیت توپ را حفظ کند؟
آیا باید با ضدحمله بازی کند؟
هیچ پاسخ یکسانی وجود ندارد.
استراتژی به شرایط بستگی دارد.
در بازار دارو نیز استراتژی یعنی تصمیمگیری درباره اینکه:
در کدام بازار وارد شویم؛
روی کدام محصول تمرکز کنیم؛
کدام مخاطب را هدف بگیریم؛
کدام کانال را انتخاب کنیم؛
چه زمانی سرمایهگذاری کنیم؛
و کجا منابع خود را مصرف نکنیم.
یک شرکت ممکن است بودجه زیادی داشته باشد، اما اگر نداند کجا باید سرمایهگذاری کند، بودجه بیشتر الزاماً به موفقیت بیشتر منجر نمیشود.
در فوتبال هم داشتن بازیکنان گرانقیمت، تضمین قهرمانی نیست.
منابع، بدون تصمیمگیری درست، فقط منابع مصرفنشده یا هدررفته هستند.
گاهی یک تیم با منابع کمتر، اما با استراتژی بهتر، میتواند تیمی با بودجه بسیار بیشتر را شکست دهد.
در بازار دارو هم همیشه بزرگترین شرکت، برنده نیست.
گاهی شرکتی برنده میشود که بهتر میداند:
کجا بازی کند؛
روی چه چیزی تمرکز کند؛
و چه کاری را انجام ندهد.
نیمکت ذخیره؛ تنوع محصول و توان سازگاری
هیچ تیمی در طول یک فصل فقط با ۱۱ بازیکن بازی نمیکند.
مصدومیت، محرومیت، خستگی و تغییر تاکتیک، تیم را مجبور میکند از نیمکت استفاده کند.
در صنعت دارو نیز یک شرکت نباید فقط به یک محصول یا یک بازار وابسته باشد.
سبد محصولات میتواند نقش نیمکت را ایفا کند.
اما اینجا هم یک اشتباه رایج وجود دارد.
داشتن محصولات بیشتر، الزاماً به معنی داشتن استراتژی بهتر نیست.
یک شرکت ممکن است دهها یا صدها محصول داشته باشد، اما:
هیچکدام جایگاه مشخصی نداشته باشند؛
منابع بازاریابی پراکنده شوند؛
تیم فروش نداند روی چه چیزی تمرکز کند؛
و مشتری نتواند تفاوت محصولات را درک کند.
در فوتبال، داشتن ۳۰ بازیکن بهتنهایی مزیت نیست.
مهم این است که مربی بداند چه کسی، در چه شرایطی و برای چه مسابقهای مناسب است.
در صنعت دارو هم تنوع محصول زمانی مزیت است که بتوان آن را مدیریت کرد.
سبد محصول بزرگ، بدون اولویتبندی، ممکن است بهجای قدرت، باعث پراکندگی شود.
مدیرعامل و تیم مدیریت؛ مدیر باشگاه
در فوتبال، تیم فقط بازیکنان نیست.
یک باشگاه حرفهای به ساختار مدیریتی نیاز دارد.
مدیریت باشگاه باید درباره آینده تصمیم بگیرد:
چه بازیکنی جذب شود؟
چه سرمایهگذاری انجام شود؟
چه زیرساختی ساخته شود؟
چه مربیای انتخاب شود؟
هدف فصل چیست؟
شرکتهای دارویی و مکمل نیز دقیقاً با همین مسئله مواجه هستند.
یک مدیر ارشد باید بتواند بین تصمیمهای کوتاهمدت و بلندمدت تعادل ایجاد کند.
فروش امروز مهم است.
اما ساختن یک برند قدرتمند برای پنج سال آینده نیز مهم است.
کاهش هزینه مهم است.
اما سرمایهگذاری درست نیز مهم است.
نتیجه این فصل مهم است.
اما ساختن تیمی که در فصلهای آینده هم بتواند رقابت کند، اهمیت بیشتری دارد.
یک باشگاه حرفهای فقط برای بردن یک مسابقه ساخته نمیشود.
همانطور که یک شرکت دارویی موفق نیز نباید فقط برای رسیدن به هدف فروش یک فصل ساخته شود.
داروخانه آنلاین؛ زمین بازی جدید صنعت سلامت
اگر شرکت دارویی را تیم فوتبال بدانیم، داروخانه آنلاین را میتوان یکی از مهمترین زمینهای بازی جدید صنعت سلامت دانست.
جایی که بخش مهمی از تعامل با مخاطب اتفاق میافتد.
اما یک داروخانه آنلاین فقط یک فروشگاه اینترنتی نیست.
در واقع، یک داروخانه آنلاین باید بتواند چند نقش را همزمان ایفا کند:
مرجع اطلاعات؛
محل جستوجو؛
محل مقایسه؛
محل تصمیمگیری؛
و در نهایت، محل خرید.
اینجا یکی از مهمترین اشتباهات کسبوکارهای آنلاین رخ میدهد.
آنها تصور میکنند:
«اگر بازدید بیشتری داشته باشیم، فروش بیشتری خواهیم داشت.»
اما این همیشه درست نیست.
ترافیک، مالکیت توپ است.
اما مالکیت توپ بهتنهایی گل نمیزند.
ممکن است یک داروخانه آنلاین:
بازدید زیادی داشته باشد؛
هزاران صفحه محصول داشته باشد؛
در نتایج جستوجو دیده شود؛
در شبکههای اجتماعی فعال باشد؛
اما اگر مسیر خرید دشوار باشد، اطلاعات ناقص باشد، اعتماد ایجاد نشود یا محصول مناسب به مخاطب نشان داده نشود، این ترافیک به فروش تبدیل نمیشود.
در فوتبال، تیمی ممکن است ۷۰ درصد مالکیت توپ داشته باشد و در نهایت بازی را ببازد.
در تجارت دیجیتال نیز:
ترافیک زیاد، بدون تبدیل، فقط مالکیت توپ است.
گل واقعی، فروش است.
SEO؛ پاسکاری یا ایجاد موقعیت گل؟
SEO یکی از مهمترین کانالهای جذب مخاطب برای داروخانههای آنلاین و برندهای سلامت است.
اما SEO نباید فقط به رتبه گرفتن محدود شود.
رتبه گرفتن در گوگل شبیه این است که تیم بتواند توپ را به منطقه خطر برساند.
اما هنوز گل نزده است.
کاربر ممکن است روی نتیجه جستوجو کلیک کند، اما:
صفحه را ببندد؛
محصول را پیدا نکند؛
به اطلاعات اعتماد نکند؛
قیمت را مناسب نداند؛
یا در فرآیند خرید دچار مشکل شود.
پس SEO فقط وظیفه جذب کاربر را ندارد.
یک استراتژی درست باید مسیر را از:
جستوجو ← ورود ← اعتماد ← بررسی ← تصمیم ← خرید ← بازگشت
طراحی کند.
در اینجا، SEO فقط یکی از بازیکنان تیم است.
اگر بقیه بازیکنان هماهنگ نباشند، حتی بهترین عملکرد SEO هم به رشد پایدار منجر نمیشود.
مکملها؛ بازار ستارهها و تغییرات سریع
بازار مکملها از نظر رفتار مصرفکننده، شباهت جالبی به فوتبال دارد.
ستارهها میتوانند ناگهان محبوب شوند.
یک محصول میتواند در مدت کوتاهی مورد توجه قرار بگیرد.
ترندها سریع تغییر میکنند.
مخاطب تحت تأثیر عوامل مختلف تصمیم میگیرد:
شبکههای اجتماعی؛
ورزشکاران؛
اینفلوئنسرها؛
تجربه دوستان؛
و محتوای آنلاین.
اما این بازار نیز یک خطر دارد.
برندی که فقط به یک ترند وابسته باشد، ممکن است با پایان ترند، رشد خود را از دست بدهد.
همانطور که یک تیم نمیتواند تمام استراتژی خود را به یک بازیکن وابسته کند، یک برند مکمل نیز نباید تمام آینده خود را به یک محصول یا یک موج رسانهای گره بزند.
ترند میتواند یک گل بزند؛ اما برای قهرمانی، به یک سیستم نیاز است.
داده؛ آنالیزور تیم
فوتبال مدرن بدون داده قابل تصور نیست.
تیمها بررسی میکنند:
بازیکن چقدر میدود؛
کجا توپ را از دست میدهد؛
چه تعداد پاس موفق دارد؛
در کدام مناطق زمین خطرناکتر است؛
و چگونه میتواند عملکرد خود را بهبود دهد.
کسبوکارهای سلامت نیز باید همین کار را انجام دهند.
برای یک داروخانه آنلاین، فقط دانستن تعداد بازدید کافی نیست.
باید پرسید:
کاربران از کجا وارد شدند؟
چه چیزی جستوجو کردند؟
در کدام صفحه خارج شدند؟
کدام محصولات دیده شدند؟
کدام محصولات خریداری شدند؟
کدام کانال مشتری باارزشتری ایجاد کرد؟
کدام گروه از کاربران دوباره بازگشتند؟
در واقع، داده باید به تصمیم تبدیل شود.
دادهای که به تصمیم منجر نشود، فقط یک آمار است.
همانطور که آمار مالکیت توپ بهتنهایی نتیجه بازی را توضیح نمیدهد، تعداد بازدید نیز بهتنهایی عملکرد یک کسبوکار دیجیتال را توضیح نمیدهد.
چرا بعضی تیمها قهرمان میشوند؟
در نهایت، یک تیم قهرمان میشود.
اما قهرمانی فقط نتیجه یک مسابقه نیست.
پشت آن معمولاً سالها کار وجود دارد:
انتخاب بازیکن؛
آموزش؛
تمرین؛
تحلیل؛
اصلاح اشتباهات؛
تصمیمهای درست؛
و گاهی شجاعت کنار گذاشتن روشهای قدیمی.
در بازار دارو نیز رشد پایدار معمولاً نتیجه یک کمپین کوتاهمدت نیست.
برندی که در بازار باقی میماند، باید بتواند بهطور مداوم:
بازار را تحلیل کند؛
رفتار مشتری را بفهمد؛
محصولات خود را ارزیابی کند؛
کانالهای ارتباطی را بهینه کند؛
از داده استفاده کند؛
و خود را با تغییرات بازار سازگار کند.
قهرمانی، نتیجه یک گل نیست.
قهرمانی، نتیجه ساختن تیمی است که بتواند بارها و بارها برای پیروزی رقابت کند.
درس نهایی فوتبال برای صنعت دارو
شاید مهمترین درسی که فوتبال برای صنعت دارو، مکمل و داروخانه آنلاین به من داد، این باشد:
هیچ ستارهای به تنهایی قهرمان نمیشود.
ü بهترین محصول بدون استراتژی ممکن است شکست بخورد.
ü بهترین تیم فروش بدون محصول مناسب ممکن است فرسوده شود.
ü بهترین وبسایت بدون تجربه کاربری ممکن است فروش ایجاد نکند.
ü بیشترین ترافیک بدون نرخ تبدیل، ممکن است فقط یک عدد بزرگ باشد.
ü بیشترین بودجه بدون تصمیم درست، ممکن است فقط هزینه بیشتری ایجاد کند.
ü و حتی بهترین بازیکنان، بدون سیستم، ممکن است فقط مجموعهای از استعدادهای پراکنده باشند.
در فوتبال، برنده کسی نیست که فقط بهترین بازیکن را دارد.
برنده کسی است که بتواند:
استعداد + استراتژی + سیستم + داده + اجرا
را در کنار هم قرار دهد.
بازار دارو نیز دقیقاً همین است.
در سالهای آینده، رقابت فقط بین بهترین محصولات نخواهد بود.
رقابت بین شرکتهایی خواهد بود که بهتر میتوانند:
بازار را بفهمند؛
داده را تحلیل کنند؛
مخاطب را بشناسند؛
در کانال درست دیده شوند؛
اعتماد ایجاد کنند؛
و تمام اجزای کسبوکار خود را در یک سیستم هماهنگ قرار دهند.
پس اگر بخواهیم از فوتبال یک جمله برای صنعت دارو به یادگار ببریم، شاید این باشد:
قهرمان بازار الزاماً تیمی نیست که بهترین بازیکن را دارد؛ تیمی است که بهترین سیستم را ساخته است.
و شاید به همین دلیل است که در فوتبال، همانطور که در بازار دارو و سلامت، گاهی بزرگترین تفاوت بین برنده و بازنده، نه در داشتن منابع بیشتر، بلکه در بهتر کنار هم قرار دادن منابع موجود است.
دیشب، وقتی فینال را تماشا میکردم، به این فکر کردم که شاید نباید فقط به گلها و ستارهها نگاه کنم.
باید به سیستم نگاه کنم.
ü به تصمیمهای مربی.
ü به هماهنگی تیم.
ü به نیمکت.
ü به واکنش تیم بعد از دریافت گل.
ü به اینکه چطور یک تیم بعد از یک اشتباه دوباره خودش را پیدا میکند.
چون در پایان، فوتبال و کسب و کار هر دو یک حقیقت مشترک دارند:
مسابقه را افراد شروع میکنند؛ اما سیستمها برنده میشوند.