
«قرص مانجارو» این روزها یکی از پرجستجوترین عبارتهای حوزه دارو در گوگل فارسی است. البته مانجارو در واقع قرص نیست و به صورت قلم تزریقی عرضه میشود، اما همین موج جستجو باعث شد هنگام بررسی آمارنامه دارویی ایران ۱۴۰۴ به یک سؤال متفاوت فکر کنم...
ساعت نزدیک دو نیمهشب بود
داشتم آخرین صفحات آمارنامه دارویی ایران ۱۴۰۴ را مرور میکردم
صدها جدول، هزاران عدد و دهها نمودار را دیده بودم
سهم بازار شرکتها...
داروهای پرفروش...
داروهای بیولوژیک...
روند مصرف...
ارزش بازار...
همه چیز سر جای خودش بود.
اما ناگهان ذهنم از روی اعداد جدا شد.
فقط یک سؤال در ذهنم شکل گرفت.....
اگر فردا مانجارو با قیمت رقابتی وارد بازار ایران شود، اولین تصمیم مدیر عامل یک شرکت دارویی چه خواهد بود؟
نه، منظورم فقط مانجارو نیست
مانجارو در این مقاله یک «نماد» است؛ نماد ورود یک رقیب جهانی، یک فناوری درمانی جدید یا محصولی که بتواند قواعد بازی را تغییر دهد.
این سؤال را میتوان درباره هر داروی دیگری هم پرسید.
اگر فردا یک داروی نوآورانه وارد بازار شود و پزشکان، بیماران و بیمهها به سمت آن متمایل شوند، شرکتهای دارویی ایرانی چه خواهند کرد؟
آیا اولین واکنش، کاهش قیمت خواهد بود؟
آیا تولید یک ژنریک مشابه مانجارو «Mounjaro (tirzepatide)» در اولویت قرار میگیرد؟
یا اینکه شرکت از قبل برای چنین سناریویی برنامهای دارد؟
اینجا بود که متوجه شدم شاید مهمترین نکته آمارنامه ۱۴۰۴ اصلاً اعدادش نباشد.
آمارنامه به ما میگوید امروز بازار چگونه است.
اما پاسخ نمیدهد اگر قواعد بازی فردا تغییر کند، آیا استراتژی شرکتها هم تغییر خواهد کرد؟
در ادبیات مدیریت استراتژیک، به این نوع تفکر «Scenario Planning» میگویند؛ یعنی تصمیمگیری بر اساس سناریوهای محتمل، نه فقط بر اساس وضعیت امروز
شاید مهمترین سؤال برای مدیران صنعت دارو این نباشد که «مانجارو وارد ایران میشود یا نه؟»
سؤال مهمتر این است:
اگر فردا محصولی وارد بازار شود که بتواند معادلات فعلی را تغییر دهد، آیا شرکت شما از امروز برای آن روز آماده است؟
وقتی این سؤال را از خودم پرسیدم، تصمیم گرفتم جای مدیر عامل یک شرکت دارویی ایرانی بنشینم
نه به عنوان یک تحلیلگر
نه به عنوان یک مشاور
بلکه به عنوان کسی که باید برای چند هزار میلیارد تومان سرمایه، چند هزار نیروی انسانی و آینده یک شرکت تصمیم بگیرد!
اولین واکنش چه خواهد بود؟
واقعیت این است که بسیاری از مدیران احتمالاً به فروش فکر میکنند.
بعضیها به قیمت!
بعضیها به سهم بازار!
اما آیا این اولین تصمیم درستی است؟
به نظر من نه!
اگر از تجربه شرکتهای دارویی دنیا چیزی یاد گرفته باشیم، اولین سؤال این نیست که
«چطور با مانجارو رقابت کنم؟»
اولین سؤال این است که:
«مانجارو دقیقاً کدام بخش از کسب و کار من را تهدید میکند؟»
این دو سؤال شبیه هم هستند، اما پاسخهای کاملاً متفاوتی دارند!
فرض کنید محصولی که امروز بیشترین سود شرکت شما را ایجاد میکند، فردا با یک داروی جدید جایگزین شود
آیا مشکل، خود داروی جدید است؟
یا اینکه شرکت شما تمام درآمدش را روی یک محصول یا یک کلاس درمانی متمرکز کرده است؟
دقیقاً همین جا است که مفهوم Portfolio Strategy اهمیت پیدا میکند!
در گزارشهای IQVIA و McKinsey ، یکی از مهمترین معیارهای ارزیابی شرکتهای دارویی، تعداد محصولات نیست بلکه کیفیت سبد محصولات است.
یک سؤال ساده:
اگر امروز مجبور شوید ۲۰ درصد محصولات شرکتتان را حذف کنید، دقیقاً کدامها را کنار میگذارید؟
اگر پاسخ این سؤال را نمیدانید، شاید هنوز سبد محصولاتتان را از نگاه استراتژیک بررسی نکردهاید
اگر من مدیر عامل بودم، اولین جلسه هیئت مدیره را فقط با یک اسلاید شروع میکردم که روی اسلاید فقط یک سؤال نوشته بود:
اگر فردا مانجارو با قیمت رقابتی وارد بازار ایران شود، کدام محصول ما بیشترین آسیب را میبیند؟
بعد از مدیر فروش میخواستم پاسخ بدهد؟
بعد از مدیر مارکتینگ؟
بعد از مدیر تولید؟
بعد از مدیر مالی؟
و در آخر از مدیر تحقیق و توسعه؟
اگر پنج پاسخ متفاوت میشنیدم، یک نتیجه بیشتر نداشتم:
ما هنوز تصویر مشترکی از آینده نداریم
شاید بزرگترین اشتباه این باشد که فکر کنیم این مقاله درباره مانجارو است
نه!
مانجارو یا قرص مانجارو فقط یک مثال است!
همین سؤال را میتوان درباره هر نو آوری دیگری پرسید؟
اگر فردا یک بیولوژیک جدید وارد بازار شود...
اگر یک Biosimilar ارزانتر عرضه شود...
اگر یک داروی خوراکی جایگزین درمان تزریقی شود...
اگر یک فناوری درمانی جدید استاندارد درمان را تغییر دهد...
آیا شرکت شما از قبل برای آن سناریو برنامه دارد؟
یا تصمیمها را زمانی میگیرد که بازار تغییر کرده است؟
در مدیریت استراتژیک، شرکتهای موفق فقط برای امروز برنامهریزی نمیکنند!
آنها برای آیندههای مختلف آماده میشوند.
به این رویکرد میگویند: Scenario Planning
یعنی ساختن چند آینده محتمل و تصمیم گرفتن قبل از اینکه آن آیندهها به واقعیت تبدیل شوند. به نظر من، این همان چیزی است که امروز صنعت داروی ایران بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد
نه پیشبینی آینده
بلکه آمادگی برای آینده
شاید مهمترین درسی که آمارنامه دارویی ۱۴۰۴ به ما میدهد، فقط شناخت بازار امروز نباشد بلکه این باشد که از خودمان بپرسیم، اگر قواعد بازی فردا تغییر کند، آیا استراتژی ما هم تغییر میکند؟ یا هنوز با فرضیات دیروز تصمیم میگیریم؟
من پاسخ این سؤال را نمیدانم!
اما مطمئنم هر شرکتی که امروز برای این سؤال وقت بگذارد، فردا یک قدم جلوتر از رقبایش خواهد بود اگر شما مدیرعامل یک شرکت دارویی بودید و فقط یک تصمیم استراتژیک برای آماده شدن در برابر ورود یک رقیب جهانی میتوانستید بگیرید، آن تصمیم چه بود؟