
نخستین تصویر ما از «دیگری»، از نخستین مراقبان ما شکل میگیرد. بعدها فهمیدیم که آنها نیز صرفاً انسانهایی شبیه به ما بودند؛ با داستان های خودشان که غالباً از الگوهای پیشین به ارث برده بودند و به اقتضای زمانه، درون چهارچوب باورها و رفتارهای زمانهشان زیست میکردند. آیاما والدین را پشت سر میگذاریم و به درون مسئولیتهای خویش قدم میگذاریم، یا ناخودآگاه تا پایان عمر به تصاویر آرمانیِ آنها خدمت میکنیم؟
حتماً گیاه گندمی را در حیاط یا طاقچه خانهها دیدهاید. ساقههای بلندی شبیه به بند ناف به بیرون پرتاب میکند که در انتهای آنها بچهگیاهها به صورت معلق در هوا آویزاناند. این بچهگیاهها تا وقتی به مادر وصلاند، از آب و قند مادر تغذیه میکنند؛ اما در هوا پادرهوا میمانند و هیچوقت صاحب خاک،ریشه عمیق و طوقه مستقل نمیشوند. آنها در وضعیت «معلقِ ابدی» زیست میکنند: زندگی در مدار والدین، بدون لمس خاک واقعیت. برای اینکه بچهگیاه به موجودی بالغ و بارور تبدیل شود، چارهای نیست جز آنکه این بند ناف بریده شود تا کف پایش خاکِ سفت و واقعی زندگی را لمس کند.
ما در برابر چنین الگوهای مسلط و دستور کارهای پنهان خانوادگی، معمولاً سه انتخاب پیشِ رو داریم:
-آنچه دیدهایم را عیناً تکرار کنیم و در خدمت آن پیامهای کهنه باقی بمانیم؛
-با واکنشی معکوس و جبران افراطی، عمری از آنها فرار کنیم؛
-یا شجاعانه بایستیم، مسئله را واکاوی کنیم و این شکافِ درونی را شفا بخشیم.
اگر انتخاب کنیم که سفر درونی را آغاز کنیم و ببینیم که در آنسوی کوهها، دنیاها و ارزشهای متفاوتی در جریان است، آنگاه گستره بزرگتری ازامکانها پیش چشمانمان گشوده میشود. زمانی که به عمق خودآگاهی برسیم، زنجیره تکرار علت و معلولها قطع میشود و اگر فراتر برویم، سرانجام جسارتِ تجربه زندگی اختصاصیِ خودمان را پیدا میکنیم. اندکاند کسانی که درمییابند: «من نمیتوانم مادرم را زندگی کنم؛ من بنا نیست تکرارِ پدرمباشم!»
نخلها به فرزندان نوپای خود میگویند «پاجوش». اگر باغبان پاجوشهای نخل را به موقع جدا نکند، فاجعهای خاموش رخ میدهد ، پاجوشها تمام شیره و انرژی نخلِ مادر را میمکند و مادر را کمبار، سالخورده و فرسوده میکنند؛
پاجوشها نیز در سایهانداز تنه تنومند مادر، نور کافی دریافت نمیکنند و هرگز بارور نمیشوند. در نتیجه باغ پر از نخلهایی نحیف، نیمهجان و علفیمیشود.
وابستگیِ طولانیمدت فرزند به والد، هر دو طرف را تحلیل میبرد. این جداسازی نه یک خیانت است و نه نشان بیپناهی و بیمهری؛ بلکه ضامن باروری ویگانه شرطِ نجات هر دو نسل است.
به قول یونگ : بزرگترین باری که کودک بر دوش میکشد، بارِ «زندگی نازیسته والدین» است.
ما هرگز در حسن نیت یا خلوص عشق والدین تردیدنکردهایم، اما آیا دیدهایم که آن نسلها چه هزینههای پنهانی گزافی برای واپسزدن رویاهایشان پرداختند؟ وقتی ساحت روح و روان نادیده گرفته شود، هرزخمی در عمق جان ثبت میشود؛ آنوقت است که فریادها و اعتراضهای روان، ناسازگاریها در روابط و خستگیها و اندوههای مزمن، معنا پیدا میکنند.
طبیعت این قانون رهایی را بهتر از ما بلد است: روی لبههای هر برگ گیاه «اشک تمساح» (کالانکوآ)، دهها جنین کوچک با ریشههای مینیاتوری رشدمیکنند. اما مادر هرگز آنها را تا ابد روی پهنه امن برگهایش نگه نمیدارد؛ با کوچکترین نوازشِ نسیم یا تکانی، آنها را به روی خاک پرتاب میکند. والدینی که هنرِ رها کردن بهموقع را آموختهاند. اگر این جوانهها روی سینه مادر بمانند، میپوسند، زرد میشوند و میخشکند؛ حیات و اصالتآنها در افتادن روی زمین خام و آغاز کردن از نقطه صفر است.
اگر نهال جوان بلوط یا افرا دقیقاً زیر سایهانداز سنگین و خفهکننده درخت کهنسال مادر بماند، برای جرعهای نور، ساقهای بیقواره، کشیده، رنگپریده وترد تولید میکند؛ گیاهی علفی که هیچگاه تنومند نمیشود و با نخستین باد پاییزی خرد خواهد شد. این همان فرزندِ مطیعِ مانده در نیمسایه است ، رشدیظاهری و شکننده، بدون ریشهدوانی در اعماق و بدون استخوانبندی درونی.
شاید والاترین کاری که والدین میتوانند در حق فرزندانشان انجام دهند، این است که شجاعانه زندگیِ خودشان را تا بالاترین حد ممکن بزیستند؛ تاکودکان با تماشای شورِ زیستن آنها، جسارتِ تخیل پیدا کنند، از گام نهادن به سفر ناشناخته خویش نهراسند و پنجرههای امکان به رویشان باز بماند.
زیستنِ سفر اختصاصی خود با تمامیت و صداقت، نه تنها ادای احترام به روان خودمان است، بلکه بزرگترین میراث برای آیندگان است: برجای گذاشتن نسلی رها و مستقل که شهامت زیستن خود را دارد. همان آزادی نابی که روزگاری آرزو داشتیم از والدینمان بستانیم، اکنون هدیهای است که میتوانیم عاشقانه به فرزندانمان ببخشیم.