
هوش مصنوعی در چند سال گذشته از یک فناوری تخصصی به بخشی از زندگی روزمره و محیطهای کاری تبدیل شده است. از کارخانهها و انبارها گرفته تا شرکتهای خدماتی، فروشگاههای اینترنتی و دفاتر اداری، ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی میتوانند بخشی از کارهایی را که پیشتر توسط انسان انجام میشد، سریعتر و با هزینه کمتری انجام دهند.
همین موضوع یک سؤال مهم ایجاد کرده است: آیا هوش مصنوعی در نهایت به ضرر کارمندان و کارگران تمام میشود و باعث افزایش بیکاری خواهد شد؟
پاسخ سادهای برای این سؤال وجود ندارد. هوش مصنوعی میتواند بعضی مشاغل را تحت فشار قرار دهد، برخی وظایف را حذف یا خودکار کند و همزمان مشاغل و مهارتهای جدیدی ایجاد کند. بنابراین مسئله اصلی فقط «حذف شغل» نیست؛ بلکه تغییر ماهیت بسیاری از مشاغل است.
یکی از مهمترین ویژگیهای هوش مصنوعی توانایی انجام وظایف تکراری، پردازش اطلاعات و تولید محتواست. برای مثال، یک نرمافزار هوش مصنوعی میتواند متن تولید کند، اطلاعات را دستهبندی کند، به پرسشهای مشتریان پاسخ دهد یا بخشی از فرایندهای اداری را خودکار کند.
در یک شرکت، کاری که پیشتر به چند کارمند برای ورود و بررسی اطلاعات نیاز داشت، ممکن است با استفاده از نرمافزارهای هوشمند با نیروی انسانی کمتری انجام شود.
در کارخانهها نیز رباتها و سیستمهای هوشمند میتوانند برخی فعالیتهای تکراری و دقیق را انجام دهند. این موضوع بهخصوص برای مشاغلی که وظایف آنها قابل پیشبینی و تکراری است، اهمیت بیشتری دارد.
در برخی مشاغل، احتمال کاهش نیاز به نیروی انسانی وجود دارد؛ بهخصوص زمانی که بخش بزرگی از وظایف یک شغل را بتوان بهصورت خودکار انجام داد.
اما بین «حذف یک وظیفه» و «حذف کامل یک شغل» تفاوت وجود دارد.
ممکن است هوش مصنوعی بخشی از کار یک کارمند را انجام دهد، اما همچنان به انسانی نیاز باشد که نتیجه را بررسی کند، با مشتری ارتباط برقرار کند، تصمیم نهایی بگیرد یا مسئولیت کار را بر عهده داشته باشد.
برای مثال، استفاده از هوش مصنوعی در یک فروشگاه اینترنتی لزوماً به معنای حذف کامل نیروی انسانی نیست. ممکن است سیستم هوشمند پاسخ اولیه به مشتری را ارائه کند، اما مدیریت سفارش، حل مشکلات پیچیده، کنترل کالا و ارتباط انسانی همچنان به کارمند نیاز داشته باشد.
میزان تأثیر هوش مصنوعی بر همه مشاغل یکسان نیست.
کارهایی که معمولاً ویژگیهای زیر را دارند، بیشتر در معرض خودکارسازی قرار میگیرند:
فعالیتهای تکراری
ورود و پردازش اطلاعات
پاسخگویی ساده و قابل پیشبینی
تولید محتوای بسیار ساده
برخی فعالیتهای حسابداری و اداری
پردازش حجم بالایی از اطلاعات
بعضی وظایف تولیدی و صنعتی
در مقابل، مشاغلی که به ارتباط انسانی، مهارت عملی، تصمیمگیری پیچیده، خلاقیت، مسئولیتپذیری یا حضور فیزیکی نیاز دارند، ممکن است شکل متفاوتی از تأثیر هوش مصنوعی را تجربه کنند.
خیر. یکی از نکات مهم درباره فناوری این است که همزمان با حذف یا کاهش برخی وظایف، نیازهای جدیدی نیز ایجاد میشود.
با گسترش هوش مصنوعی، حوزههایی مانند توسعه و نگهداری سیستمهای هوش مصنوعی، تحلیل داده، امنیت سایبری، مدیریت سیستمهای خودکار و آموزش استفاده از ابزارهای هوشمند اهمیت بیشتری پیدا کردهاند.
بنابراین ممکن است بازار کار به جای اینکه صرفاً کوچک شود، تغییر شکل دهد.
مشکل اصلی برای بسیاری از کارکنان میتواند فاصله میان مهارتهای فعلی آنها و مهارتهایی باشد که بازار کار جدید به آنها نیاز دارد.
شاید مهمترین نگرانی فقط از دست دادن شغل نباشد.
اگر یک کارمند نتواند با فناوریهای جدید کار کند، ممکن است بهتدریج از بازار کار عقب بماند؛ در حالی که فرد دیگری که همان تخصص را دارد اما استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی را نیز یاد گرفته است، بتواند بهرهوری بیشتری داشته باشد.
به همین دلیل، در عصر هوش مصنوعی یادگیری مداوم اهمیت بیشتری پیدا میکند.
یک کارمند حسابداری، نویسنده، طراح، فروشنده یا کارشناس پشتیبانی ممکن است همچنان شغل خود را داشته باشد، اما روش انجام کارش با گذشته متفاوت شود.
بله. هوش مصنوعی فقط یک ابزار برای کاهش نیروی انسانی نیست.
در بعضی محیطهای کاری، فناوری میتواند وظایف سخت، خطرناک یا بسیار تکراری را کاهش دهد. برای نمونه، سیستمهای خودکار میتوانند در محیطهایی که برای انسان خطرناک هستند فعالیت کنند یا حجم زیادی از اطلاعات را بررسی کنند.
در چنین شرایطی، کارگر به جای انجام تمام کار بهصورت دستی، ممکن است مسئول کنترل، نگهداری یا مدیریت سیستم هوشمند شود.
بنابراین تأثیر فناوری تا حد زیادی به نحوه استفاده از آن در محیط کار بستگی دارد.
اگر هوش مصنوعی بخشی از وظایف امروز را انجام دهد، آموزش نیروی انسانی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
کارمندی که بتواند از ابزارهای هوش مصنوعی برای افزایش سرعت و کیفیت کار خود استفاده کند، احتمالاً با محیط کاری جدید سازگارتر خواهد بود.
به همین دلیل، آموزش مهارتهای دیجیتال و آشنایی با هوش مصنوعی میتواند برای کارکنان و کارگران اهمیت زیادی داشته باشد.
در این میان، کسبوکارها نیز نقش دارند. اگر شرکتها از فناوری جدید استفاده کنند اما برای آموزش کارکنان برنامهای نداشته باشند، تغییرات فناوری میتواند فشار بیشتری بر نیروی کار وارد کند.
در اوپاکالا و مجله اوپاکالا، موضوع فناوری فقط به معرفی ابزارهای جدید محدود نمیشود. یکی از موضوعات مهم، بررسی تأثیر فناوری بر زندگی و کار انسانهاست.
هوش مصنوعی قرار است شیوه انجام بسیاری از فعالیتهای روزمره و حرفهای را تغییر دهد. شناخت این تغییرات به کارکنان و صاحبان کسبوکار کمک میکند قبل از گستردهتر شدن این فناوری، خود را برای شرایط جدید آماده کنند.
احتمالاً آینده بازار کار صرفاً متعلق به انسان یا هوش مصنوعی نخواهد بود. در بسیاری از حوزهها، همکاری میان انسان و سیستمهای هوشمند میتواند شکل جدیدی از کار را ایجاد کند.
هوش مصنوعی میتواند سرعت پردازش اطلاعات را افزایش دهد، اما انسان همچنان در بسیاری از فعالیتها مسئول تصمیمگیری، ارتباط، خلاقیت، قضاوت و مسئولیتپذیری خواهد بود.
با این حال، برای برخی کارکنان ممکن است دوره گذار آسان نباشد. تغییر مهارتها، تغییر وظایف و حتی حذف برخی موقعیتهای شغلی میتواند فشار اقتصادی و اجتماعی ایجاد کند.
هوش مصنوعی میتواند برای بخشی از کارمندان و کارگران تهدید شغلی ایجاد کند، بهخصوص در مشاغلی که وظایف آنها تکراری و قابل خودکارسازی است. در عین حال، همین فناوری میتواند مشاغل و مهارتهای جدیدی ایجاد کند و بعضی فعالیتهای سخت و خطرناک را کاهش دهد.
بنابراین مسئله اصلی فقط این نیست که «آیا هوش مصنوعی شغلها را از بین میبرد؟» بلکه باید پرسید: چه شغلهایی تغییر میکنند، چه مهارتهایی اهمیت بیشتری پیدا میکنند و نیروی انسانی چگونه میتواند خود را با این تغییرات هماهنگ کند؟
برای کارکنان و کارگران، آشنایی با فناوری و یادگیری مهارتهای جدید میتواند بخشی مهم از آمادگی برای بازار کار آینده باشد. اوپاکالا نیز در مجله خود میتواند این تحولات فناوری و تأثیر آنها بر زندگی، کسبوکار و آینده کار را بررسی کند.