شهر ما شهر عجیبی است. برای هر اتفاقی، کاروانی از ماشینها و هیئتها به راه میافتد؛ ساعتها در خیابانها میچرخند و با بلندگو و سروصدا حضورشان را به همه اعلام میکنند.
مرگ هم در شهر ما کاروان خودش را دارد.
مردی هست که سالهاست شغلش همین است. سوار بر یک وانت آبیِ مزدای قدیمی میشود، بلندگویی به دست میگیرد، ابتدا آهنگی سوزناک پخش میکند، بعد نام متوفی و خانوادهاش را میگوید و تا رسیدن به غسالخانه گورستان، مرثیه میخواند. صدایش از کوچهها و خیابانها میگذرد؛ انگار مأمور است خبر مرگ را به گوش تمام شهر برساند.
پشت سر آمبولانس و وانت او، کاروانی از خودروها راه میافتد و تا گورستان ادامه مییابد.
اما گاهی رسم دیگری برپا میشود. اگر جوانی از دنیا برود که دوستان زیادی داشته باشد، دیگر آن مرد را خبر نمیکنند. از متولی مسجد اجازه میگیرند، طبل و سنج و پرچم و علم برمیدارند و هیئتی شبیه هیئتهای محرم به راه میاندازند. طبلزنان و زنجیرزنان در خیابانهای شهر حرکت میکنند تا پیکر جوان را تا گورستان بدرقه کنند.
سالها بعد، وقتی دانشجو بودم و در شهری دور زندگی میکردم، این رسم را برای دوستانم تعریف کردم. هیچکدام باورشان نمیشد. تازه آنجا فهمیدم چیزی که برای من از کودکی عادی بود، شاید فقط رسم شهر ما باشد.
اولین بار که این کاروان را دیدم، پنج سال بیشتر نداشتم. صدای بلندگو و صف ماشینها که از خیابان میگذشت، بیاختیار یاد فیلم «شهر موشها» افتادم؛ همانجا که برای هر اتفاقی، کسی بر طبلی بزرگ میکوبید و با فریاد همه را باخبر میکرد.
با خنده به پدرم گفتم: «بابا، بابا... توی شهر موشها هم همینطوری بود.»
پدر اخمی کرد و آرام گفت: «نخند... عیبه.»
شاید همان روز بود که فهمیدم مرگ، حتی وقتی برای یک کودک شبیه صحنهای از یک فیلم باشد، برای بزرگترها شوخیبردار نیست.
سالهاست به مرد وانت آبی فکر میکنم. اگر روزی خودش بمیرد، چه کسی جایش را خواهد گرفت؟ اصلاً کسی پیدا میشود که این شغل را دوست داشته باشد؟ و مهمتر از آن، چه کسی با همان بلندگو خبر مرگ او را در شهر اعلام خواهد کرد؟
راستش را بخواهی، من هیچوقت همراه کاروان اموات نرفتهام؛ حتی وقتی عزیزان خودم در آن آمبولانس بودند. همه رفتند، جز من. دلیلش را هنوز هم نمیدانم. هر بار که کاروان به راه میافتاد، یا بیمار میشدم، یا سردردی غیر منتظره امانم را میبرید، یا به هر دلیلی از همراهی بازمیماندم. بعدتر، وقتی همهچیز تمام شده بود، آرام و تنها خودم را به مزار آن عزیز میرساندم.
آخرین تصویر روشنی که از کاروان اموات در ذهنم مانده، به دیماه ۱۳۹۸ برمیگردد؛ روزی که مادربزرگم، پس از ماهها بیماری، از دنیا رفت.
از خانه داییام، جایی که روزهای آخر عمرش را آنجا گذرانده بود، تا گورستان، کاروانی از ماشینها پشت سر آمبولانس حرکت میکرد. وانت آبیِ مرد بلندگودار، مثل همیشه، پیشاپیش کاروان میرفت. صدای مرثیه در خیابان پیچیده بود و او نام مادربزرگم را با همان لحن آشنای همیشگی اعلام میکرد.
من اما پشت پنجره خانه ایستاده بودم.
با بغضی که راه نفس را بسته بود، فقط نگاه میکردم.
همان لحظه تلفن همراهم زنگ خورد.
مادرم بود.
میان همهمه کاروان و صدای بلندگو، با صدایی گرفته گفت: «همه هستند... تو چرا نمیای؟»
سکوت کردم.
بعد از مکثی طولانی، فقط توانستم بگویم: «نمیتونم، مامان... نمیتونم... بعداً خودم میام.»
چند لحظه سکوت کرد. بعد با لحنی آمیخته به گلایه گفت: «اما آخه...»
تماس ناگهان قطع شد.
نمیدانم کسی صدایش کرده بود یا خودش تصمیم گرفت دیگر اصرار نکند.
«آن روز هم، مثل همه سالهای قبل، کاروان رفت و من نرفتم.»